Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Refat Appazov

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Рефат Аппазов
Таваллуди 8-сентябр 1920-йил
Симферопол
Вафоти 18-апрел 2008-йил(2008-04-18)
(87 ёшда)
Королев
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР → Rossiya bayrogʻi Россия
Соҳаси Муҳандис
Иш жойлари Бауман номидаги Москва давлат техника университети
Мукофотлари

Рефат Фазилович Аппазов (қримтатарча: Рефат Фазıл оğлу Аппазов, 1920-йил 8-сентябр, Симферопол — 2008-йил 18-апрел, Королев, Москва вилояти) — Қрим татарларидан бўлган совет ва рус олими. Техника фанлари доктори, профессор, СССР Давлат мукофоти лауреати (1980)[1]. С. П. Королев бошчилигида у СССР космик дастури бўйича ОКБ-1да ишлаган.

Ҳаёти

Рефат Аппазов 1920-йил 8-сентябрда Симферополда Қрим татарлари оиласида туғилган[2]. Дастлаб у татар саккиз йиллик мактабида ўқиган, кейин эса Ялта рус ўн йиллик мактабига ўтган. 1939-йилда мактабни тугатиб, Москва олий техника университетига ўқишга кирди[3]. Улуғ Ватан уруши йилларида у бир ярим йилни Изжевскдаги институтда ўтказди, у ерда ўқиш билан бир қаторда фабрикада фрезер бўлиб ишлади. Қрим татарларини депортация қилиш пайтида Аппазов ватанидан узоқда эди, шунинг учун бу унга таъсир қилмади.

1946-йилда у ўқишни тугатди ва Москва яқинидаги Калининградга (ҳозирги Королев) Ракетасозлик илмий-тадқиқот институтига айлантирилган собиқ артиллерия заводига ишга юборилди. У немис В-2 ракеталарини ўрганиш учун Германияга хизмат сафари билан борган ва у ерда ОКБ-1 бош конструктори С. П. Королев билан учрашган. Унинг раҳбарлигида СССР космик дастурида ишлаган. 1961-йилдан 1988-йилгача НПО Энергиада баллистика бўлими бошлиғи эди. 1959—1993-йилларда Москва авиация институтида дарс берган[4].

У Р-1 баллистик ракетаси, биринчи Совет ядровий ракетаси, Ернинг биринчи сунъий йўлдоши ва биринчи қитъалараро ракетани яратишда иштирок этган. У инсоннинг космосга биринчи парвозига тайёргарлик кўришда иштирок этди, биринчи алоқа сунъий йўлдошларида, Ой, Венера ва Марсга парвозлар лойиҳаларида, бошқариладиган ва транспорт космик кемаларида, Энергиа-Буран дастурида ишлади.

1987-йилдан Қрим-татар миллий ҳаракатида фаол иштирок этди. 1990—1991-йилларда В. Х. Догужиев раислигидаги Қрим татарлари муаммолари бўйича давлат комиссиясида ишлаган. 1991-йилда Қрим-татар халқи қурултойига делегат бўлган. 1991—1995-йилларда Қрим-татар халқи мажлиси президиуми аъзоси бўлган. Кейинчалик у Москва Қрим-татар жамияти бошқаруви аъзоси бўлган. 2001-йилда унинг „Юрак ва хотирадаги излар“ номли хотиралар китоби чоп этилди.

2008-йил 18-апрелда Королевда вафот этди. У ўз васиятига кўра Қримда дафн қилинди[5].

Адабиётлар

  • Р. Ф. Аппазов, С. С. Лавров, В. П. Мишин. Баллистика управляемых ракет дальнего действия. — М. : Наука, 1966. — 307 с.
  • Р. Ф. Аппазов. Расчет траекторий баллистических ракет. — М., 1969. — 65 с.
  • Р. Ф. Аппазов, О. Г. Сытин. Методы проектирования траекторий носителей и спутников Земли. — М. : Наука, 1987. — 439 с.
  • Р. Ф. Аппазов. Следы в сердце и в памяти. — Симферополь.: Издательство «ДОЛЯ», 2001. — 415 с.

Манбалар

  1. ↑ Ю. А. Мозжорин. Дороги в космос. Андоза:М.: МАИ, 1992. 
  2. ↑ „Воспоминания ветеранов НИИ-4 и ОКБ-1“. кик-ссср.ру. 2017-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-апрел.
  3. ↑ Гульнара Бекирова. „Рефат Аппазов: "Я никогда не переставал чувствовать себя крымским татарином"“. киримтатар.cом. 2017-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-апрел.
  4. ↑ „21-04-08 Умер выдающийся крымскотатарский ученый и общественный деятель“. исламрф.ру. 2017-йил 25-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-апрел.
  5. ↑ Гульнара Бекирова. „ВСПОМИНАЯ РЕФАТА АГЪА…“. киримтатар.cом. 2017-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-апрел.