Ziyosfera

Robototexnika

(Roboticsdan yoʻnaltirildi)
Инсонсимон робот қўли

Робототехника (чех.—мажбурий меҳнат— санъат; инглизча: роботиcс) — бу роботларни қуриш, ишлатиш ва улардан фойдаланиш, шунингдек уларни бошқариш, сезиш ва маълумотларни қайта ишлаш билан шуғулланадиган механик, электротехника ва электрон муҳандислик ва компютер фанининг бирлашган соҳаси.

У роботлардан ташқари автоматлаштирилган техник тизимлар ва ишлаб чиқариш жараёнларининг энг янги техник интеграциясини ишлаб чиқиш ва улардан фойдаланиш йўлларини ўрганадиган фан.

Автоматлаштирилган машиналар, бошқача айтганда, роботлар хавфли ҳудудларда ёки фабрикаларда йиғиш жараёнларида одамлар ўрнига ишлаши мумкин. Роботлар ташқи кўриниши, хатти-ҳаракати ва идрокида одамларга жуда ўхшаш бўлиши мумкин. Ҳозир олимлар инсон шаклидаги роботларни имкон қадар одамга ўхшатишга ҳаракат қилмоқда.

Автоном роботлар ҳақида қадим замонлардан бери ўйланган, аммо бу борадаги тадқиқотлар ХХ асргача бошланган. Эртак давридан бери роботлар бир кун келиб инсон хатти-ҳаракатларига тақлид қилиб, инсон ишларини бажариши башорат қилинган. Бугунги кунда робототехника жадал ривожланаётган соҳадир. Технология тез ривожланар экан, робототехника ҳам тез ривожланмоқда, чунки робототехника технология билан чамбарчас боғлиқ. Технологиянинг ривожланиши билан тадқиқот ва ишланмалар ўзгариб, ривожланмоқда, бунинг натижасида роботларни қўллаш соҳаси ҳам ўсиб бормоқда. Бугунги кунда роботлар уйларда, корхоналарда ва ҳарбий соҳада қўлланади. Кўпгина роботлар одамларга тўғридан-тўғри зарар етказадиган ҳолатларда, масалан, миналар ва бомбаларни зарарсизлантиришда қўлланади.

Гарчи робототехника ҳеч қандай роботни тадқиқ қилмаса ва ишлаб чиқмаса ҳам, бу роботлар Исаак Асимовнинг учта қонунига бўйсуниши керак. У 1942-йилда ёзган „Ҳоровод“ ҳикоясида қонунларни баён қилган. Бу қонунлар қуйидаги фикр билан ёзилган:

  1. Ҳеч бир робот инсонга зарар етказа олмайди ёки ҳаракацизлик орқали зарарни олдини олмайди.
  2. Биринчи қонунни бузмасдан, робот барча инсоний буйруқларга бўйсуниши керак.
  3. Агар у биринчи ва иккинчи қонунларга зид бўлмаса, робот ўз хавфсизлигини таъминлаши керак.[1][2] Дилноза тахрирлади

Этимология

"Роботика" (ёки „роботиcа“, „роботиcс“) сўзи биринчи марта Исаак Асимовнинг 1941-йилда нашр этилган „Ёлғончи“ илмий-фантастик ҳикоясида ишлатилган.

„Робот“ сўзининг асоси бўлган „робот“ сўзини биринчи марта 1920-йилда Карел Чапек исмли чех ёзувчиси ўзининг "Р.У.Р. "(„Россумскиэ универсалне робоцй“) асарда ишлатилган.[3] Ўша асарда завод раҳбари одамга ўхшаш роботлар ихтиро қилади ва тинимсиз ишлайди. Аввалига андроидлар одамларни мукаммал тинглайди ва ишлайди, лекин кейинчалик улар ўз яратувчиларига қарши чиқадилар ва уларни йўқ қиладилар.

Кейинчалик робототехника соҳасига кирган ғоялар қадимги даврларда пайдо бўлган. Масалан, Гомернинг „Илиада“сида Гефест худоси отлардан уй хизматкорларини яратиб, уларга гапириш қобилияти (замонавий тилда — сунъий интеллект) билан бирга куч ва ақл-заковат ҳам берган. Баъзи ҳикояларга кўра, қадимги Юнонистоннинг механик муҳандиси Тарентус Архитус учиш қобилиятига эга бўлган механик каптарни қурган (милоддан аввалги 400 йил). Бундан ташқари, шунга ўхшаш маълумотлар И.М.Макарова ва Ю. И. Топчеэванинг машҳур „Роботехника: тарих ва истиқболлар“ китобида роботларнинг дунё ривожланишидаги роли (ёки ўйнаган) тасвирланган.

Робототехника тарихи

1942-йилда фантастика ёзувчиси Исаак Асимов робототехниканинг учта қонунини ихтиро қилди. 1948-йилда Норберт Винер экспериментал робототехника асосини ташкил этувчи кибернетика тамойилларини ишлаб чиқди. Тўлиқ автоном роботлар фақат ХХ асрнинг иккинчи ярмида пайдо бўлди. Биринчи рақамли бошқариладиган програмланадиган робот Унимате эди. У эритиш машинасидан роботнинг иссиқ темир қисмларини олиш ва йиғиш учун мо'лжалланган. Бугунги кунда тижорат ва саноат роботлари кенг тарқалган. Бу роботлар ишни одамларга қараганда арзонроқ, ихчамроқ ва самаралироқ бажаради. Ушбу соҳада қўлланадиган роботларнинг баъзи ишлари одамлар учун ифлос, хавфли ва зерикарли. Роботлар йиғиш, йиғиш, етказиб бериш, ер ва космик тадқиқотлар, тиббий жарроҳлик, асбоб-ускуналар, лаборатория тадқиқотлари ва хавфсизлик учун кенг қўлланади.[4]

Роботларнинг асосий синфлари

Бугунги кунда роботларнинг кўплаб турлари мавжуд бўлиб, улар турли муҳитларда турли усулларда қўлланадиган. Фойдаланиш мақсади ва ташқи кўриниши ҳар хил бўлса-да, тузилиши ҳақида гап кетганда, уларнинг барчаси учта умумий соҳага эга:

  1. Ҳар бир робот механик таянч — қурилма, рамкадан иборат. Рамканинг тури мақсадга қараб ўзгаради. Масалан, агар робот лой ва қум устида ҳаракатланса, палетли тракторлардан фойдаланиш мумкин. Механик жиҳатдан, ихтирочининг алоҳида муаммони ҳал қилиши робот ҳаракатланадиган жойнинг муҳитига боғлиқ. Роботнинг шакли унинг вазифаси билан бевосита боғлиқ.
  2. Ҳар бир робот электр компонентлардан иборат. Ушбу қисмлар робот тизимларини тўлиқ бошқаради. Мисол учун, занжирлар бўйлаб юрадиган роботни олсак, бу занжирларни силжитиш учун куч керак бўлади. Бу қувват электр сифатида келади, симлар орқали ўтади ва батареяда сақланади; бу асосий схема. Газ билан ишлайдиган машиналар ҳам газдан фойдаланиш жараёни учун электр энергиясини талаб қилади. Шунинг учун бензинли машиналар каби автомобилларда аккумулятор мавжуд. Электр тизими роботни (двигателни) ҳаракатлантириш, ўлчаш (иссиқлик, товуш, жойлашув ва энергия миқдорини аниқлаш учун электр сигналлари) ва умумий фойдаланиш учун (робот ўз моторлари ва сенсорларига бир оз энергия юбориши керак) учун ишлатилади. умумий асосий операциялар).
  3. Барча роботлар бир оз компютер кодини талаб қилади. Худди шу алгоритм робот қандай ишлашини кўрсатади. Кодни ёзган шахс робот қандай ва қачон қарор қабул қилишини ва дастур доирасида ҳаракат қилишини ёзади. Худди шу занжир бўйлаб ҳаракатланадиган робот ўзининг механик дизайни ва конструксияси туфайли лойни мукаммал қилади ва симлар орқали батареясидан керакли миқдорда энергия олса ҳам, компютер дастурисиз ҳаракат қилмайди; чунки дастур роботга қачон ва қаерга ҳаракат қилиш кераклигини айтади. Дастур роботнинг асосий қийматини яратади. Агар роботнинг механик ва электр қисмлари мукаммал тугатилган бўлса, лекин ёзилган дастур ёмон бўлса, робот икки хил ишлайди, агар шундай бўлса ҳам, у ҳаракат қилади ва тартибсиз ишлайди. Алгоритмларнинг учта асосий тури мавжуд: масофадан бошқариш, сунъий интеллект ва гибрид. Масофадан бошқариладиган роботлар бир қатор буйруқларга эга. У буйруқларни масофадан бошқариш пултидан сигнал олгандан кейингина бажаради. Умуман олганда, одам бир хил қурилма орқали масофада жойлашган роботни бошқаради. Сунъий интеллектдан фойдаланадиган роботлар атроф-муҳитга қараб ўзлари қарор қабул қиладилар. Робот тизимида атроф-муҳит омиллари ва об’эктларига турли реакциялар қайд этилади. Сунъий интеллект ўша реакцияларни ҳисобга олади ва атроф-муҳит омилларига таъсир қилади. Асосан, сунъий интеллект инсон тафаккурига ўхшаш бўлиши ёки шунга ўхшаш бўлиши керак. Гибрид эса масофадан бошқариш ва сунъий интеллектнинг комбинациясидир.

Робот компонентлари

Қувватлантириш манбаи

Ҳозирги вақтда қувват манбаи сифатида энг кўп ишлатиладиган (қўрғошин-кислота) батареялар қўлланадиган. Кўп турдаги батареялар робот учун қувват манбаи сифатида ишлатилиши мúмкин. Улар оғир, аммо хавфсиз, узоқ муддатли қўрғошинли аккумуляторлардан кичик, аммо қиммат кумуш-кадмийли батареяларгача қўлланадиган. Батарея билан ишлайдиган роботни ишлаб чиқишда хавфсизлик омили, иш айланиши ва батареянинг оғирлиги ҳисобга олиниши керак. Ички ёниш двигатели типидаги генераторлардан фойдаланиш мумкин. Бироқ, бундай лойиҳалар оғир, механик жиҳатдан мураккаб ва ёқилғи ва иссиқликни йўқотиш усулларини талаб қилади. Роботни қувват манбаига улайдиган чекловчи қувват манбаини бутунлай олиб ташлайди. Унинг афзалликларидан бири шундаки, электр энергияси ишлаб чиқариш ва энергияни сақлаш қисмлари роботдан бошқа жойга жойлаштирилади, оғирлик камаяди ва бўш жой кўпаяди. Бироқ, бу ёндашувнинг салбий томонлари мавжуд. Улардан бири роботга доимий равишда бириктирилган симлар роботни бошқариш ва ҳаракатлантиришни қийинлаштиради. Потенциал қувват манбаи:

  • Пневматик (сиқилган газлар)
  • Қуёш энергияси (қуёш энергиясидан фойдаланиш ва уни электр энергиясига айлантириш)
  • гидравлик (суюқлик)
  • Волан энергиясини сақлаш
  • Органик чиқиндилар (анаэроб ҳазм қилиш орқали)
  • Чиқиндилар (одам, ҳайвон нажаслари); Ҳарбий нуқтаи назардан, кичик жанговар гуруҳларнинг нажаслари энергия сифатида қайта ишлатилиши мумкин (ДЕКА Слингшот Стирлинг двигатели қандай ишлашини кўринг)

Роботни ишга туширинг

Роботнинг ҳаракатланувчи қисмлари инсон мушакларидир. Ўша роботнинг „мушаклари“ ҳаракат қилиш учун йиғилган энергиядан фойдаланади. Ҳозиргача энг кўп қўлланадиган тур-бу ғилдирак ёки витесни бошқарадиган электр мотор ва фабрикаларда саноат роботларини бошқарадиган чизиқли ҳайдовчи. Бироқ, ҳозир роботнинг „мушакларини“, жумладан, электр токи, кимёвий моддалар ёки сиқилган ҳавони ҳаракатлантиришнинг муқобил усуллари мавжуд.

Электр двигателлари

Аксарият роботлар электр моторларидан фойдаланадилар. Портатив роботларда кўпинча тўғридан-тўғри оқимда ишлайдиган чўткаси ва чўткаси бўлмаган моторлар ёки ўзгарувчан токда ишлайдиган саноат роботлари ва CНC машиналар мавжуд.Бундай моторлар кўпинча энгил юк ва доминант ҳаракатга эга бўлган айланадиган тизимларда қўлланади

Протез оёқ — роботнинг „мушаклари“

Тармоқ драйвери

Кўпгина турдаги чизиқли актуаторлар айланиш ўрнига олдинга ва орқага ҳаракат қилади, тез ва тез-тез йўналишни ўзгартиради. Кўпинча саноат роботлари катта қувват кучи талаб қилинганда қўлланадиган. Асосий турларда сиқилган ҳаво (пневматик) ёки суюқлик (гидравлик) ишлатилади.

Кетма-кет келадиган мослашувчан драйвлар

Пружиналар восита ҳайдовчисининг бир қисми сифатида ишлаб чиқилган. Пружина кўплаб роботларда, масалан, гуманоид роботда ишлатилган.[5]

Ҳаво мушаклари

Пневматик сунъий мускуллар, бошқача айтганда, ҳаво мушаклари, шамол билан кучли эсганда (40 % гача) чўзиладиган махсус турдаги қувурдир. Улар баъзи турдаги роботларда қўлланади.[6][7]

Терига ўхшаш мушаклар

Симга ўхшаш мушаклар хотира қотишмалари сифатида ҳам танилган. Нитинол® ёки Флехинол® сим-сим бўйлаб ҳаракатланаётганда бироз чўзиладиган материал (одатда 5 % дан кам). Ушбу турдаги мушаклар жуда кам қўлланади.[8][9]

Мослашувчан нанотубалар

Мослашувчан нанотубалар истиқболли сунъий мушак технологиясини. Ҳозир у тадқиқотнинг дастлабки босқичида. Углерод нанотубаларида нуқсонлар йўқлиги сабабли углерод филаментлари узунлигини бир неча фоизга ўзгартириши мúмкин. Темир нанотубаларининг энергия сақлаш қуввати тахминан 10 Ж/см 3 ни ташкил қилади. Инсон биcепслари бир хил материалдан 8 мм диаметрли сим билан алмаштирилиши мúмкин. Келажакда бундай ихчам мушаклар билан жиҳозланган роботлар одамлардан ўзиб кетиши мумкин.[10]

Сенсор ўлчамлари

Роботлар сенсорлар орқали атроф-муҳит ёки ички қисмлар ҳақида аниқ маълумот олишлари мúмкин. Кўрсатилган вазифаларни бажариш, атроф-муҳитдаги ўзгаришларни сезиш ва тегишли жавоб қайтариш роботлар учун жуда муҳимдир. Роботлар сенсорлар орқали жуда кўп ўлчовларни амалга оширадилар, сенсорлар ҳимоя ёки безовталик ҳақида огоҳлантиришларни таъминлайди ва бажарилаётгани учун вазифалари ҳақида реал вақтда маълумот беради.

Замонавий робот қўллар ва протез қўллар инсон қўлига қараганда камроқ сенсорли маълумот олади. Яқинда ўтказилган тадқиқотларда олимлар инсон бармоқларининг механик хусусиятлари ва сезги рецепторларини тақлид қилувчи тактил сенсорлар мажмуасини ишлаб чиқдилар.[11][12]

2009-йилда Европанинг бир қанча мамлакатлари ва Исроил олимлари СмартҲанд протез қўлларини ишлаб чиқдилар ва чиқардилар. Чап қўл ҳақиқий инсон қўли эди-ампутация қилинганлар протез қўл ёрдамида ёзиш, клавиатурада ёзиш, мусиқа чалиш ва бошқа вазифаларни бажаришга қодир эди. Бемор протез қўлидаги сенсорлар туфайли ҳақиқий бармоқ сезгиларини ҳис қилиш қобилиятига эга бўлди.

Кўриш қобилияти

Компютер кўриш-бу кўра оладиган машинанинг фан ва технологиясига. Илмий мавзу сифатида компютерни кўриш-бу сунъий тизим ёрдамида тасвирлардан маълумот олиш назарияси. Расм маълумотлари бир нечта шаклларда келади, масалан, видеодаги каби бир қатор тасвирлар ёки камера кўриниши.

Компютерни кўришни қўллашда компютерлар маълум бир муаммони ҳал қилиш учун олдиндан дастурлаштирилган, гарчи ҳозир машина ўзини ўзи ўргатиш қобилиятини ривожлантирмоқда

Компютерни кўриш жуда катта соҳа бўлиб, бу соҳалардан ичидаги бир инсон биологик тизимларини турли даражадаги қийинчиликларда хатти-ҳаракатлар ва хатти-ҳаракатларга тақлид қилиш учун нозик созлашдир. Компютерни кўриш соҳасида машинани ўрганиш усуллари биологияда илдизларга эга

Бошқаси

Роботлар сезиш учун лидар, радар ва сонар тизимларидан фойдаланади.

Манипуляция

Роботлар кўтариши, ҳаракатланиши, ўзгариши, синиши ёки бошқа бирор нарса қилиши керак.Робот қўллари робототехника соҳасида охирги эффекторлар деб аталади.[13]Робот қўлларининг учи, хусусан, об’эктни ушлаб турадиган қисми бир-бирини алмаштиради. Ҳар бир тур маълум бир иш тури учун мўлжалланган. Бироқ, баъзи роботларнинг учи маҳкамланган бўлиб, улар фақат бир турдаги ушлагич билан ўткирлашмасдан ишлайди, баъзиларида эса барқарор, лекин бир неча турдаги ишларни бажариши мумкин бўлган одамсимон робот қўли (одам қўли каби) мавжуд.[14]

Механик қисқич

Энг кенг тарқалган турлардан бири.Энг оддий шаклда унинг фақат иккита бармоғи бор.Икки бармоқ билан кичик нарсаларни очиши, ёпиши, олиши ва юбориши мумкин.У бармоқлар орасига темир сим ўтказиб занжир шаклида қилинган.[15] Ўртача қийин бўлган қўллар синган Делфт қўллари,[16][17] ва инсон қўллари каби ишлай оладиган янада қийинроқ қўллар Соя қўли ва Робонавтнинг синган қўлларидир.[18] Механик қисқичлар турли хил шаклларда бўлади, улар орасида ишқаланиш ва тутқич жағлари (қисқичлар) мавжуд. Ишқаланиш ушлагичи об’эктни ҳаракациз, ишқаланишдан фойдаланган ҳолда ва унга барча куч сарфламасдан ушлаб туришга ҳаракат қилади. Ва инклюзив қисқич об’эктни ушлайди, лекин камроқ ишқаланишдан фойдаланади.

Вакуумли қисқичлар

Вакуум қисқичларини қуриш осон бўлса-да, улар оғир нарсаларни кўтариш қобилиятига эга.Кўтариладиган об’эктнинг ташқи томони силлиқ бўлса, насос суюқликни помпалайди ва нарсаларни кўтаради.

Электрон компонентлар ва у билан автомобил олд ойналари каби катта оғир нарсаларни кўтариш учун мўлжалланган роботлар одатда қисқич сифатида оддий вакуумга ўхшаган қисқичлардан фойдаланадилар

Умумий мақсадли робот қуроллари

Баъзи илғор роботлар Шадоw Ҳанд,МАНУС,[19] ва Счунк каби тўлиқ гуманоид тутқичлардан фойдаланишни бошладилар.[20] Чап қўллар жуда эпчил, шунингдек, чап тутқичлар тахминан 20 ДОФ (эркинлик даражаси) ва юзлаб тегиниш сенсорларига эга.[21]

Робот ҳаракатининг турлари

Ғилдиракли роботлар

Оддийлик учун кўпчилик роботлар учҳун 4 ғилдирак, узлуксиз платформа билан жиҳозланган.Баъзи олимлар бир ёки иккита ғилдиракда ҳаракатланадиган роботларни ўз ичига олган янада мураккаб турдаги мобил роботлар яратишга ҳаракат қилишади.Бу роботлар сонини камайтиради ва бундан ташқари, бир ёки иккита ғилдиракли роботлар учун 4 ғилдиракли робот қила олмайдиган чекланган ҳудудларда ҳаракатланиши мумкинлигини беради

Икки ғилдиракли мувозанат роботи

Баланслаш роботлари одатда гироскопдан фойдаланадилар.Робот гироскоп ёрдамида унинг қанчалик тез ва қайси йўналишда тушишини аниқлайди ва ғилдиракларини йиқилиш йўналишида бошқаради.Кейин робот ичидаги тескари маятник динамикасига қараб сониясига юзлаб марта частота билан мувозанатни сақлашга ҳаракат қилади[22] Бугунги кунда кўплаб мувозанатлаш роботлари ишлаб чиқарилган.Агар роботни автоматлаштирилган қурилма деб ҳисобласак,Сегвай робот эмас, балки оддий роботнинг мобил платформасини РМП (Роботиc Мобилитй Платформ) деб ҳисоблаш мумкин.Мисол тариқасида НАСАнинг Робонаутига қарайдиган бўлсак, робот Сегwай платформасида қурилганини кўришимиз мумкин.

Бир ғилдиракни мувозанатлаш роботи

Икки ғилдиракли баланслаш роботи кенгайтмаси фақат битта ғилдирак билан 2Д форматда исталган йўналишда юра олади.Бироқ, бу турдаги роботлар тўпни ғилдирак сифатида ишлатади.Яқинда бир нечта бир ғилдиракли мувозанат роботлари пайдо бўлди, улардан бири Карнеги Меллон университетининг Баллботидир.Бу одамнинг баландлиги ва кенглиги билан бир хил.Яна бири Тохоку Гакуин университетининг БаллИП роботидир.[23] Бундай роботлар кўпинча узун бўйли, нозик ва кичик жойларда маневр қилиш қобилиятига эга; шунинг учун бундай роботлар бошқа роботларга қараганда одамлар орасида ўз ўрнини топади.

Сферик „Орб бот“ роботи

Олимларнинг яна бир ғояси-роботларни тўлиқ ҳаво шарига киритиш. Тадқиқотчиларнинг фикрича, робот айланади ёки робот жойлашган шарнинг ташқи қобиғи айланиб, ичи ҳаракатланмайди. Ушбу турдаги роботлар орб бот ёки балл бот деб аталади.[24][25][26]

Олти ғилдиракли роботлар

Тўрт ғилдиракнинг ўрнига олтита ғилдиракдан фойдаланиш қарори роботга тоғли ҳудудларда, ўтлоқда саёҳат қилганда яхши тортиш ва йўлни ушлаб туриш имконини беради

Кўчма робот

Палетли роботлар эса янада яхши тортишни таъминлайди.Занжирли механизм ҳаракатланаётганда юзлаб ғилдираклардан ясалган таёқчани ушлаб туради.Шунинг учун у чет элларда ишлатилган.Энг кўп ишлатиладиган соҳалардан бири ҳарбий соҳадир.Ҳарбий операциялар кўпинча очиқ ҳавода ўтказилади ва палетли робот оддий ғилдираклар билан бориш қийин бўлган жойларга осонгина этиб боради.Бироқ, бу турдаги роботни уй ичидаги текис ёки текис жойларда ишлатиш қийин бўлади. Шундай роботлардан бири НАСАнинг Урбиэ, шаҳар роботидир.[27]

Юрадиган роботлар

Тўғри бориш жараёни мураккаб ва динамик масала.Бир нечта роботлар одам каби икки оёқ устида юра олади, лекин уларнинг ҳеч бири одамдек мустаҳкам юра олмайди. Инсоннинг юриш қобилияти бўйича кўплаб тадқиқотлар ўтказилди, улардан бири 2008-йилда Техас А&М университетида очилган АМБЕР лабораториясида бўлган.[28] Бошқа роботлар иккитадан ортиқ оёқлари билан яратилган.Уларнинг оёқлари икки оёқлиларга қараганда кўпроқ бўлса-да, уларни қуриш осонроқ эди.Шу боис улар икки оёғидан кўп бўлган, лекин тўғри юра оладиган роботлар яратишни бошладилар. Роботлардан бири итга ўхшаб яратилган.Юрадиган роботнинг ҳаракатланиш тизими бошқа роботларга нисбатан ҳар қандай нотекис эрларда юра олди, шунингдек, у мобилроқ ва энергия тежамкор эди.Гибрид роботлар Мен, Робот каби филмларда тақдим этилган. Робот аввалига икки оёқда, сўнгра тўрт оёқда (икки оёқ, икки қўлда) югуради. Одатда, икки оёқли робот текис ерда юра олади ва баъзан ҳатто зинапояга ҳам кўтарилади.

Ҳаракатнинг бошқа турлари

Парвози

Умуман олганда, замонавий йўловчи самолёти икки киши томонидан бошқариладиган учувчи роботдир.Агар самолётларда автопилотлар ёқилган бўлса, компютер бутун сафари давомида (қўниш, учиш ва қўниш) самолётни бошқариши мумкин.Учувчи роботларнинг яна бир тури — учувчисиз учиш аппаратлари (УАВ).Аэропортда одамлар бўлмайди, шунинг учун у оддий самолётларга қараганда кичикроқ ва энгилроқ бўлади.Бу самолётлар ҳарбий кузатув миссиялари учун хавфли ҳудудларга учади.Баъзилар штаб-квартиранинг буйруғи билан ўқ отишни бошлайдилар. Баъзи роботлар одам буйруғисиз автоматик равишда отишни бошлайди. Бошқа турдаги учувчи роботлар қанотли ракеталар, Энтомоптер ва Эпсон микро вертолёт роботларидир. Аир Пенгуин, Аир Рай ва Аир Желлй каби роботлар ҳаводан энгилроқ жисмларга, белкуракларга ва сонар бошқарувига эга.

Буралган ҳаракатлар

Бир нечта илонга ўхшаш роботлар ишлаб чиқарилган.Бу роботлар илоннинг ҳаракатига тақлид қилиб, чекланган ҳудудларга етиб бориши мумкин.Шунинг учун ҳам бир кун келиб вайрон бўлган бинолар остидан одамларни излашга илон каби роботлар ёрдам беради.Япониянинг АCМ-Р5 илон роботи нафақат қуруқликда, балки сувда ҳам сузиши мумкин.

Парвоз роботлари

Дунёда сирпанувчи роботлар унчалик кўп эмас, улардан бири кўп режимли юриш ва сирпаниш роботидир.Роботнинг тўртта оёғи бор, ҳар бир оёғида битта ғилдирак (ғилдиракларга куч қўлланилмайди).Робот юра олади ёки бу ғилдиракларни одатдагидек айлантира олади. Яна бир турдаги робот Плен роботи кичик скейтборд ёки конкида учиши мумкин.[29]

Тоққа чиқиши

Роботнинг тепаликка вертикал сирт билан чиқиши учун олимлар кўп куч сарфлаб, турли усуллардан фойдаланишган.Ёндашувлардан бири тоққа чиқаётган одамнинг ҳаракатларини такрорлаш эди; тананинг масса марказини текислаш ва ҳар бир ҳаракат билан леверагени қўлга киритиш.Бундай роботларнинг бир мисоли Калифорниядаги Стенфорд университетидан доктор Руихианг Чжаннинг Капучин[30] роботидир.

Сузувчи робот (балиқ каби)

Баъзи балиқлар сузиш пайтида ҳаракатланиш самарадорлиги 90 % дан ошиши мумкинлиги тахмин қилинган.Бундан ташқари, у сунъий қайиқ ёки сув ости кемасидан яхшироқ тезлашади;ва улар камроқ шовқин қилади ва сувни камроқ безовта қилади.Шу сабабли, сув ости роботларини ўрганувчи олимлар бу ҳаракат турини такрорлашни хоҳлашади.Бундай роботларнинг ёрқин мисоллари-Эссех компютер фанлари университетидан Г9 Фиш Робот ва Фиэлд Роботиcс Институтедан Туна Робот.Бу роботлар балиқларнинг сувдаги ҳаракатини таҳлил қилиш ва математик модел яратиш учун мўлжалланган.Германиянинг Фесто компаниясининг Ақуа Пенгуин [31] роботи пингвинларнинг учли танасини такрорлайди ва ҳаракат қилиш учун пингвинга ўхшаш „эшкак оёқлари“ дан фойдаланади. Фесто компанияси медуза ҳаракатига тақлид қилувчи Ақуа Желлй роботини яратди.

Елканли қайиқ

Океан юзасида ўлчовлар олиш учун елканли қайиқчага ўхшаш роботлар ишга туширила бошланди.Шундай роботлардан бири ИФРЕМЕР ва ЭНСТА-Бретагне томонидан ишлаб чиқилган Ваимос[32] роботидир.Ҳаракат шамолдан келганлиги сабабли, батарея қуввати фақат компютер, алоқа ва рулни айлантириш учун керак бўлади.Агар роботда қуёш батареяси бўлса, назарий жиҳатдан бу робот чексиз вақтгача юра олади.Елканли робот пойгалари бор.Ушбу мусобақаларнинг энг муҳимларидан иккитаси ҳар йили Эвропада ўтказиладиган WРСC ва Саилбот мусобақаларидир.

Атроф-муҳит билан алоқа ва навигацияси

Бугунги роботларнинг аксарияти инсон буйруқлари билан ишлайди ёки улар бир жойда ишлайди.Шунга қарамай, инсоният динамик муҳитда автоном ишлай оладиган роботларга борган сари қизиқиш билдирмоқда.Бу роботлар атроф-муҳитда тўсиқларсиз ҳаракат қилиш учун навигацияга муҳтож.Агар кутилмаган вазиятлар юзага келса (масалан, одамлар ва бошқа нарсалар бир жойда туриш ўрнига ҳаракатланса), робот жанг қилиши ва муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.АСИМО ва Меинü роботи каби илғор роботлар ҳам кучли навигация тизимларига эга.Эрнст Дикманнинг ўзи ёки ҳайдовчисиз автомобиллари ўз атрофини сезиши ва навигация қарорларини мустақил равишда қабул қилиши мумкин.Ушбу роботларнинг кўпчилиги ГПС-ни радар, баъзан лидар, видеокамералар ва инертиал навигация тизимлари каби сенсорлар билан биргаликда йўналиш нуқталари ўртасида ҳаракат қилиш учун ишлатади.

Инсон нутқини аниқлаш

Кўпинча, инсон нутқининг ўзгарувчанлиги туфайли, компютерлар учун реал вақтда инсон нутқини таниб олиш қийин.Маҳаллий акустика, хонанинг катталиги, инсон ҳолати (касаллик ёки хатти-ҳаракатлар) каби сабабларга кўра, бир кишининг бир хил нутқи бошқача эшитилиши мумкин.Ва агар одамда импулс бўлса, вазият янада ёмонлашади. Шунга қарамай, 1952-йилда Девис, Биддулф ва Балашек овозни аниқлашда катта ютуқларга эришдилар ва дунёдаги биринчи „овозли киритиш тизими“ни ихтиро қилдилар, у 100 % аниқлик билан битта одам томонидан 10 рақамни таний олади. Ҳозирги тизимлар дақиқада 160 тагача табиий узлуксиз нутқни 95 % аниқлик билан таний олади.

Робот овози

Роботларни одамларга ўхшаб гаплашиш жараёнида тўсиқлар пайдо бўлмоқда.Ижтимоий сабабларга кўра, синтетик овоздан фойдаланишга йўл қўйиб бўлмайди, деб қарор қилинди, шунинг учун овознинг ҳиссий компонентларини турли йўллар билан ривожлантириш кераклиги кузатилди.

Манбалар

  1. ↑ Политехнический терминологический толковий словар / Составлениэ: В. Бутаков, И. Фаградянс. — М.: Полйглоссум, 2014.
  2. ↑ Традиционний перевод на русский в произведениях А. Азимова.
  3. ↑ Зунт, Доминик „Wҳо дид аcтуаллй инвент тҳе wорд "робот" анд wҳат доэс ит меан?“. Тҳе Карел Čапек wебсите. Қаралди: 2007-йил 11-сентябр.
  4. ↑ „Роботиcс: Абоут тҳе Эхҳибитион“. Тҳе Теч Мусеум оф Инноватион. 2008-йил 13-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 15-сентябр.
  5. ↑ „CитеСеэрХ — Сериэс Эластиc Аcтуаторс фор леггед робоц“. Cитесеэрх.ист.псу.эду. Қаралди: 2010-йил 27-ноябр.
  6. ↑ Аир Мусcлес фром Имаге Cомпанй
  7. ↑ Тонду, Бертранд (2012). „Моделлинг оф тҳе МcКиббен артифиcиал мусcле: А ревиэw.“ Жоурнал оф Интеллигент Материал Сйстемс анд Струcтурес, Вол. 23, Но. 3, пп. 225-253.
  8. ↑ „ТАЛКИНГ ЭЛЕCТРОНИCС Нитинол Паге-1“. Талкингелеcтрониcс.cом. Қаралди: 2010-йил 27-ноябр.
  9. ↑ „лф205, Ҳардwаре: Буилдинг а Линух-cонтроллед wалкинг робот“. Ибиблио.орг (2001-йил 1-ноябр). Қаралди: 2010-йил 27-ноябр.
  10. ↑ Жоҳн Д. Мадден, 2007, /сcиэнcе.1146351
  11. ↑ "Сйнтоуч ЛЛC: БиоТаc® Биомиметиc Таcтиле Сенсор Аррай". Ретриэвед 2009-08-10.
  12. ↑ Wеттелс, Н; Сантос, ВЖ; Жоҳанссон, РС; Лоэб, Гералд Э.; эт ал. (2008). „Биомиметиc таcтиле сенсор аррай“.Адванcед Роботиcс 22 (8): 829-849.дои:10.1163/156855308Х314533.
  13. ↑ "Wҳат ис а роботиc энд-эффеcтор?". АТИ Индустриал Аутоматион. 2007. Ретриэвед 2007-10-16.
  14. ↑ Г.Ж. Монкман, С. Ҳессе, Р. Стеинманн & Ҳ. Счунк — Робот Грипперс — Wилей, Берлин 2007
  15. ↑ Дисcоверй Чаннел’с Мйтҳбустерс макинг мечаниcал гриппер фром чаин анд метал wире
  16. ↑ Делфт ҳанд бй ТУ Делфт
  17. ↑ Делфт ҳанд бй Герт Крагтен
  18. ↑ Робонаут ҳанд
  19. ↑ МАНУС
  20. ↑ Аллcоcк, Андреw (2006-09). „Антҳропоморпҳиc ҳанд ис алмост ҳуман“. Мачинерй. Ретриэвед 2007-10-17.Чеcк дате валуэс ин: |дате= (ҳелп)
  21. ↑ Шадоwробот.cом
  22. ↑ "Т.О.Б.Б". Мтоуссаинт.де. Ретриэвед 2010-11-27.
  23. ↑ "ИЭЭЭ Спеcтрум: А Робот Тҳат Баланcес он а Балл". Спеcтрум.иэээ.орг. Ретриэвед 2010-11-27.
  24. ↑ "Сwарм". Орбсwарм.cом. Ретриэвед 2010-11-27.
  25. ↑ „Тҳе Балл Бот : Жоҳннйтрониc@Сун“. Блогс.сун.cом. Ретриэвед 2010-11-27.
  26. ↑ "Сениор Десигн Прожеcц | Cоллеге оф Энгинеэринг & Апплиэд Сcиэнcе| Университй оф Cолорадо ат Боулдер". Энгинеэринг.cолорадо.эду. 2008-04-30. Ретриэвед2010-11-27.
  27. ↑ ЖПЛ Роботиcс: Сйстем: Cоммерcиал Роверс
  28. ↑ АМБЕР лаб
  29. ↑ "Плен, тҳе робот тҳат скатес аcросс ёур деск". СCИ ФИ Теч. 2007-01-23. Ретриэвед 2007-10-23.
  30. ↑ Cапучин он ЁуТубе
  31. ↑ ёутубе.cом
  32. ↑ Жаулин, Л.; Ле Барс, Ф. (2012). „Ан интервал аппроач фор стабилитй аналйсис; Апплиcатион то саилбоат роботиcс“(ПДФ). ИЭЭЭ Трансаcтион он Роботиcс 27 (5). 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Robototexnika" dan olindi