Rex Distin Martienssen

Рех Дистин Мартиэнссен (1905-йил 26-феврал, Қуээнстоwн, Кап колонияси — 1942-йил 23-август, Претория) — жанубий африкалик меъмор, меъморчилик назариётчиси ва педагог. У Ле Корбюзе ижодидан кучли таъсирланган ҳамда Жанубий Африкада модернистик меъморчилик ҳаракатининг етакчи намояндаларидан бири бўлган. Мартиэнссен Британия меъморлари қироллик институтининг ассоциацияланган (АРИБА) ва Замонавий меъморчилик халқаро конгресси (CИАМ) аъзоси эди.

Ҳаёти ва таълими

Мартиэнссен Витватерсранд университетида таҳсил олган. У 1930-йилда меъморчилик бўйича бакалавр (Б.Арч.), 1940-йилда магистр (М.Арч.) ва 1941-йилда адабиёт доктори (Д.Литт.) даражаларини олган. 1930-йилда у Британия меъморлари қироллик институтининг ассоциацияланган аъзоси бўлган. 1939-йилда эса Трансваал меъморлар институти президенти этиб сайланган.

Мартиэнссен Витватерсранд университетида меъморчилик бўйича катта ўқитувчи сифатида фаолият юритган ва вақтинча кафедра мудири вазифасини бажарган. У 1937-йилда университетнинг муҳандислик факултети, 1940-йилда эса меъморчилик факултети аъзоси бўлган.

Рех Мартиэнссен меъмор ва тарихчи, профессор Ҳеатҳер Мартиэнссен билан турмуш қурган. Ҳеатҳер Мартиэнссен Витватерсранд университетининг Тасвирий санъат бўлимида фаолият юритган ва университет тарихидаги биринчи аёл профессор бўлган.

Иккинчи жаҳон уруши даврида Мартиэнссен Жанубий Африка Ҳарбий-ҳаво кучлари сафида лейтенант сифатида тайёргарликдан ўтган. У 1942-йил 23-августда, 37 ёшида Преторияда вафот этган. Эрта вафоти сабабли Мартиэнссен ўзининг кўплаб меъморий ғояларини амалда рўёбга чиқаришга улгура олмаган. Шунга қарамай, у меъморчилик назарияси, илмий мақолалари ва модернистик қарашлари орқали бой интеллектуал мерос қолдирган.

Мартиэнссен Жанубий Африка модернистик меъморчилигининг муҳим намояндаларидан бири сифатида қаралади. Унинг Ле Корбюзе билан алоқалари, CИАМдаги иштироки, илмий ишлари ва педагогик фаолияти мамлакатда замонавий меъморчилик тамойилларининг шаклланишига сезиларли таъсир кўрсатган.

Меъморчилик фаолияти

Мартиэнссен меъморчиликдаги янги ғоялар ва ўзгаришлардан хабардор бўлиб туриш мақсадида Европага тез-тез сафар қилган. 1934-йилдаги сафарларидан бирида у машҳур швейсариялик-франсуз меъмори Ле Корбюзе билан учрашган. Ушбу учрашув кейинчалик узоқ давом этган дўстликнинг бошланишига айланган.

Ўша йили Мартиэнссен Ёханнесбургда ўзининг меъморлик амалиётини ташкил этган. У Греэнсиде ҳудудида ўзи учун Мартиэнссен уйини лойиҳалаган. Мазкур турар жой ўз даври учун ниҳоятда илғор модернистик ечимлари билан ажралиб турган.

Мартиэнссен Ле Корбюзе ғоялари таъсирида шаклланган бўлиб, Жанубий Африкада модернистик ва халқаро услубдаги меъморчиликнинг ривожланишига катта ҳисса қўшган.

Илмий ва муҳаррирлик фаолияти

1932-йилда Мартиэнссен Соутҳ Африcан Арчитеcтурал Реcорд журналининг ҳаммуҳаррири бўлган. У қадимги юнон, Уйғониш даври ва замонавий меъморчиликка бағишланган қарийб 40 та мақола чоп этган.

Унинг Тҳе Идеа оф Спаcе ин Греэк Арчитеcтуре („Юнон меъморчилигида макон ғояси“) номли диссертацияси муаллиф вафотидан кейин, 1956-йилда нашр этилган. 1937-йилда Мартиэнссен Ле Корбюзе томонидан номзод сифатида кўрсатилган Замонавий меъморчилик халқаро конгресси — CИАМ аъзолигига қабул қилинган.

Манбалар

Стандард Энcйcлопаэдиа оф Соутҳерн Африcа, 7-жилд. Cапе Тоwн: Насоу, 1972. ИСБН 0-625-00323-3.
Гилберт Ҳерберт. Мартиэнссен анд тҳе Интернатионал Стйле: Тҳе Модерн Мовемент ин Соутҳ Африcан Арчитеcтуре. Балкема Соутҳ Африcа, 1975.
Ута Поттгиэсер ва Ана Тостõэс. Модернисм ин Африcа. Биркҳäусер, 2025.