Robert Fludd
Роберт Флудд – инглиз шифокори, файласуф, астролог, мусиқашунос ва мусиқа назариётчиси. Илмий ва оккултизм манфаатларига эга бўлган таниқли инглиз параселсиялик шифокори сифатида ҳам фаолият олиб борган.
| Роберт Флудд | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
1574-йил Берстед, Кент, Буюк Британия |
| Вафоти |
8 сентабр 1637 Лондон, Буюк Британия |
| Таълими | Сент-Жон коллежи |
| Касби | алкимёгар, герметист, оккултист |
| Дини | Англиканлик |
Биография
Асли келиб чиқиши Англикан оиласидан бўлиб, олий давлат амалдорининг ўғли бўлган. Унинг аждодлари орасида келт қабилаларидан бири Cунеда ап Эдерннинг раҳбари бўлган. Оксфорд университетида таҳсил олган. Аввалига у ҳарбий бўлган, кейинчалик илоҳиёт, тиббиёт ва махфий фанларни ўргана бошлаган. Узоқ вақт давомида Франсия, Испания, Италия ва Германияда саёҳат қилган, у ерда кўплаб таниқли олимлар билан учрашган ва таълим олган.
Англияга қайтиб, у Оксфорд университетида тиббиёт фанлари доктори илмий даражасини олди, у 1606-йилда Гален таълимотига салбий муносабати учун унга қарши жиноий иш қўзғатилган.
Лондонга кўчиб ўтганидан сўнг, у тиббиёт ва адабиёт билан шуғуллана бошлади. Флудд Иоганнес Кеплер билан герметик анъаналар бўйича ёзишмалар олиб борган.
Асарлари
Флудднинг асарлари 8 жилддан иборат бўлиб, у баъзида ўз исми билан, баъзида Рудолф Отреб ва Ёахим Фризиус тахаллуси остида ижод қилган.
Тиббиётда Флудд Параcелсуснинг издоши, фалсафада – гностик ва неоплатоник ғоялар тарафдори эди. Флудд ўз тахминларида доимо алкимё ва астрологияга таянган, баъзида ҳатто файласуф тошини Масиҳ билан қиёслаган.
У бир нечта абадий двигателга тегишли лойиҳалар муаллифи бўлган. У қон айланиш механизмини макро ва микрокосмоснинг ўхшашлиги асосида ўрганган. Унинг кузатишлари Уилям Харви томонидан экспериментал равишда тасдиқланган[1].
Флудднинг Росиcруcиан орденига аъзолиги исботланмаган, аммо у уларни ҳимоясига иккита рисола ёзган. Унинг Сион Приориясига тегишли эканлиги, шунингдек Приорнинг ўзи ҳақидаги маълумотлар тарихий тасдиқланмаган.
Флудднинг фалсафий рисолалари орасида қуйидагилар жой эгаллаган:
- „Пҳилосопҳиа мосаиcа“ (1638),
- „Пҳилосопҳиа саcра эт вере чристиана“ (1629),
- „Утриусқуэ cосми маиорис сcилиcет эт минорис Метапҳйсиcа, пҳйсиcа атқуэ течниcа Ҳисториа“ (1617),
- „Де натурали, супернатурали, праэтернатурали эт cонтранатурали миcроcосми ҳисториа“ (1619—1621).
Бу рисолаларда умумий масалалар кўпинча махсус масалалар билан алмашиниб турган. Шундай қилиб, эмпирия осмони (cоэли эмпйреи), эфир ва элементар тавсифидан кейин бир қатор сохта илмий рисолалар мавжуд бўлган. Уларда уруш санъати, геометриянинг расмда қўлланиши, қал’алар қурилиши ва бошқалар муҳокама қилинган.
Асарлари рўйхати
- Траcтатус апологетиcус интегритатем Соcиэтатис де Росеа Cруcе дефенденс (1617)
- Траcтатус тҳеологиcо-пҳилосопҳиcус (1617)
- Утриусқуэ cосми маиорис сcилиcет эт минорис Метапҳйсиcа, пҳйсиcа атқуэ течниcа Ҳисториа (1617)
- Траcтатус сеcундус. Де натураэ симиа сеу течниcа маcроcосми ҳисториа (1618)
- Моночордиум Мунди сймпҳониаcум Ж. Кепплеро оппоситум (1622)
- Пҳилосопҳиа саcра эт вера чристиана сеу Метеорологиа cосмиcа (1626)
- Сопҳиаэ cум мемориа cертамен (1629)
- Медиcина Cатҳолиcа (1629)
- Cлавис пҳилосопҳиаэ эт алчймиаэ (1633)
- Пҳилосопҳиа Мойсаиcа (1638)
Таълимоти
Флудд фалсафасида жуда кўп хилма-хил элементлар бор ва улар сунъий тарзда ўзаро боғланган. Уларда муаллиф ўз мавҳум қарашларини визуал тасвирлашга доимий эҳтиёжни ҳис қилган. Шу сабаб унинг асарлари ва айниқса, „Утриусқуэ cосми метапҳйсиcа, пҳйсиcа атқуэ течниcа ҳисториа“ рисоласи илоҳий элементларга муносабатни тушунтиришга ҳаракат қилган.
Флудднинг фалсафий қарашларининг қисқача танқидий хулосаси Гассенди томонидан берилган.
Фалсафаси
Флудднинг фалсафаси илк одамга берилган ва анъана бўйича Мусога ўтган ваҳийнинг экспозицияси деб ҳисобланган. Масиҳ эса бу таълимотни иккинчи марта инсониятга берган. Қадимда Мусонинг китобини ўқиган Пифагор, Платон ва Гермес Трисмегистлар ўз асарларида унинг манбалари ҳақида сукут сақлаган ҳолда, ҳақиқий фалсафани қисман ифодалаганлар.
Худо
Худо ҳамма нарсанинг бошланиши ва охиридир, барчаси ундан келиб чиқади ва барча нарса унга қайтади. Худони икки жиҳатдан кўриб чиқиш мумкин: биринчидан, ўзи яратган дунёда кашф этилишидан олдин; иккинчидан, унинг кашфиётларида. Биринчи маънода Худо англаб бўлмайдиган бирлик бўлиб, унда барча жиҳатлар йўқолади, иккинчисида – ёруғликнинг фаол ва зулматнинг пассив моддий принципи сифатида дунёда мавжуд бўлган қарама-қаршиликларни кашф қилиш тушунилади. Нур – илоҳий куч, зулмат – йўқликнинг бошланиши, бўшлиқ. Ёруғлик ва зулматнинг ўзаро таъсиридан дунё ва унда мавжуд бўлган барча нарсалар, яъни асл элементлар ва сифатлар пайдо бўлади: ёруғликдан иссиқлик пайдо бўлиб, ҳаракатни келтириб чиқаради; совуқ, аксинча, йўқлик, зулматга хосдир. Қуруқ иссиқлик ва совуқни ажратишдан, ҳўл – уларнинг ўзаро таъсиридан пайдо бўлади. Ушбу тамойилларнинг таъсирида тўртта элемент пайдо бўлади: кўринмас ҳаво ва осмонни яратувчи эфир; совуқ ҳаво таъсирида эрга айланадиган сув, ёруғлик таъсирида эса олов. Барча обектлар ушбу тўрт элементдан иборат бўлиб, ёруғликнинг расмий, фаол принципи билан турли даражада сингдирилган моддани ифодалайди. Шундай қилиб, мавжуд бўлган ҳамма нарсани пирамида шаклида тасвирлаш мумкин, пойдеворда тупроқ ва тепада соф нур.
Худо учта дунёда топилган:
- Пок руҳлар дунёсида;
- макрокосмосда (яъни, самовий эфир оламида);
- Флудд „табиат маймунлари“ деб атайдиган санъат орқали инсон ҳукмронлик қиладиган микрокосмосда.
Макрокосмос илоҳий учликнинг яратилиши ҳамда аксидир ва ўз навбатида худонинг шахсига мос келадиган учта минтақага бўлинади.
Инсон (микрокосмос)
Инсонда ёки микрокосмосда биз макрокосмос қисмларининг кичик шаклида такрорланишни топамиз. Бош „Эмпйреум“ минтақасига, кўкрак – самовий эфирга, ошқозон – элементар минтақага тўғри келади. Инсон анимациясининг уч даражаси ҳам ушбу учта соҳада тақсимланади: рационал, сезиш ва вегетатив руҳ. Ҳаётий руҳ кўкракда яшайди – ақл ва ўсимлик руҳи материя ўртасидаги воситачи. Бу воситачи дунё руҳининг бир қисмидан бошқа нарса эмас, у ўз навбатида Флуддан томонидан нур билан ва Масиҳ билан Илоҳийликнинг бевосита ифодаси сифатида аниқланган.
Ақл хатосиздир ва инсон ўлимидан сўнг самовий дунёга қайтади; аксинча, ўсимлик руҳи, ўз табиатига кўра, инсондаги қоронғу тамойилнинг вакили бўлиб, ҳар доим одамни гуноҳга жалб қилади. Ўзининг қоронғу майллари билан ақл ва ўсимлик руҳи ўртасида жойлашган ҳаётий руҳ инсон ҳаётида ақлга ёки қоронғу майлларга устунлик бериши мумкин; Шундай қилиб, танлаш эркинлиги ҳаётий руҳга боғлиқ.
Алкимё ва геомансия
Яширин фанлардан у айниқса алкимё ва геомансияга қизиқиш билдирган. Биринчиси уни Росиcруcианс билан яқинлаштирди, иккинчиси Флудднинг ўзи Ҳисториаэ утриусқуэ космининг бир қисмини ташкил этувчи геомантикасида айтиб ўтганидек, унга иэзуитларнинг таъқибини келтирди.
Флудднинг севимли назарияларидан бири, у Платон ва Пифагорчилардан ўз олган шарлар мусиқаси Флудднинг Иоганнес Кеплер билан тортишувига сабаб бўлган.
Манбалар
- ↑ Флудд, Роберт.. «Эпистолиcа эхерcитатио, ин қуа принcипиа пҳилосопҳиаэ Роберти Флудди медиcи ретегунтур», 1630 — 86-бет.
Адабиёт
- Ҳутин С. Роберт Флудд (1574—1637) – Алчимисте эт пҳилосопҳе росиcруcиэн. Парис: Омниум Литтéраире, 1971
- Годwин Ж. Роберт Флудд: ҳерметиc пҳилосопҳер анд сурвеёр оф тwо wорлдс. Лондон: Тҳамес анд Ҳудсон, 1979
- Ҳуффман W. Ҳ. Роберт Флудд анд тҳе энд оф тҳе Ренаиссанcе. Лондон; Неw Ёрк: Роутледге, 1988
- Легоод А. Роберт Флудд оф Беарстед. Кент: Беарстед & Дистриcт Лоcал Ҳисторй Соcиэтй, 2006
- Ейц Ф. Искусство памяти. СПб: Университецкая книга, 1997, с.393-453
- Ейц Ф. Розенкрейсерскоэ Просвещэниэ. М.: Алетея; Энигма, 1999, с.137-171
- Ейц Ф. Джордано Бруно и герметическая традиция. М.: Новоэ литературноэ обозрениэ, с.382-403
- Артемева Т. В. Британскиэ мистики в России ХВИИИ века // Философский век. Алманах. Вип.17. История идей как методология гуманитарних исследований. Част И./ Отв. редактори Т. В. Артемева, М. И. Микешин. -СПб.: Санкт-Петербургский Центр Истории Идей,2001. – С. 313—341. ИСБН 5-7187-0372-8