Ромулус Силвиус (лотинча: Ромулус Силвиус)-Алба Лонганинг афсонавий қироли. Афсоналарда уни худоларга қарши чиққан ва Юпитер томонидан жазоланган нопок золим сифатида тасвирлашган.

Ромулус Силвиус

Биографияси

Филиппо де Россининг „Ритратто ди Рома антиcа“ асаридан Аэнеидларнинг генеалогик дарахти. 1654

Афсоналарга кўра, Алба Лонга, Асcаниус томонидан Лавиния колонияси шаҳар сифатида ташкил этилган. Шаҳар Лотин Иттифоқининг пойтахти ва муҳим диний марказ эди. Алба Лонгани Асканийнинг укаси ёки ўғлининг авлодлари бўлган Силвийлар оиласидан бўлган қироллар бошқарган. Бу сулоладан, она томондан, Рим асосчилари бўлган эгизаклар Ромул ва Рем[1].

ХВИИИ аср франсуз тарихчиси Луи де Бофорт биринчи бўлиб Алба Лонга қироллари рўйхатининг сунъийлиги ҳақида фикр билдирди. Бу назария кейинги олимлар томонидан қўллаб-қувватланди ва умумий қабул қилинган[2]. Рўйхат Троянинг қулаши ва Римнинг ташкил этилиши ўртасидаги уч юз йиллик бўшлиқни тўлдиришга хизмат қилди. Кирби Смит рўйхатни юнон олими Александр Полйҳистор яратганига ишонган. У шунингдек, рўйхатни шакллантиришда Энейдан келиб чиққанлигини ва шунинг учун Алба Лонга қироллари билан қариндошлигини даъво қилган Юлийнинг патрицийлар оиласи вакиллари иштирок этиши мумкинлигини тахмин қилди[3]. ХХ асрдаги археологик кашфиётлар рўйхатни Квинт Фабиус Пиктор ёки унинг ўтмишдошларидан бири томонидан тузилган деб ҳисоблаш имконини берди. Александр Грандаззи маълумотларига кўра, асл рўйхат милоддан аввалги ИВ аср ўрталарида яратилган[2].

Кўпгина қадимги муаллифлар Алба Лонганинг ўнинчи қироли Агриппа Силвиусни Ромулуснинг отаси деб аташади, фақат Метаморфозадаги Овид ва Жон Зонара уни Тибериннинг ўғли деб аташади ва шу билан бир авлодни ўтказиб юборишади. Шунингдек, Овид Ромулуснинг укаси— Акрот ҳақида гапирадиган ягона одам. Шуниси эътиборга лойиқки, „Фастаҳ“да шоир умумеътироф этилган версияга амал қилади ва шоҳнинг отасини Агриппа деб атайди[3].

Галикарнаслик Дионисийнинг ёзишича, у 19 йил ҳукмронлик қилган. Роланд Лароче бу рақамни сунъий деб ҳисоблади. салафи Ромулус ҳукмронлиги асосида—41 йил, уларнинг умумий ҳукмронлиги ўттиз йил роппа-роса икки авлод, 60 йил давом этди[4].

Қадимги муаллифлар қиролга турлича ном беришган. Тит Ливий ва Кесариялик Эвсевий уни Ромул, Дионисий—Аллодий, Овид—Ремул, Диодор Сикулй—Аррамулиус, Аврелий Виктор—Аремул, Зонара—Амулиус деб аташади. Қиролнинг исмлари Рим асосчиси номидан кўтарилади: Ромулус, Ремулус, Аремулус ва унинг амакиси—мулиус номидан. Аррамули варианти бузилган манба ёки Амулиус ва Ромулус номларининг бирлашиши натижасида пайдо бўлган. Аллодий ва Амулиус исмларининг ўзига хослигини Конрад Трибер[5][3][6]исботлаган.

Конрад Тибернинг сўзларига кўра, Ромулус номи қироллик рўйхатига Октавиан Августга хушомад қилиш учун киритилган (худди қирол Агриппа Силвия номи императорнинг шериги Марк Випсания Агриппани кўрсатиши керак эди). Октавиан Ромул исмини ўзининг янги исмининг вариантларидан бири деб ҳисоблаган[5].

Жейкоб Хакерт . Албан кўли ва Гандолфо қал’асининг кўриниши. 1800

Қадимги тарихчиларнинг асарларида Ромулус Силвиус Юпитер худосига қарши чиққан мағрур золим сифатида намоён бўлади. Диодорнинг сўзларига кўра, момақалдироқ пайтида қирол ўз аскарларига қалқонларини найза билан уришни буюрган. Ва у аскарлари Худодан кўра кўпроқ шовқин қилади, деб айтди. Дионисийнинг сўзларига кўра, Аллодий чақмоқнинг ўхшашлигини ва момақалдироқ товушларини чиқарадиган механизмни ясашни буюрган. Уларнинг ёрдами билан подшоҳ одамларни ёлғон аломатлар билан қўрқитди. Тез орада қирол чақмоқ билан ўлдирилди, бўронга тушиб, Албан кўлига улоқтирилди. Бошқа бир версияга кўра, зилзила пайтида қирол ўз саройи билан бирга Албан кўлига тушиб кетган. Дионисийнинг сўзларига кўра, тиниқ ҳавода сув оқими паст бўлганида, сарой харобалари кўринарди[3][6].

Кирби Смитнинг сўзларига кўра, Ромулус Силвиа афсонаси юнон тарихчилари томонидан иккита ҳикояни бирлаштириб яратилган. Биринчиси, Албани кўли тубида чўкиб кетган шаҳар ҳақидаги маҳаллий афсонадир. Ҳатто ХИХ асрда ҳам маҳаллий аҳоли шунга ўхшаш афсонани айтишган. Иккинчи сюжет юнон қаҳрамони Салмонеус[3] ҳақидаги „шубҳали ўхшаш“ афсонадир. Рус тадқиқотчиси Александр Коптев учинчи Рим қироли Туллус Ҳостилиус ҳам худди шундай ўлим билан вафот этганини таъкидлади. Нотўғри муносабат ва такаббурлик учун Юпитер томонидан жазоланди[7].

Овиднинг ёзишича, Ромул Силвийнинг ўрнига унинг укаси Акрот бўлиши керак эди, лекин у ҳокимиятни Ромулуснинг ўғли Авентин Силвийга топширди[8][2]. Жером йилномаси Авентинни қиролнинг тўнғич ўғли деб атайди ва кичиги-Юлийни эслатиб ўтади. Юлийнинг невараси Рим асосчисининг Қуиринус худосига айланишига гувоҳ бўлган патриций Прокул Юлий эди[9].

Август форумида Алба Лонганинг бошқа қиролларининг ҳайкаллари билан бир қаторда Ромул Силвиус ҳайкали ҳам ўрнатилди[10].

Манбалар

  • Иэроним Стридонский. Хроника Иэронима :[англ.]—Тҳе Тертуллиан Прожеcт, 2005.
  • Публий Овидий Назон. Метаморфози / Перевод с латинского С. В. Шервинского. Примечания Ф. А. Петровского.—Москва : Художественная литература, 1977.

Адабиёт

  • Коптев А.В. Рим и Алба: к проблеме наследования сарской власти в архаическом Риме // Проблеми эволюции общэственного строя и международних отношений в истории западноэвропейской сивилизации / Некрасов Ю.К. — Вологда : Рус, 1997.
  • Жане ДеРосе Эванс. Тҳе Форум Аугустум // Тҳе Арт оф Персуасион: Политиcал Пропаганда фром Аэнеас то Брутус : [англ.]—Университй оф Мичиган Пресс, 1992.—176 п.—ИСБН 9780472102822.
  • Алехандре Грандаззи. Чапитре Х. Лес Роис д’Албе : аналйсе д’уне традитион // Алба Лонга, ҳистоире д’уне лéгенде. Речерчес сур л’арчéологиэ, ла религион, лес традитионс де л’анcиэн Латиум : [фр.]—Écоле франçаисе де Роме, 2008.—П. 731—890.— 988 п.—ИСБН 9782728308323.
  • Робин Ҳард, Ҳ. Ж. Росе. Аэнеас, Ромулус анд тҳе оригинс оф Роме // Тҳе Роутледге Ҳандбоок оф Греэк Мйтҳологй: Басед он Ҳ.Ж. Росеъс „Ҳандбоок оф Греэк Мйтҳологй“ : [англ.].—Псйчологй Пресс, 2004.— 753 п.—ИСБН 9780415186360.
  • Роланд А. Лароче. Тҳе Албан Кинг-Лист ин Дионйсиус И, 70-71: А Нумериcал Аналйсис : [англ.] // Ҳисториа: Зеицчрифт фüр Алте Гесчичте.—1982.— Вол. 31, № 1.— П. 112-120.—ИССН 00182311—ЖСТОР 4435792.
  • Кирбй Ф. Смитҳ. Он а легенд оф тҳе Албан лаке толд бй Дионйсиус оф Ҳалиcарнассус : [англ.] // Америcан Жоурнал оф Пҳилологй.—1895.— Вол. 16, № 2.—П. 203—210.— ИССН 00029475.—ЖСТОР 287869.
  • Wиллиам Смитҳ. АЛБА ЛОНГА // Диcтионарй оф Греэк анд Роман Геограпҳй : [англ.]—Wалтон & Маберлй, 1854.—Вол. 1—П. 87—89.
  • Cонрад Триэбер. Зур Критик дес Эусебиос. И. Диэ Кöнигстафел вон Алба Лонга : [нем.] // Ҳермес.—1894.— Бд. 29, Ҳ. 1.—С. 124—142—ИССН 00180777.—ЖСТОР 4472427.
  1. ↑ Смитҳ 1854.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Грандаззи 2008.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Смитҳ 1895.
  4. ↑ Лароче 1982.
  5. ↑ 5,0 5,1 Триэбер 1894.
  6. ↑ 6,0 6,1 Ҳард 2004.
  7. ↑ Коптев 1997.
  8. ↑ Овидий 1977.
  9. ↑ Иероним 2005.
  10. ↑ Эванс 1992.