Reliktlar

Реликтлар (лот. релиcтум — қолдиқ) — қадимда кенг тарқалиб, кейинчалик қирилиб битган флора ва фаунадан сақланиб қолган ўсимлик ва ҳайвонлар турлари ва бошқа таксонлари. Ҳамма палеоэндемиклар (қаранг Эндемиклар) Р. ҳисобланади. Бирмунча кенг тарқалган, лекин яхлит ареалга эга бўлмаган Р. ҳам бор (лола дарахти ва бошқалар). Р. қайси геологик давр фаунаси ёки флорасидан сақланиб қолган бўлса, ўша давр номи билан аталади. Мас, учламчи давр Р.и (гинкго, секвойя, метасеквойя, визилдоқ қўнғизлар турлари ва бошқалар), музлик Р.и (пакана кайин), мезозой Р.и (дашт сфагнуми) ва бошқа

Биогеография ва палеонтологияда реликт о'тмишда кенгроқ ёки турлича бўлган организмлар популяцияси ёки таксонидир. Реликтуал популяция - бу ҳозирги вақтда чекланган ҳудудда истиқомат қилувчи, олдинги геологик даврда диапазони анча кенгроқ бўлган аҳоли. Худди шундай, реликтуал таксон - бу таксон (масалан, турлар ёки бошқа насл-насаб) бо'либ, у илгари турлича бўлган гуруҳнинг ягона омон қолган вакили ҳисобланади.

Реликт (ёки реликт) о'симлик ёки ҳайвон бир вақтлар хилма-хил ва кенг тарқалган популяциянинг қолдиг'и сифатида сақланиб қолган таксондир. Реликтуализм кенг тарқалган яшаш жойи ёки диапазони о'згарганда ва кичик бир майдон бутундан узилиб қолганда юзага келади. Кейинчалик аҳолининг бир қисми мавжуд меҳмондо'ст ҳудуд билан чегараланади ва у ерда омон қолади, шу билан бирга кенгроқ популяция қисқаради ёки турлича ривожланади. Бу ҳодисанинг эндемизмдан фарқи шундаки, аҳоли доираси ҳар доим ҳам маҳаллий ҳудуд билан чекланиб қолмаган. Бошқача қилиб айтадиган бо'лсак, тур ёки гуруҳ о'ша кичик ҳудудда пайдо бо'лиши шарт эмас, балки вақт о'тиши билан о'згариб қолган ёки изоляция қилинган. О'згариш агенти бошқа организмлар билан рақобат, қит'а силжиши ёки иқлим о'згариши, масалан, музлик даври бо'лиши мумкин.

Масалан, Тасмания тиласини, реликт марсупиал йиртқич ҳайвон бо'либ, у ҳозирги кунгача оролда сақланиб қолган, Австралия материкидаги қолган турлари эса 3000-2000 йил олдин ё'қ бо'либ кетган.Яна бир мисол, Омма қо'нг'из жинси, қазилма қолдиқлари 200 миллион йилдан ортиқ кеч Триасга чо'зилган ва бутун дунёда юра ва бо'р даврида топилган, ҳозир Австралияда битта тирик тур билан чегараланган. Триасдан қолган яна бир ёдгорлик - Пҳоладомия, мезозой даврида кенг тарқалган моллюска жинси, ҳозирда Кариб денгизидаги ягона ноёб тур билан чегараланган.Фотоалбом қолдиқларидан мисол қилиб, агар бу намуна Миосен даврида Эвропадан келган бо'лса, сутемизувчилар эволюцияси дарахтидаги йиртқичларнинг ё'қ бо'либ кетган новдаси бўлган Нимравидаэ намунаси бо'лиши мумкин. Агар шундай бўлганида, намуна асосий популяцияни эмас, балки нимравид авлодининг омон қолган со'нгги қолдиг'ини ифодалайди. Бу йиртқич ҳайвонлар олдинги даврда, я’ни олигоценда кенг тарқалган ва кенг тарқалган бўлиб, иқлим ўзгариб, ўрмонзорлар саванналар билан алмаштирилганда йўқ бўлиб кетган. Улар Европада охирги қолган ўрмонларда Олигоценнинг реликти сифатида сақланиб қолган: реликт яшаш муҳитидаги реликт тур.