Retikulotsitlar

Эритроситлар пушти рангга эга, марказида тозаланади ^[1]

Ретикулоцитлар пушти рангда, зангори тусга эга ^[1]

Ретикулоцитлар (лотинча: ретиcулум — тўр ва юнонча: κύτος — қабул қилувчи, ҳужайра) — ҳужайралар — гематопоэз жараёнида эритроцитларнинг ўтмишдошлари, тахминан қонда айланиб юрувчи барча эритроцитларнинг 1 % ини ташкил қилади.^[2] . Улар ядрога эга эмас, рибонуклеин кислоталар, митохондриялар ва бошқа органеллаларнинг қолдиқларини ўз ичига олади, уларни йўқотиб, етук эритроцитга айланади ^[3] .

Қолдиқ органеллалар Романовский ва метилен кўк бўёқлари билан кўринади. Эритроситлар билан солиштирганда, ретикулоцитларнинг умри янада қисқароқ. Эритропоэз (эритроцитлар ҳосил бўлиши) жараёнида улар қизил суяк илигида 1-2 кун ичида ҳосил бўлади ва етук бўлади, шундан сўнг улар уни тарк этадилар ва яна 1-3 кун давомида қон оқимида шаклланадилар ^[3] .

Ретикулоцитларнинг функсиялари

Ретикулоцитларнинг функсиялари одатда эритроцитларникига ўхшайди — улар кислород ва карбонат ангидридни қон орқали ушлайди ва олиб юради, аммо уларнинг самарадорлиги етук эритроцитларникидан бироз пастроқдир.

Ривожланиш босқичлари

Қонда кислород етишмаслиги билан буйраклар қизил суяк илигига етказиб бериладиган эритропоэтин гормони регуляторини ишлаб чиқаради ва у ерда ретикулоцитларнинг фаол шаклланиши жараёнини келтириб чиқаради, кейинчалик улар қизил қон таначаларига айланади. Эритроситнинг ривожланиши жараёнида ядро аста-секин йўқолади ва гемоглобин оқсили пайдо бўлади.

Клиник ва диагностик аҳамияти

Ретикулоцитлар сонини ўлчаш учун махсус автоматик ҳисоблагичлар ҳужайрадаги ДНК ва РНКни бўяйдиган лазер қўзғалиши, детекторлар ва люминесцент бўяш комбинациясидан фойдаланади. Қон оқимидаги ҳужайралар орасида ретикулоцитлар чиқарилган сигнал билан ажралиб туриши мумкин. Бу сигнал эритроцитлардаги каби заиф эмас, лекин айни пайтда лимфоцитлар каби кучли эмас. Романовский бўйича бўялганида, ретикулоцитлар бироз кўк ранг билан ажралиб туради. Бундан ташқари, ретикулоцитлар ҳажми бўйича эритроцитлардан ўртача каттароқдир. Одамларда қондаги ретикулоцитларнинг нормал сони клиник ҳолатга боғлиқ, аммо катталарда ўртача 0,5 % дан 2 % гача ва болаларда 2 % дан 6 % гача. Янги туғилган чақалоқ биринчи кунларда кўп миқдорда эритропоэтин ишлаб чиқаради ва шунинг учун уларнинг қонидаги ретикулоцитларнинг улуши 10 % га етиши мумкин. Вақт ўтиши билан ретикулоцитлар сони нормаллашади. Катталардаги ретикулоцитларнинг юқори улуши анемия белгиси бўлиши мумкин, аммо бу суяк илигидаги гематопоэтик ҳужайралар ҳолатига ҳам боғлиқ.

Ишлаб чиқариш индексини ҳисоблаш ретикулоцитлар сони тананинг эҳтиёжларини қондира оладими ёки йўқлигини тушунишда муҳим қадамдир. Кўпинча, бу фоиз норма чегараларига тўғри келадими ёки йўқми, бундан ҳам муҳимроқ савол. Мисол учун, агар одам камқон бўлса, лекин ретикулоцитлар улуши 1 % бўлса, суяк илиги камқонликни тузатиш учун етарли ҳужайраларни ишлаб чиқара олмайди. Қондаги ретикулоцитларнинг юқори сони ва фоизи кўпинча етук қизил қон таначаларининг жиддий йўқотилишини (масалан, гемолитик анемия ёки қон йўқотишида) бартараф этиш учун қизил қон таначалари ишлаб чиқариш кўпайганида кузатилади. Кўп миқдордаги ретикулоцитлар (нормадан ошиб кетади) ретикулоцитоз деб аталади. Ретикулоцитлар сонининг ғайритабиий даражада паст бўлишига кимётерапия, апластик анемия, зарарли (Б12 танқислиги) анемия, суяк илиги саратони, эритропоэтин ишлаб чиқаришнинг камайиши, темир ёки фолий кислотаси этишмовчилиги ва бошқа сабаблар сабаб бўлиши мумкин.

Тадқиқот

Ретикулоцитлар биологлар учун оқсил таржимасини ўрганиш учун қимматли воситадир. Улар ғайриоддий, чунки улар оқсилларни таржима қилиш учун ҳамма нарсани ўз ичига олади, аммо ядроси йўқ. Ҳужайра ядросида таржибани ўрганишни қийинлаштирадиган кўплаб компонентлар мавжуд бўлгани сабабли, ретикулоцитлар жуда фойдали. Олимлар қуён каби сутемизувчилардан қизил қон ҳужайраларини йиғиб олишлари, мРНКни ажратиб олишлари ва пробиркада таржимани ўрганиш учун ферментларни таржима қилишлари мумкин. Бу оқсилларни синтез қилиш шароитларини яхшироқ назорат қилиш имконини беради.

Яна қаранг

Қон касалликлари
қизил қон ҳужайралари

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 Андерсон Ш., Поулсен К. „Часть И. Описание гемопоэтических клеток и форменных элементов крови“, . Атлас гематологии, 2000 экз, М.: Логосфера, 2007 — 9—10-бет. ИСБН 5-98657-009-Х.
↑ Афанасьев Б. В., Волкова О. Я., Ганапиев А. А., Зарицкий А. Ю. и др. „Глава 4. Анемии“, . Гематология: руководство для врачей, 1000 экз, СПб.: СпецЛит, 2008 — 24-бет. ИСБН 978-5-299-00361-1.
↑ ^3,0 ^3,1 Балашова В. А. „Глава 3. Морфология и функции клеток костного мозга и крови“, . Гематология: новейший справочник, 3000 экз, М.—СПб.: Эксмо—Сова, 2004 — 53-бет. ИСБН 5-699-05074-4.

[Anderson’s_Atlas-1] 1,0 ^1,1 Андерсон Ш., Поулсен К. „Часть И. Описание гемопоэтических клеток и форменных элементов крови“, . Атлас гематологии, 2000 экз, М.: Логосфера, 2007 — 9—10-бет. ИСБН 5-98657-009-Х.

[Mamayev-2] Афанасьев Б. В., Волкова О. Я., Ганапиев А. А., Зарицкий А. Ю. и др. „Глава 4. Анемии“, . Гематология: руководство для врачей, 1000 экз, СПб.: СпецЛит, 2008 — 24-бет. ИСБН 978-5-299-00361-1.

[Abdulkadyrov-3] 3,0 ^3,1 Балашова В. А. „Глава 3. Морфология и функции клеток костного мозга и крови“, . Гематология: новейший справочник, 3000 экз, М.—СПб.: Эксмо—Сова, 2004 — 53-бет. ИСБН 5-699-05074-4.

[1]

[2]

[3]