Росалй МC Лопес (1957-йил 8-январда туғилган) — геолог, вулқонларни ўрганувчи олим, кўплаб илмий мақолалар ва бир нечта китоблар муаллифи, шунингдек, таълим соҳаси ҳодими. Унинг асосий илмий қизиқишлари вулқонларга эътибор қаратган ҳолда сайёралар ва ер юзасидаги жараёнларга йўналтирилган[1][2][3].

Росалй Лопес
Таваллуди 8-январ, 1957-йил
Рио-де-Жанейро
Соҳаси сайёралар геологи, вулқонларни ўрганувчи олим
Институтлар НАСА
Мукофотлари 2005-йил Карл Саган медали; 2014-Лоуэлл Томас Тҳе Эхплорерс Cлуб мукофоти

Ҳаёти ва фаолияти

Лопес Бразилиянинг Рио-де-Жанейро шаҳрида туғилган ва ёшлигида Ипанема маҳалласи яқинида яшаган. Қисман НАСА нинг Поппй Нортҳcутт томонидан илҳомлантирилган[1] у 1975-йилда Лондон университетида астрономия бўйича ўқиш учун Англияга Лондонга кўчиб ўтди. У 1978-йилда астрономия йўналишини имтиёзли диплом билан тамомлаган. Ўқишининг сўнгги семестрида у Жон Гуэст билан сайёравий фанлар курсини олди[4] ва курсдан уч ҳафта ўтгач, Этна тоғи портлади. Лопес ўз таълим соҳасини ердаги ва космосдаги вулқонларга ўзгартиришга қарор қилди[1][4][5].

Докторлик диссертацияси учун у сайёралар геологияси ва вулқонология бўйича ихтисослашган ва докторлик диссертациясини тугатган. Лопес 1986-йилда сайёрашунослик фанидан Ер ва Марсдаги вулқон жараёнларини таққослаш бўйича диссертация ва Пҳ.Д. ёқлаш давомида фаол вулқонларга кўп саёҳат қилди[4] ва Буюк Британиянинг вулқон отилиши кузатув гуруҳи аъзоси бўлди. Унинг фаол вулқоннинг биринчи тажрибаси 1979-йилда Сицилиядаги Этна тоғида бўлган[1].

Лопес докторликдан кейинги фаолиятини замонавий астрономия куратори ва Буюк Британиянинг Гринвич шаҳридаги Эски Қироллик расадхонасида астрономия бўлими бошлиғининг ўринбосари сифатида бошлаган. 1989-йилда у Италиянинг Неапол шаҳридаги Везувий расадхонасида ташриф буюрувчи тадқиқотчи сифатида хавф-хатарларни хариталаш ишларини олиб борди[1].

У 1989-йилда Калифорниянинг Пасадена шаҳридаги Жет ҳаракатланиш лабораториясига Миллий тадқиқот кенгашининг доимий тадқиқотчиси сифатида қўшилди ва икки йилдан сўнг Галилео космик кемаси лойиҳасининг аъзоси бўлди[4]. У 1996-йилдан 2001-йилгача Юпитернинг вулқон йўлдоши Ио кузатувларини режалаштириш ва таҳлил қилиш бўйича Яқин инфрақизил хариталаш спектрометри гуруҳида ишлаган. У Иода илгари ҳеч қачон фаоллиги аниқланмаган 71 та вулқонни топди[1][6].

2002-йилда у Сатурн орбитасидаги Кассини космик кемасини қўллаб-қувватловчи РАДАР гуруҳида тадқиқотчи бўлди[4]. У Сатурн, унинг йўлдошлари ва ҳалқаларини илмий кузатишларни режалаштирган ва 2003—2010-йилларда Cассини Сателлитес Орбитер Сcиэнcе Теамга ҳамраислик қилган. Унинг Кассинига асосий қизиқиши Сатурннинг энг катта йўлдоши Титанга қаратилган. РАДАР асбобидан олинган синтетик диафрагма радар маълумотлари Титаннинг вулқон хусусиятларига эга эканлигини кўрсатади, лекин Ердаги ёки Иодаги силикат вулканизмига ўхшамайди. Титан оқимлари ва бошқа вулқон хусусиятлари, эҳтимол, муз вулқонизми (криёвулқонизм) натижасидир[6][7].

У НАСА ва Европа космик агентлигининг келажакдаги миссияларини, жумладан Сатурн ва Титанга миссияларни ўрганиш бўйича гуруҳ аъзоси сифатида бир нечта тадқиқотларда қатнашган. Лопес бир қанча қўмиталарда, жумладан Америка Фанни Ривожлантириш Ассоциацияси йиллик Дастур қўмитаси ва Америка Астрономия Жамиятининг Сайёра фанлари бўлими қўмитасида ишлайди. Халқаро Астрономия Иттифоқининг Сайёралар тизими номенклатураси бўйича ишчи гуруҳининг Ташқи сайёралар гуруҳининг раиси. Унинг олдинги қўмита тажрибаси НАСА нинг янги чегараларини режалаштириш учун Миллий Фанлар академияси (Миллий тадқиқот кенгашининг Коинот тадқиқотлари кенгаши қўмитасини ўз ичига олади) миссиялари (2007—2008), ЖПЛ Директорининг Аёллар бўйича маслаҳат қўмитаси, Америка Геология Жамиятининг Озчиликлар, Геология соҳасидаги аёллар қўмитаси ва Америка Геофизика Иттифоқининг хилма-хиллик бўйича қуйи қўмитаси каби қўмиталарда еғилган.

Унинг мукофотлари орасида 1991-йилда Cомисиóн Феминил Мехиcана Наcионал томонидан фан бўйича Латиналар медали, Маями шаҳрида жойлашган ГЕМ телевидениесининг 1997-йилда фан ва технология бўйича энг яхши аёл мукофоти, Америка Астрономия Жамиятининг 2005-йилги Карл Саган медали, 2007 НАСА Эхcептионал Сервиcе медали ва 2014 Лоуэлл Томас мукофоти киради. У Халқаро Астрономия Иттифоқи, Америка Геофизика Жамияти, АААС, Қироллик География Жамияти ва Тадқиқотчилар клуби аъзоси.

Лопес 100 дан ортиқ илмий мақолалар, китоблар ва энсиклопедия ёзувлари муаллифи. У оммавий ахборот воситаларида фаол бўлган, Дисcоверй Чаннел, Натионал Геограпҳиc Чаннел, Ҳисторй Чаннел, ПБС ва Америка телевидениесидаги Нигҳтлине каналларида кўплаб ҳужжатли филмларда намойиш этилган ва миллий ҳамда халқаро оммавий ахборот воситаларида чоп этилган интервюларни олган.

У еттита китоб ёзган, жумладан, „Волcаниc Wорлдс: Эхплоринг тҳе Солар Сйстем Волcаноэс“ (Прахис-Спрингер, 2004), „Ио Афтер Галилео: А Неw Виэw оф Жупитер'с Волcаниc Моон“ (Прахис-Спрингер, 2007) ва „Алиэн Волcаноэс“ (Жоҳнс Ҳопкинс Пресс, 2008), „Тҳе Волcано Адвентуре Гуиде“ (Cамбридге Университй Пресс, 2005) сайёрадаги ҳар бир вулқон ва улар атрофида ўзини қандай тутиш кераклиги, фаол вулқонларни зиёрат қилиш ёки суратга олишни хоҳловчилар учун зарур бўлган маълумотларни тасвирлайди[4][8].

Фаол вулқонлар атрофида нима қилаётганингизни билишингиз керак... Мен умуман тайёр бўлмаган одамларга дуч келдим.
 
    Росалй Лопес[4]

Қизиқишлари

Росалй Лопес британиялик геолог

Лопес миллий ва халқаро миқёсда таълим, хилма-хиллик ва тарғибот тарафдоридир. У Европа, Осиё ва Американинг бир қанча мамлакатларида оммавий ма’рузалар ўқиган ва 1992—1993-йилларда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, Европа космик агентлиги, Сайёралар жамияти семинарларининг ҳаммуаллифи бўлган. 2005-йилда у Карл Саган медали билан тақдирланган. Америка Астрономия Жамиятининг сайёрашунослик фанлари бўлими томонидан унинг халқ таълимидаги саъй-ҳаракатлари, хусусан, испан гуруҳлари ва ёш аёллар орасида эътироф этилган. Унинг севимли машғулотларига шўнғиш, пиёда сайр қилиш, вулқонларни зиёрат қилиш ва вулқон расмларини йиғиш киради.

Медиа соҳаси

Лопес медиа, телевидение соҳаларида ҳам илм-фанни кенг тарғиб қилган. Унинг бир неча медиа лойиҳаларини келтирамиз:

  • Ҳисторй Чаннел да „Преҳисториc Мегастормс“ (2008);
  • „Ҳеадс Уп“ Сcиэнcе Сериэс, Кноwледге ТВ, Cанада, эписоде он Неw Ҳоризонс (Жануарй 2008);
  • Ҳисторй Чаннел да „Сеарч фор Э.Т.“, ин „Тҳе Универсе“ сериэс (Аугуст 2007);

ПБС „Wиред Сcиэнcе“ интервиэw он волcаноэс (Оcтобер 2007);

  • Дисcоверй Чаннелда „Титан: Рендезвоус wитҳ Сатурнъс Моон“ (упдатед версион, Май 2007);
  • Натионал Геограпҳиc Телевисион каналида „Накед Сcиэнcе: Деадлиэст Планец“ (Деcембер 2006);
  • Ҳисторй Чаннел да „Аск Мр. Кноw-Ит-Алл“, пилот эписоде (ас эхперт он волcаниc дуст), 2006;
  • Ҳисторй Чаннел да „Инсиде тҳе Волcано“ (Деcембер 2006);
  • Дисcоверй Чаннел да „Реwинд 2006“ (сcиэнcе сториэс оф 2006, Деcембер 2006);
  • Натионал Геограпҳиc Телевисион каналида „Ҳоллйwоод Сcиэнcе: Форcес оф Натуре“ (Април 2006);
  • Нигҳтлине да „Галилео“ (Септембер 2003);
  • Дисcоверй Чаннел да „Планет Сторм“ (2001);
  • Дисcоверй Чаннел да „95 Wорлдс анд Cоунтинг“ (2001)

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Росс, Мичаэл Элсоҳн (2014) „А wорлд оф ҳер оwн : 24 амазинг wомен эхплорерс анд адвентурерс“. Чиcаго: Чиcаго Ревиэw Пресс.
  2. ↑ Лопес, Росалй М „Росалй М. C. Лопес (Ресумé)“. Жет Пропулсион Лабораторй, НАСА. 20-июн 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-июн 2022-йил.
  3. ↑ Лопес, Росалй М „Планетарй Сcиэнcе: Пеопле / Росалй Лопес“. Жет Пропулсион Лабораторй, НАСА.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Шалбй, Cоллеэн (15-август 2012-йил) „Росалй Лопес анд тҳе энигматиc wоркингс оф волcаноэс“. АААС Мембер Cентрал. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 7-июн.
  5. ↑ Пеcкйно, Роберт, (19-декабр 2011-йил) „Интервиэw: Росалй М.C. Лопес, Планетарй Сcиэнтист“. Волcано Wорлд : Супплемент.
  6. ↑ 6,0 6,1 Тҳорнтон, Стуарт, (11-май 2011-йил) „Cолд Эхплосион“. Натионал Геограпҳиc. 24-апрел 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-июн 2022-йил.
  7. ↑ „Сурфаcе феатурес он Титан форм лике Эартҳ'с, бут wитҳ а фригид тwист“. ИНТЕРНАТИОНАЛ АСТРОНОМИCАЛ УНИОН. 2013-йил 30-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 7-июн.
  8. ↑ Радфорд, Тим, (12-январ 2005-йил) „Пеэр ревиэw: Тҳе Волcано Адвентуре Гуиде бй Росалй Лопес“. Сcиэнcе.

Ҳаволалар