Retroviruslar
Ретровируслар[1] (лот. ретро- тескари) - РНКдан ташкил топган вируслар оиласи, асосан умуртқали ҳайвонларни касаллантиради. Энг машҳур ва ко'п о'рганилган вакили одам иммунитет танқислиги вируси.
Ҳужайра ретровирус билан зарарлангандан со'нг, ситоплазмада вирион РНК дан фойдаланган ҳолда вирус ДНК геномининг синтезини бошлайди. Барча ретровируслар геномини такрорлаш учун тескари транскрипсия механизмидан фойдаланади: вирусли тескари транскриптаза (ёки тескари таза) ферменти вирусли РНК шаблонидаги ДНКнинг бир занжирини синтез қилади ва кейин синтез қилинган ДНК занжири шаблонидаги иккинчи, то'лдирувчи занжирни якунлайди. Икки занжирли ДНК молекуласи ҳосил бо'либ, у ҳужайранинг бо'линиши пайтида, ядро қобиг'и бо'лмаганда, ҳужайранинг хромосома ДНКсига интеграцияланади (ДНКси ядрога фаол равишда кириб борадиган ОИВ бундан мустасно) ва кейин шаблон бо'либ хизмат қилади. вирусли РНК молекулаларининг синтези. Ушбу РНКлар ҳужайра ядросидан чиқарилади ва ҳужайра ситоплазмасида янги ҳужайраларни юқтиришга қодир вирусли капсидларга о'ралади.
Бир гипотезага ко'ра, ретровируслар ретротранспозонлардан, эукариот геномнинг мобил бо'лимларидан келиб чиққан бо'лиши мумкин[2].
Тузилиши
Вирионлар шарсимон шаклга эга, о'лчами 80-100 нм, ташқи томондан липопротеин қобиқ билан қопланган, 8-10 нм узунликдаги вилли Икосаэдрал капсиднинг ичида спиралсимон рибонуклеопротеин мавжуд. Ташқи қобиқ, капсид мембранаси ва нуклеоид вирион кесимида консентрик равишда жойлашган. Эфирга сезгир, термолабил, УБ нурларига нисбатан чидамли. Оиланинг характерли хусусияти вирионда РНКга бог'лиқ бўлган ДНК полимеразасининг ёки тескари транскриптазанинг мавжудлиги. Бу оила номи учун асос бо'либ хизмат қилган(лот. ретро - тескари). Вирионларда 6 та тузилиш оқсиллари мавжуд бо'либ, улардан 4 таси ички (капсид) гликолизацияланмаган ва 2 та конвертли гликопротеинлардир.
Вирус кейинчалик қурилган оқсилларнинг таржимасини кодловчи асосий структуравий генлар гаг (гуруҳга хос антиженлер), пол (полимераза), энв (қобиқ). Тартибга солувчи генларга қуйидагилар киради: тат (барча вирусли оқсилларнинг трансактиватори), рев (вирион оқсилининг ифода регулятори), виф (вирион юқумли омил), впр (функсиялари ноаниқ бо'либ қолмоқда), неф (салбий ифода омили), впх (функсиялари нома'лум).
Капсид оқсиллари гуруҳларга хос турлараро антигенларни олиб юради ва вирусларнинг авлод ва кичик авлодларга бо'линиши учун асосдир. Гликопротеинлар нейтралланиш реаксиясида иштирок этадиган о'зига хос антиженлердир. Ретровирусларнинг геноми молекуляр ог'ирлиги 7 мегадалтон бўлган бир занжирли РНК билан ифодаланади ва иккита нусхадан иборат бо'либ, уларнинг ҳар бири то'лиқ геном бо'либ, бир хил генетик ма'лумотни о'з ичига олади, аммо уларнинг иккаласи ҳам функционалми ёки ё'қми нома'лум.. Онковирусларнинг нуклеин кислотаси унинг хост турининг ҳужайра ДНКси билан ҳомологияга эга. Вирион РНК юқумли эмас. Вирусли РНК ковалент бог'ланган икки занжирли ДНКга транскрипсияланади, бу ДНК провируси сифатида ҳужайра ДНКси билан бирлашади. Ҳужайрадан олинган провирус юқумли ҳисобланади. Бу оиланинг ко'пгина вируслари неопластик жараёнларни, асосан, бир қатор ҳайвонлар турларининг лейкемия ва саркомаларини келтириб чиқаради. Ба'зи ҳайвонлар турларининг нормал ҳужайраларида тегишли турдаги онковирусларнинг бирлаштирилган нусхалари мавжуд. Улар ҳеч қандай тарзда о'зини намоён қилмаслиги ёки ба'зи физик ва кимёвий омиллар, эҳтимол, бошқа онковируслар билан инфекцияси билан фаоллашиши мумкин. Ко'пинча ёрдамчи вирус ёрдамида ко'паядиган нуқсонли вируслар мавжуд. Вертикал ва горизонтал равишда узатилади.
Ҳаёт сикли
Ретровирус о'зининг генетик материалининг функсияларини иккига бо'лади: юқумли функсияни, я'ни о'з-о'зини ко'пайтириш функсиясини вирусли РНК бажаради ва вирус генларини ифодалаш ва РНК молекулаларини синтез қилиш функсияси, кейинчалик генетик ма'лумотни узатади. бошқа ҳужайраларга, вирус ДНК томонидан амалга оширилади.
Вирусли инфекция пайтида ҳужайра ичига кириб, ретровирус РНК ҳозирда таниқли тескари транскрипсия жараёни орқали ДНК синтези учун шаблон бо'либ хизмат қилади. Бу ДНК геномик ДНКга интеграциялашган ва шу пайтдан бошлаб у ҳужайра геномининг ажралмас қисмига айланади. Ва вирус провирусга айланади. Ҳайвон ҳужайраси учун провирус бактерия учун профаг қандай бо'лса. Лизогения г'оялари, эҳтимол, Девид Балтимор билан биргаликда тескари транскрипсияни кашф этган Ховард Теминни ретровирусларнинг провирал ҳолати г'оясига олиб келди. Ахборот мазмунига ко'ра, ретровирус геномининг ДНК варианти РНК вариантидан фақат ДНКда қисқа терминал такрорий эмас, балки узоқ терминал такрорий ЛТР бо'лиши билан фарқланади.
РНК ретровирусларини транслация қилиш хусусиятлари
Геномик ДНКнинг бир қисми бўлган вирусли генлар ЛТР назорати остида транскрипсияланади.
ЛТР, узоқ терминали такрорлайди. ЛТР кетма-кетликлари СТР кетма-кетликларини о'з ичига олади. ЛТР нинг пайдо бо'лиши вирус генларини ифодалаш учун жуда муҳимдир. Улар вирусли транскрипсияни тартибга солувчи элементларни о'з ичига олади: промоутер, кучайтирувчи ва бошқалар. Масалан, ба'зи вируслар вирус транскрипсиясининг ма'лум гормонлар мавжудлигига бог'лиқлигини аниқлайдиган элементларни о'з ичига олади. ЛТР - бу вирус о'з мақсадлари учун уяли транскрипсия машинасидан фойдаланиш учун фойдаланадиган тартибга солувчи сигналлар.
Транскрипсия маҳсулоти то'лиқ узунликдаги вирус РНКидир. У эфирга узатилиши керак. Ва бу ерда вирус бундай муаммони ҳал қилиши керак: ко'плаб оқсилларни синтез қилиш керак, лекин фақат битта РНК мавжуд. Эукарётик ҳужайраларда эса РНКлар моноцистроникдир, я'ни улар фақат битта оқсил синтези учун мо'лжалланган. Протеин синтези ко'п ҳолларда қопқоқ жойига энг яқин бўлган бошлаш кодонидан бошланади[3].
Агар биз ушбу энг яқин бошлаш кодонидан очиқ о'қиш рамкасига қарасак, агар вирус ан'анавий ифодалаш усулларидан фойдаланган бо'лса, у фақат ГАГ полипептидини синтез қила олишини ко'рамиз. Ва кейин то'хташ кодони мавжуд. ПОЛ ва ЭНВ ҳақида нима дейиш мумкин? Бундан ташқари, бу полипептидлар жуда узун, вирус эса анча қисқароқ бўлганларни о'з ичига олади. Муаммо бир неча усул билан ҳал қилинади.
Биринчидан, сплиcинг ёрдамида бу битта РНК бизнинг соддалаштирилган версиямизда бошқа, қисқароққа айлантирилади. Бундай ҳолда, ЭНВ полипептидини кодлайдиган кетма-кетликлар қопқоқ жойига энг яқин бўлган бошлаш кодонининг ёнида бо'лади ва таржима қилина бошлайди.
Иккинчидан, турли хил ретровируслар учун улар ГАГ очиқ о'қиш рамкасидан кейин то'хташ кодонини четлаб о'тишга муваффақ бо'лишади ва иккала оқсил гуруҳининг кетма-кетлигини о'з ичига олган бирлаштирилган ГАГ-ПОЛ полипептидини синтез қилишади.
Учинчидан, ҳосил бўлган узун полипептидлар қайта ишланади ва ко'плаб оқсилларга бо'линади, улар тескари транскриптаза каби регуляторлар ролида ёки этук вирусларнинг конверт оқсиллари каби структуравий ролларда ишлайди.
Бошқача қилиб айтганда, ретровируслар битта промоутернинг назорати остида турли хил оқсилларнинг синтезини жуда нозик тартибга солиш учун мослашувчан тоталитар тизимдан фойдаланади.
Ретровируслар вектор сифатида
Ретровируслардан вектор сифатида фойдаланиш мумкин, масалан, ген терапиясида. Мембрананинг синтези орқали ҳужайраларга кириш механизми. Улар бир қатор афзалликларга эга: хостларнинг кенг доираси, хост геномига интеграциялашган ҳолатда барқарорлик. Камчиликлари: юқори титрга эришиш қийин, фақат бо'линувчи ҳужайраларни юқтиради.
Таснифлаш
2018-йил март ҳолатига ко'ра, оила 6 ва 5 авлодга эга 2 та кичик оилани о'з ичига олади :
- Ортҳоретровиринаэ (лот.то'г'ридан-то'г'ри, аслида ретровируслар)
- Алпҳаретровирус жинси (9 тур)
- Бетаретровирус — Бетаретровируслар[5] (5 тур)
- Гаммаретровирус — Гамматровируслар[5] (18 тур)
- Фелине леукемиа вирус — Мушукларнинг лейкемия вируси
- Делтаретровирус — Делтаретровируслар (4 тур)
- Бовине леукемиа вирус — Қорамол лейкемия вируси[5]
- Ҳуман Т-лймпҳотропиc вирус — инсон Т-лимфотроп вируси
- Эпсилонретровирус — Эпсилонретровируслар[5] (3 тур)
- Лентивирус жинси (10 тур)
- Ҳуман иммунодефиcиэнcй вирус 1 — Одамнинг иммунитет танқислиги вируси 1
- Ҳуман иммунодефиcиэнcй вирус 2 — Одамнинг иммунитет танқислиги вируси 2
- Спумаретровиринаэ (лат.дан лотинча: спума - ко'пик, вирусли ҳужайраларда ко'плаб вакуолалар ҳосил бо'лади[4])
- Бовиспумавирус (1 тур)
- Эқуиспумавирус (1 тур)
- Фелиспумавирус (2 тур)
- Просимииспумавирус жинси (1 тур)
- Симииспумавирус (14
- тур)
- инсон Т-лимфотроп вируси
- ↑ Cоффин Ж, Бломберг Ж, Фан Ҳ эт ал. (2021). „ИCТВ Вирус Тахономй Профиле: Ретровиридаэ 2021“. Ж Ген Вирол. 102-жилд, № 12. 001712-бет. дои:10.1099/жгв.0.001712. ПМИД 34939563.
{{cите магазине}}: Эхплиcит усе оф эт ал. ин:|аутҳорс=(ёрдам)CС1 маинт: усес аутҳорс параметер () - ↑ А. Марков. Данные сравнительной геномики проливают свет на происхождение ретровирусов Андоза:Wайбаcк 2
- ↑ Козак, 1986 (см. в статье консенсусная последовательность Козак)
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедВир2012 - ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедВиВВ
Адабиётлар
- Хесин Р.Б.