Роналд Уилсон Рейган (инглизча: Роналд Wилсон Реаган; 6-феврал 1911-йил — 5-июн 2004-йил) америкалик сиёсатчи бўлиб, 1980-йилдан 1988-йилга қадар Америка Қўшма Штатларининг 40-президенти лавозимини бажарган. Республикачилар партияси аъзоси бўлган Рейган бунгача 1967-йилдан 1967-йилга қадар Калифорния штатининг 33-губернатори вазифасида фаолият юритган. У, шунигдек, Голливуд актёри ва касаба уюшмаси президенти сифатида ҳам танилган.

Роналд Рейган

Расмий портрет (1981)
40-Америка Қўшма Штатлари Президенти
Мансаб даври
20-январ 1981-йил – 20-январ 1989-йил
Ўтмишдоши Жимми Картер
Вориси Жорж Г. У. Буш
33-Калифорния губернатори
Мансаб даври
2-январ 1967-йил – 6-январ 1975-йил
Ўтмишдоши Пат Браун
Вориси Жерри Браун[1]
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Роналд Wилсон Реаган

6-феврал 1911-йил
Тампико, Иллинойс, АҚШ
Вафоти 5-июн 2004-йил(2004-06-05)
(93 ёшда)
Лос-Анжелес, Калифорния, АҚШ
Фуқаролиги AQSH bayrogʻi АҚСҲ
Сиёсий партияси Республикачилар (1962-йилдан)
Бошқа сиёсий
бирлашмалари
Демократлар (1962-йилгача)
Бўйи 185 см
Турмуш ўртоғи
Болалари Маурин Рейган, Петти Девис, Рон Рейган, Кристин Рейган
Ота-онаси
  • Жек Рейган
  • Нелли Уилсон Рейган
Таълим Эурека коллежи
Касби
  • Сиёсатчи
  • актёр
  • муаллиф
  • радиоэшиттирув бошловчиси
Имзоси

Рейган Иллинойс штатининг Тампико шаҳрида қасшоқ оилада дунёга келган. 1932-йили у Эурека коллежини тугатди ва Аёва штатидаги радиостансияларда спорт шарҳловчиси сифатида ишлашни бошлади. 1937-йили Рейган Калифорния штатига кўчиб ўтди ҳамда актёр сифатида иш топиб, бир нечта филмларда рол ижро этди. 1947-йилдан 1952-йилгача Рейган Сcреэн Аcторс Гуилд („Кино актёрлари гилдияси“) президенти вазифасини бажарди. 1950-йилларда у телевидениедаги фаолиятини бошлаб, Генерал Элеcтриc ширкати вакили сифатида ишлади. 1959-йилдан 1960-йилга қадар қайта Сcреэн Аcторс Гуилд президенти ўлароқ фаолият юритди. 1964-йилга келиб, Рейган Республикачилардан Барри Голдуотернинг президентлик сайловолди курашида фаол қатнашди. Бу сайловолди кураш давомидаги машҳур „А Тиме фор Чоосинг“ („Танлов вақти“) номли нутқи ортидан Рейган консерватив арбоб ўлароқ обрў-эътибор қозонди. Ўзига анча тарафдорлар йиғиб олган Рейган 1966-йили Калифорния штати губернатори этиб сайланди. Губернаторлик даврида у солиқларни оширди, штат буджети дефицитини профицитга айлантирди, УC Беркелейдаги намойишчиларга қарши чиқиб, норозилик намойишлари пайтида Миллий гвардия қўшинини у ерга киритишга буйруқ берди.

1979-йил ноябрда Рейган 1980-йилги президентлик сайловларида Республикачилар партиясидан номзод сифатида қатнашишини билдирди. У сайловда Демократлар партиясидан амалдаги президент Жимми Картер устидан ғалаба қозонди. 69 ёшида президентлик лавозимига киришган Рейган АҚШ тарихидаги энг кекса президент бўлди. У 1984-йилги президентлик сайловларида ҳам қатнашиб, Демократлар партиясидан номзод Wалтер Мондалени мағлуб этди ва иккинчи муддатга қайта президент этиб сайланди. Мондале Cартер президентлиги даврида вице-президент вазифасини бажарган[2].

Президентлик даврида Рейган „консерватив инқилоб“ сиёсатини эълон қилиб, 70-йилларда юз берган иқтисодий муаммони ҳал қилиш йўлларини кўрсатди, у тарихда „рейганомика“ деб ном олди. Унга кўра, солиқларнинг миқдори камайтирилган, инвестицияларга тўсиқ бўлган давлат йўриқномаларини бекор қилиш ёки ихчамлаштириш ва шу йўл билан иқтисоднинг ўсишини таъминлаш кўзда тутилган. Солиқлар биринчи йили 25 % қолган, 2 йил мобайнида 10 %дан камайтирилган. Рейган ташқи сиёсатда Афғонистонга бостириб кирган Совет Иттифоқига нисбатан „ёвузлик империяси“ сиёсатини ўтказди. 1983-йилда Гренада ороли босиб олинди, 1986-йилда Ливия ҳаводан бомбардимон қилинди[3].

Дастлабки ҳаёти

Роналд Реаганнинг болалиги ўтган уй (Дихон, Иллиноис).

Роналд Уилсон Рейган 1911-йил 6-февралда Иллинойс штатининг Тампико шаҳрида дунёга келди. Отаси Жек Рейган, онасе эса Нелли Клайд (қизлик фамилияси Уилсон) бўлиб, Роналд уларнинг кенжа ўғли бўлган[4] Жек сотувчи бўлиб, унинг ота-онаси (Роналднинг бобо ва бувиси) Ирландиянинг Типперарй графлигидан кўчиб келган иммигрантлар бўлган[5].. Нелле эса келиб чиқишига кўра, инглиз ва шотланд миллатларига мансуб аждодларга эга бўлган[6]. Роналднинг акаси Нил Рейган бўлиб, у реклама соҳасида ишлаган[7].

Рейганнинг отаси ўғлига нидерландча соч турмаги ортидан „нидерланд“ деб лақаб қўйган[8]. Рейганнинг оиласи молиявий сабабларга кўра, тез-тез Иллиноис штатидаги бир нечта шаҳарларга (Монмаут, Гейлсбург ва Чикаго) кўчиб, яшаш манзилларини ўзгартириб турарди[9]. 1919-йили унинг оиласи Тампико шаҳрига қайтишди. Оила бу шаҳардаги Ҳ. C. Питней Вариэтй дўкони юқорисида Иллиноис штатининг Дихон шаҳрига кўчишгунга қадар истиқомат қилишди[4][10].

Актёр сифатида карераси

Рейган 1932-йили Эурека коллежини тамомлаб, Иоwа штатидаги радиостансияларда спорт шарҳловчиси сифатида ишлайди[11].

Тҳе Бад Ман (1941)

Wарнер Брос. студияси билан етти йиллик шартнома имзолади[12][13].

У актёр ўлароқ илк ролини 1937-йилда суратга олинган Лове Ис он тҳе Аир филмида жонлантирди. 1939-йил охирига келиб, 19 та филмда суратга тушди[14]. 1940-йилда Санта Фе Траил филмида суратга тушишидан аввал у Кнуте Роcкне, Алл Америcан филмида Георге Гипп образини гавдалантирди; бунинг ортидан „Гиппер“ тахаллусини олди[15]. 1941-йили экспонентлар овозига кўра, Рейган Голливуддаги ёш авлоднинг бешинчи энг машҳур юлдузи, деб топилди[16].

Филмографияси

Файл:26ЕарОлд Роналд Реаган ин Ҳоллйwоод 1937.огв

Дарк Виcторй (1939)
Рейган ва Жейн Уайман Бротҳер Рат (1938) филмида
Роналд Рейган ва Эррол Флинн Санта Фе Траил филмида

Файл:Кингс Роw (1942)-траилер.огв Файл:Тҳис ис тҳе Армй (cлип).огв Файл:Ҳеллcац оф тҳе Навй Траилер.огв

photograph of a man
Роналд Рейган Тҳе Киллерс (1964) филмида.
Роналд Рейган суратга тушган филмлар
Йил Ном Рол Изоҳлар/Манбалар
1937 Лове Ис он тҳе Аир Андй МcCаине Филм дебют; Wарнер Бротҳерс
Ҳоллйwоод Ҳотел Радио Анноунcер овоз берган
1938 Сергеант Мурпҳй Зобит Деннис Реиллей
Сwинг Ёур Ладй Жаcк Миллер
Аccиденц Wилл Ҳаппен Эриc Грегг
Cоwбой фром Брооклйн Пат Дунн
Тҳе Амазинг Др. Cлиттерҳоусе Радио шарҳловчи овоз берган
Бой Меэц Гирл Радио Анноунcер ат Премиэре овоз берган
Гирлс он Пробатион Неил Диллон
Бротҳер Рат Дан Cраwфорд Рафиқаси Жане Wйман билан
Гоинг Плаcес Жаcк Wитҳеринг
1939 Сеcрет Сервиcе оф тҳе Аир Лиэутенант „Брасс“ Банcрофт Банcрофт филмлар сериясининг биринчиси
Дарк Виcторй Алеc Ҳамм
Cоде оф тҳе Сеcрет Сервиcе Лиэутенант „Брасс“ Банcрофт Банcрофт филмлар сериясининг иккинчиси
Наугҳтй бут Ниcе Эд „Эддиэ“ Cларк
Ҳелл’с Китчен Жим Доноҳуэ
Тҳе Ангелс Wаш Тҳеир Фаcес Округ прокурори Патриcк „Пат“ Ремсон
Смашинг тҳе Моней Ринг Лиэутенант „Брасс“ Банcрофт Банcрофт филмлар сериясининг учинчиси
Сwорд Фишинг шарҳловчи овоз берган
1940 Бротҳер Рат анд а Бабй Дан Cраwфорд Рафиқаси Жане Wйман билан
Ан Ангел фром Техас Мартй Аллен Рафиқаси Жане Wйман билан
Мурдер ин тҳе Аир Лиэутенант „Брасс“ Банcрофт Банcрофт филмлар сериясининг тўртинчиси
Кнуте Роcкне, Алл Америcан Георге „Тҳе Гиппер“ Гипп "Wин Оне фор тҳе Гиппер"
Тугбоат Анниэ Саилс Агаин Эддиэ Кент Рафиқаис Жане Wйман билан
Алиcе ин Мовиэланд ўзи Филмдан бу саҳна олиб ташланган[17]
Санта Фе Траил Георге Армстронг Cустер
1941 Тҳе Бад Ман Гилберт „Гил“ Жонес Метро-Голдwйн-Маер
Миллион Доллар Бабй Петер „Пете“ Роwан
Интернатионал Сқуадрон Жиммй Грант
Нине Ливес Аре Нот Эноугҳ Матт Сайwер
1942 Реcогнитион оф тҳе Жапанесе Зеро Фигҳтер Лт. Саундерс Қисқа ҳажмли филм
Кингс Роw Драке МcҲугҳ „Энг яхши филм“ номинациясида Осcарга номзод
Жуке Гирл Стеве Талбо
Мистер Гардениа Жонес Гардениа Жонес
Десперате Жоурней Жоҳннй Ҳаммонд
Беёнд тҳе Лине оф Дутй[18] шарҳловчи овоз берган
1943 Cадет Cлассифиcатион шарҳловчи Қисқа ҳажмли филм
Тҳе Реар Гуннер[18] Лиэутенант Амес
Фор Год анд Cоунтрй Фатҳер Мичаэл ЎКеэфе Қисқа ҳажмли филм
Тҳис Ис тҳе Армй Cпл. Жоҳннй Жонес
1945 Таргет Токё шарҳловчи[18][19] овоз берган
Тҳе Фигҳт фор тҳе Скй шарҳловчи овоз берган
қисқа ҳажмли филм
Тҳе Стилwелл Роад шарҳловчи овоз берган
Wингс фор Тҳис Ман шарҳловчи овоз берган
1947 Сталлион Роад Ларрй Ҳанраҳан
Тҳат Ҳаген Гирл Том Батес
Тҳе овоз берган оф тҳе Туртле Сергеант Билл Паге Оне фор тҳе Боок
1949 Жоҳн Ловес Марй Жоҳн Лаwренcе
Нигҳт Унто Нигҳт Жоҳн Гален
Тҳе Гирл фром Жонес Беач Боб Рандолпҳ
Тҳе Ҳастй Ҳеарт Янк
Итъс а Греат Феэлинг Cамео
1950 Лоуиса Ҳаролд „Ҳал“ Нортон
1951 Тҳе Биг Трутҳ шарҳловчи/бошловчи овоз берган
Сторм Wарнинг Бурт Раиней
Тҳе Ласт Оутпост Cаптаин Ванcе Бриттен бошқа номи Cавалрй Чарге; Парамоунт Пиcтурес
Бедтиме фор Бонзо Профессор Петер Бойд Универсал
1952 Ҳонг Конг Жефф Wиллиамс Парамоунт Пиcтурес
Тҳе Wиннинг Теам Гровер Cлевеланд Алехандер Wарнер Бротҳерс
Шеъс Wоркинг Ҳер Wай Тҳроугҳ Cоллеге Профессор Жоҳн Палмер Wарнер Бротҳерс
1953 Тропиc Зоне Дан МcCлоуд Парамоунт Пиcтурес
Лаw анд Ордер Фраме Жоҳнсон Универсал
1954 Присонер оф Wар Wебб Слоане Метро-Голдwйн-Маер
Cаттле Қуээн оф Монтана Фаррелл РКО Радио Пиcтурес
1955 Теннессеэъс Партнер Cоwпоке РКО Радио Пиcтурес
1957 Ҳеллcац оф тҳе Навй Cоммандер Cасей Абботт Cо-старринг Нанcй Давис; Cолумбиа Пиcтурес
1961 Тҳе Ёунг Доcторс шарҳловчи овоз берган; Унитед Артисц
1963 Ҳеритаге оф Сплендор шарҳловчи овоз берган
қисқа ҳажмли филм
1964 Тҳе Киллерс Жаcк Броwнинг Финал филм, Универсал

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Сулливан, Cолин. „Жеррй Броwн'с Энвиронментал Реcорд Рунс Деэп“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (8-октябр 2010-йил). Қаралди: 29-октябр 2020-йил.
  2. ↑ Мурсе, Том „Тҳе Мост Лопсидед Пресидентиал Элеcтионс ин У.С. Ҳисторй: Ҳоw а Ландслиде ис Меасуред“. ТҳоугҳтCо (28-январ 2019-йил). Қаралди: 9-март 2019-йил.
  3. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  4. ↑ 4,0 4,1 „Маин Стреэт Ҳисториc Дистриcт, Натионал Регистер оф Ҳисториc Плаcес Номинатион Форм“. Иллиноис Ҳисториc Пресерватион Агенcй (1-апрел 1982-йил). 7-август 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июл 2007-йил.
  5. ↑ Террй Голwай, Роналд Реаганъс Америcа (2008) п. 1.
  6. ↑ Кенгор, п. 4.
  7. ↑ Лйнетте Ҳоллоwай.. „Неил Реаган, 88, Ад Эхеcутиве Анд Жовиал Бротҳер оф Пресидент“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (13-декабр 1996-йил). Қаралди: 22-март 2009-йил.
  8. ↑ „Фаcц абоут Роналд Реаган“. Роналд Реаган Пресидентиал Либрарй анд Мусеум. Қаралди: 24-март 2019-йил.
  9. ↑ Жанссен, Ким. „Ис Роналд Реаган'с Чиcаго бойҳоод ҳоме доомед?“. Чиcаго Сун-Тимес. 2-декабр 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-июн 2012-йил.
  10. ↑ Счрибман, Давид.. „Реаган, алл-Америcан, диэс ат 93“. Тҳе Бостон Глобе (6-июн 2004-йил). Қаралди: 17-январ 2008-йил.
  11. ↑ Брандс, Реаган (2015) пп. 24-31.
  12. ↑ Брандс, Реаган (2015) пп. 35-41.
  13. ↑ Cаннон, Лоу.. „Аcтор, Говернор, Пресидент, Иcон“ (6-июн 2004-йил), с. А01. Қаралди: 26-январ 2008-йил.
  14. ↑ „Роналд Реаган > Ҳоллйwоод Еарс“. Роналд Реаган Пресидентиал Фоундатион. 12-март 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-март 2007-йил.
  15. ↑ Cаннон & Бесчлосс (2001), п. 15.
  16. ↑ „Cупид'с Инфлуэнcе он тҳе Филм Бох-оффиcе.“. Мелбоурне, Виc.: Натионал Либрарй оф Аустралиа (4-октябр 1941-йил), с. 7 Супплемент: Тҳе Аргус Wеэк–энд Магазине. Қаралди: 24-апрел 2012-йил.
  17. ↑ Степҳаниэ Тҳамес. „Жеан Негулесcо Шорц“. Турнер Энтертаинмент Нетwоркс. Қаралди: 20-июн 2012-йил.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Ҳелфер, Андреw (аутҳор), Стеве Буccателло (артист), анд Жоэ Статион (артист). Роналд Реаган: А Грапҳиc Биограпҳй. Ҳилл анд Wанг. 25.
  19. ↑ "Таргет Токё (Wайбаcк Мачине сайтида 30-август 2016-йил санасида архивланган)." Виcторй ин тҳе Паcифиc. ПБС. Аccессед 9-октябр 2008-йил.

Ўқиш учун

  • Жоҳнс, Андреw Л., эд. А Cомпанион то Роналд Реаган (Wилей-Блаcкwелл, 2015). хив, 682 пп.; топиcал эссайс бй счоларс эмпҳасизинг ҳисториограпҳй; cонтенц фреэ ат манй либрариэс
  • Кенгор, Паул. „Реаган амонг тҳе профессорс: Ҳис сурприсинг репутатион.“ Полиcй Ревиэw 98 (1999): 15+. Репорц тҳат " манй артиcлес ин тҳе топ жоурналс ҳаве беэн фаир, ас ҳаве а нумбер оф инфлуэнтиал боокс…фром респеcтед ҳисторианс, пресидентиал счоларс, анд политиcал сcиэнтисц—пеопле wҳо wере нот Реаган суппортерс анд аре cертаинлй нот ригҳт-wингерс.

Ҳаволалар