Ziyosfera

Rustam mirzo

(Rustam Mirzodan yoʻnaltirildi)
Википедияда исми Рустам бўлган бошқа кишилар ҳақида ҳам мақолалар мавжуд.

Рустам Мирзо (1381-1424) – темурий шаҳзодалардан бири. Умаршайх Мирзонинг иккинчи ўғли. Ироқ ва Форс ҳукмдори (1414— 1424). 1403-йил Амир Темур Рустам Мирзога Исфаҳон ҳукмронлигини берган.

Рустам мирзо
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1381
Самарқанд
Вафоти 1424
Болалари Усмон Али Мирзо, Султон Али Мирзо
Онаси Қутлуғ Тархон оға
Отаси Умаршайх Мирзо
Дини Ислом
Мансублиги Темурийлар

Ҳаётининг илк даври

Рустам Мирзо 1381-йилда туғилган. Умаршайх Мирзонинг (1356-1394) хотини Қутлуғ Тархон оғадан бўлган ягона ўғли эди. Унинг отаси, Амир Темурнинг иккинчи ўғл бўлиб 1394-йилда, Рустам ўн уч ёшга тўлганида вафот этади[1]. Кейинчалик Рустам Мирзо бобоси Амир Темурнинг ҳарбий юришларида қатнаша бошлайди. Унинг ўгай акаси Пир Муҳаммад Мирзо Амир Темурннинг ғазабини келтиргач, Рустам Форс вилояти ҳокими этиб тайинланади. Кейинчалик 1403-йил Амир Темур Рустам Мирзога Исфаҳон ҳукмронлигини берган.

Темурийлар урушлари

1405-йил февралида Темур вафотидан сўнг унинг авлодлари ўртасида олий ҳокимият учун кураш бошланади, гарчи Умаршайхнинг ўғиллари умумий жиҳатдан амакилари Шоҳруҳ ҳукмронлиги остида бўлса ҳам. Рустам Мирзо ҳамон Исфаҳон ҳокими бўлиб, Мироншоҳнинг ўғли амакиваччаси Умар Мирзо билан иттифоқ тузади. 1406-йилда у акаси Пир Муҳаммад Мирзо Шерозий (1379—1410) ва Умар Мирзо билан биргаликда Абубакр Мирзога қарши уруш қилган ва унинг мулкларига муваффақиятли бостириб кирган. Бироқ, Ҳарбура мавзеида бўлган бу жангда унинг қўшини мағлубиятга учрайди. Қаршиликни шаҳзоданинг энг яқин маслаҳатчиларидан бири Қоди Аҳмад Саидий бошқариб, Абу Бакрдан олдинга ўтишга муваффақ бўлади. Кейинчалик ака-укалар ўртасида пайдо бўлган ихтилофга Рустам Мирзонинг бекларидан амир Сайд Барлос ўз ҳиссасини қўшган. Рустам Мирзо укаси Искандар Мирзо билан иттифоқ тузиб, акаси Пир Муҳаммад Мирзога қарши уруш ҳаракатларини бошлайди. Бироқ тезда у Искандар Мирзо билан ҳам ихтилофга боради ва жангда мағлубиятга учраб (1410-йил), Қора Юсуф туркман ҳузурига ёрдам сўраб кетади.

Рустам 1406—1407-йилларда укаси Пир Муҳаммаднинг қамоқдан қочган укаси Искандарга бошпана беради. Пир Муҳаммад Исфаҳонга ҳужум қилади, лекин уни қўлга кирита олмай, атрофдаги ерларни ва экинларни вайрон қилди, уйларни ёқиб юборди ва тўғонларни вайрон қилди. Бу ҳужумга жавобан Рустам ва Искандар Пир Муҳаммаднинг пойтахти Шерозни қамал қилади, лекин бу шаҳарни ҳам эгаллашга муваффақ бўлмади. Бунинг ўрнига Нейриздан Дарабгача бўлган Шарқий Форсни талон-тарож қилишга қарор қилдилар. Бу ишда уларга биродарлари, жумладан, бир қанча ҳарбийлар ёрдам беришди. Бунга жавобан Пир Муҳаммад Исфаҳондаги биродарларига қарши юриш қилди. Бироқ Рустам ва Искандар аввалроқ вабо эпидемияси туфайли шаҳарни тарк этишга мажбур бўлишган. Гендоман жангида шаҳзодалар Рустам ва Искандар Пир Муҳаммаддан енгилади. Рустам билан Искандар шарққа қочдилар. 1412-йилда у Табриз орқали Исфаҳон, сўнгра Ҳиротга келган. 1414-йил Шоҳрух уни Искандар Мирзо ўрнига Ироқ ва Форс ҳукмдори қилиб тайинлайди. Фурсатни ғанимат билган Рустам Мирзо ўз укаси Искандар Мирзонинг 2 кўзига мил торттириб, кўр қилади ва кейинчалик қатл қилдиради (1415-йил июн). Рустам Мирзонинг 2 ўғли бўлиб, улар отаси тириклигида вафот этишган[2][3].

Ҳаёт ва ўлим

1409-йилда Пир Муҳаммад вафот этди ва унинг мол-мулкининг катта қисми энди Искандарнинг тасарруфида эди[4]. Рустамни Исфаҳонни қайта эгаллаш учун шаҳарни бир неча йил бошқарган Қоди Аҳмад Саидий таклиф қилади. Бироқ амирларининг фитналари натижасида Рустам Қози Саидийни ўлимга буюрди. Иккинчиси ўғли билан бирга Қурбон Байрамига бағишланган байрамга таклиф қилинди, у ерда иккаласи ҳам ўлдирилди[5].

Рустам Мирзо 1424/1425-йилда вафот этган[6], ва ундан кўп ўтмай унинг икки ўғли вафот этди[7]. Бироқ Шоҳруҳ қўшинининг бош қўмондони Фирузшоҳ кейинчалик Рустам тарафдорларини қувиб чиқарди ва ўрнига Исфахон ҳокимиятини ўз укасига топширди[8].

Адабиёт

  • Файзиев Т., Темурийлар шажараси, Т., 1995.[9]
  • Абдураззоқ Самарқандий, Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн, Т., 1969.

Манбалар

  1. ↑ Андоза:Нп3. Тҳе Тимурид дйнастй. Индиана Университй, Ресеарч Институте фор Иннер Асиан Студиэс, 1990 — 2, 14, 20—21-бет. 
  2. ↑ Тург`ун Файзиев. Темурийлар шажараси. Хазина, 1995 — 184-бет. Қаралди: 24-сентабр 2023-йил. 
  3. ↑ „Бабур-наме“. 2011-йил 12-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-апрел.
  4. ↑ Манз (2007, с. 30)
  5. ↑ Дунбар, Роберт W.. Тҳе Қуэст фор Поwер: Тīмūрид Суccессион Стругглес ин Фифтеэнтҳ Cентурй Исламиc Cентрал Асиа. Индиана Университй, 2007 — 22-бет. 
  6. ↑ Wоодс (1990, с. 21)
  7. ↑ Манз (2007, с. 254)
  8. ↑ Андоза:Нп3; Лоcкҳарт, Лаwренcе. Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран. Cамбридге Университй Пресс, 1986 — 104-бет. ИСБН 978-0-521-20094-3. 
  9. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Rustam_mirzo" dan olindi