Кучли тороидал реостат

Реостат (потенциометр, ўзгарувчан қаршилик, ўзгарувчан резистор; қадимги юнонча: ῥέος , ῥĭос „оқим“ ва στατός „қўзғалмас“) — Иоганн Кристиан Поггендорф томонидан ихтиро қилинган электр аппарати, зарур қаршилик қийматини олиш орқали электр занжиридаги ток ва кучланишни [1] тартибга солиш учун ишлатилади. Қоида тариқасида, у электр қаршилигини ростлаш мосламаси бўлган ўтказгич элементдан иборат. Қаршиликнинг ўзгариши силлиқ ёки босқичма-босқич амалга оширилиши мумкин.

Реостат уланган занжирнинг қаршилигини ўзгартириб, ток ёки кучланиш катталигининг ўзгаришига эришиш мумкин. Агар ток ёки кучланишни кичик чегараларда ўзгартириш зарур бўлса, реостат занжирга параллел ёки кетма-кет уланиши мумкин. ток ёки кучланиш қийматларини нолдан максимал қийматгача ўзгартириш учун реостат потенциометрик уланиши қўлланади, бу ҳолда созланиши кучланиш бўлиш орқали амалга оширилади. Реостатнинг потенциометрик уланишида унинг икки четки контактларига кучланиш берилади. Чиқиш кучланиши жилгич контакти ва четки контактланинг биридан олинади.

Реостатдан электр ўлчаш воситаси ва электр ёки электрон занжирнинг таркибидаги қурилма сифатида фойдаланиш ҳам мумкин .

Потансиёметр уч терминалли резистор бо'либ, тоймасин ёки айланадиган контактга эга бо'либ, созланиши кучланиш бо'лувчисини ташкил қилади.[1] Агар фақат иккита терминал, бир учи ва артгич ишлатилса, у о'згарувчан қаршилик ёки реостат вазифасини бажаради.

Потансиёметр деб аталадиган о'лчов воситаси, асосан, электр потенциалини (кучланишни) о'лчаш учун ишлатиладиган кучланиш бо'лувчидир; компонент бир хил принципнинг амалга оширилиши, шунинг учун унинг номи.

Потансиёметрлар одатда электр қурилмаларини бошқариш учун ишлатилади, масалан, аудио ускуналардаги овоз баландлигини бошқариш. Механизм билан ишлайдиган потенциометрлар жойлашув о'тказгичлари сифатида ишлатилиши мумкин, масалан, жойстикда. Потансиёметрлар сезиларли қувватни (ваттдан ортиқ) бевосита назорат қилиш учун камдан-кам қўлланади, чунки потансиёметрда ундай эмас

Стандартлаштириш

Жилгичли реостат. Диэлектрик ўзак устига ўралган сим кўринишида тайёрланган

ГОСТ 21414-75 „Резисторлар. Терминлар ва таърифлар“:

  • Ўзгарувчан қаршилик — бу шунда резисторки, унинг ҳаракатланувчи контакти ва қаршилик элементининг чиқишлари орасидаги электр қаршилигини механик равишда ўзгартириш мумкин.
  • Ростловчи резистор — электр занжир параметрларини тез-тез қайта созлаш учун мўлжалланган ўзгарувчан резистор .
  • Триммер қаршилиги — электр занжир параметрларни созлаш учун мўлжалланган ўзгарувчан резистор, унда ҳаракатланувчи тизимнинг ҳаракатлари сони созлаш резисторига қараганда анча кам бўлади [2] .

Реостатларнинг асосий турлари

  • Ўтказувчилар материали бўйича:
    • юқори қаршиликка эга қотишмалардан тайёрланган симли (никром, реотан, константан, манганин, никел);
    • нометалл ўтказувчан материаллардан (кўпинча графит ва углерод асосидаги композитлар) симсиз, шу жумладан
      • плёнкали
      • ҳажмли
    • суюқликли, яъни ичида электролит бўлган идиш бўлиб, металл пластиналари сувга ботирилган. Реостатнинг қаршилик қиймати пластиналар орасидаги масофага пропорционал ва пластинка юзасининг электролитга ботирилган қисмининг майдонига тескари пропорционалдир [3] .
    • Лампали [4], углерод ёки металл симлли параллел равишда уланган чўғланма лампалар тўпламидан иборат. Ёнаётган лампалар сонини ўзгартириш орқали реостатнинг қаршилиги ўзгаради. Лампали реостатнинг ўзига хос хусусияти унинг қаршилигининг лампа симларини иситиш даражасига боғлиқлиги бўлиб, баъзида камчилик, баъзида афзаллик бўлиши мумкин.
  • Конструксияси бўйича:
    • силлиқ ростлаш учун:
      • ҳаракатланувчи контакт билан рамка устига чўзилган тўғридан-тўғри сим шаклидаги реохордлар . Қоидага кўра, рамка ўлчовга эга ва реохорд Оҳм /(узунлик бирлиги) .
      • ползунли реостатлар, уларда юқори қаршиликка эга бўлган материалнинг сими изоляцион материалдан ясалган стержен устига лўралган бўлади. Окалин қатлами қопланган сим ишлаб чиқариш жараёнида махсус олинган. Ползункага унга боғланган контакт билан ҳаракатлантирганда, окалин қатлами қириб ташланади ва электр токи симдан ползункага ўтади. Контактлар орасида қанчалик кўп ўрам бўлса, қаршилик шунчалик катта бўлади. Бундай реостатлар кўпинча ўқув жараёнида ва лабораторияларда қўлланади. Ползункали реостатининг яна бир кўриниши агометрдир, унда ползунка ролини атрофида сим ўралган диэлектрик барабан юзаси бўйлаб ҳаракатланадиган ўтказувчан материалдан ясалган ғилдирак ўйнайди, унинг .
      • Тақасимон ўтказгич ва айланадиган жилгичга эга реостатлар. Уларда бурилиш бурчаги одатда 270 ° бўлади.
      • калитли реостатлар.
      • механик равишда боғланган ёки ажратилган жилгичли икки ёки ундан ортиқ реостат блоклари.
    • Поғонали созлаш учун:
      • штепселли, унда созлаш вилкасини розеткалардан бирига қайта ўрнатиш орқали амалга оширилади;
      • чип, унда реостатнинг алоҳида бўлимлари махсус чипларни ўрнатиш орқали қисқа туташтирилади.
      • дастакли, унда тутқични айлантириш орқали занжирга бир ёки бир нечта бўлимлар киритилади.
      • лампали реостатларида — патронлардаги лампаларни бураб чиқариш орқали.
  • Жилгич ва четки контактлардан бири ўртасидаги қаршиликнинг жилгичнинг бурилиш бурчагига боғлиқлиги шаклида [5] :
    • чизиқли (СССР ва Россия Федерациясида — А гуруҳи)
    • логарифмик (СССР ва Россия Федерациясида — Б гуруҳи)
    • тескари логарифмик (экспоненсиал) (СССР ва Россия Федерациясида — В гуруҳи)

Қаршиликли бурилиш бурчаги датчиклари (сенсор)

Реостат роторининг ҳолати ва унинг қаршилиги ўртасидаги тўғридан-тўғри боғлиқлик ўзгарувчан резисторларни айланиш бурчаги датчикларининг асосий элементи сифатида ишлатишга имкон беради. Бироқ, замонавий рақамли технологияда қаршилик датчик(сенсор)лари магнит ёки оптик сонсорларга қараганда камроқ қўлланади, чунки улар мураккаброқ РАЎ талаб қилади ва қайта калибрлаш керак. .

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Реостат“, Большой энциклопедический политехнический словарь, 2004. 
  2. ↑ „ГОСТ 21414-75“. 2015-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 18-феврал.
  3. ↑ Бензар В. К. Справочник-словар по электротехнике, промишленной электронике и автоматике. — Мн.: Вишейшая школа, 1985.
  4. ↑ Электротехника. / Под. общ. ред. И. Н. Осколуова. — М.: Искусство, 1953. — С. 101. — 516 с. — 50 000 экз.
  5. ↑ Терещук, Домбругов, Босый. Справочник радиолюбителя, 4-е, стереотипное, Киев: Издательство АН УССР, 1962 — 100-бет. 

Ҳаволалар