Ziyosfera

Refat Appazov

Refat Fazilovich Appazov (qrimtatarcha: Refat Fazıl oğlu Appazov, 1920-yil 8-sentyabr, Simferopol — 2008-yil 18-aprel, Korolev, Moskva viloyati) — Qrim tatarlaridan boʻlgan sovet va rus olimi. Texnika fanlari doktori, professor, SSSR Davlat mukofoti laureati (1980)[1]. S. P. Korolev boshchiligida u SSSR kosmik dasturi boʻyicha OKB-1da ishlagan.

Refat Appazov
Tavalludi 8-sentyabr 1920-yil
Simferopol
Vafoti 18-aprel 2008-yil(2008-04-18)
(87 yoshda)
Korolev
Fuqaroligi SSSR bayrogʻi SSSR → Rossiya bayrogʻi Rossiya
Sohasi Muhandis
Ish joylari Bauman nomidagi Moskva davlat texnika universiteti
Mukofotlari

Hayoti

Refat Appazov 1920-yil 8-sentyabrda Simferopolda Qrim tatarlari oilasida tugʻilgan[2]. Dastlab u tatar sakkiz yillik maktabida oʻqigan, keyin esa Yalta rus oʻn yillik maktabiga oʻtgan. 1939-yilda maktabni tugatib, Moskva oliy texnika universitetiga oʻqishga kirdi[3]. Ulugʻ Vatan urushi yillarida u bir yarim yilni Izjevskdagi institutda oʻtkazdi, u yerda oʻqish bilan bir qatorda fabrikada frezer boʻlib ishladi. Qrim tatarlarini deportatsiya qilish paytida Appazov vatanidan uzoqda edi, shuning uchun bu unga taʼsir qilmadi.

1946-yilda u oʻqishni tugatdi va Moskva yaqinidagi Kaliningradga (hozirgi Korolev) Raketasozlik ilmiy-tadqiqot institutiga aylantirilgan sobiq artilleriya zavodiga ishga yuborildi. U nemis V-2 raketalarini oʻrganish uchun Germaniyaga xizmat safari bilan borgan va u yerda OKB-1 bosh konstruktori S. P. Korolev bilan uchrashgan. Uning rahbarligida SSSR kosmik dasturida ishlagan. 1961-yildan 1988-yilgacha NPO Energiada ballistika boʻlimi boshligʻi edi. 1959—1993-yillarda Moskva aviatsiya institutida dars bergan[4].

U R-1 ballistik raketasi, birinchi Sovet yadroviy raketasi, Yerning birinchi sunʼiy yoʻldoshi va birinchi qitʼalararo raketani yaratishda ishtirok etgan. U insonning kosmosga birinchi parvoziga tayyorgarlik koʻrishda ishtirok etdi, birinchi aloqa sunʼiy yoʻldoshlarida, Oy, Venera va Marsga parvozlar loyihalarida, boshqariladigan va transport kosmik kemalarida, Energia-Buran dasturida ishladi.

1987-yildan Qrim-tatar milliy harakatida faol ishtirok etdi. 1990—1991-yillarda V. X. Dogujiyev raisligidagi Qrim tatarlari muammolari boʻyicha davlat komissiyasida ishlagan. 1991-yilda Qrim-tatar xalqi qurultoyiga delegat boʻlgan. 1991—1995-yillarda Qrim-tatar xalqi majlisi prezidiumi aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik u Moskva Qrim-tatar jamiyati boshqaruvi aʼzosi boʻlgan. 2001-yilda uning „Yurak va xotiradagi izlar“ nomli xotiralar kitobi chop etildi.

2008-yil 18-aprelda Korolevda vafot etdi. U oʻz vasiyatiga koʻra Qrimda dafn qilindi[5].

Adabiyotlar

  • R. F. Appazov, S. S. Lavrov, V. P. Mishin. Ballistika upravlyaemыx raket dalьnego deystviya. — M. : Nauka, 1966. — 307 s.
  • R. F. Appazov. Raschet traektoriy ballisticheskix raket. — M., 1969. — 65 s.
  • R. F. Appazov, O. G. Sыtin. Metodы proektirovaniya traektoriy nositeley i sputnikov Zemli. — M. : Nauka, 1987. — 439 s.
  • R. F. Appazov. Sledы v serdtse i v pamyati. — Simferopolь.: Izdatelьstvo «DOLYa», 2001. — 415 s.

Manbalar

  1. ↑ Yu. A. Mozjorin. Dorogi v kosmos. Andoza:M.: MAI, 1992. 
  2. ↑ „Vospominaniya veteranov NII-4 i OKB-1“. kik-sssr.ru. 2017-yil 26-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-aprel.
  3. ↑ Gulьnara Bekirova. „Refat Appazov: "Ya nikogda ne perestaval chuvstvovatь sebya krыmskim tatarinom"“. kirimtatar.com. 2017-yil 26-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-aprel.
  4. ↑ „21-04-08 Umer vыdayuщiysya krыmskotatarskiy uchenыy i obщestvennыy deyatelь“. islamrf.ru. 2017-yil 25-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-aprel.
  5. ↑ Gulьnara Bekirova. „VSPOMINAYa REFATA AGЪA…“. kirimtatar.com. 2017-yil 26-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-aprel. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi