Rustam posho karvonsaroyi (Arzirum)

Rustam posho karvonsaroyi (turkcha: Rüstem Paşa Kervansarayı), shuningdek, Taşhan nomi bilan ham tanilgan boʻlib, Turkiyaning sharqiy qismidagi Arzirum viloyati Yoqutiya tumanida joylashgan. 1561-yilda Usmoniylar davlat arbobi va bosh vazir Rustem posho tomonidan qurdirilgan^[1].

Joylashuvi

Rustam posho karvonsaroyi Turkiyaning sharqiy qismidagi Arzirum viloyati Yoqutiya tumani Fevziye mahallasi Menderes koʻchasida joylashgan^[2].

Tarixi

Karvonsaroy Usmoniylar imperiyasi sultoni Sulaymon I hukmronligi davrida (h. 1520–1566) imperiya bosh vaziri sifatida xizmat qilgan Rustam posho topshirigʻiga binoan qurilgan^[3]. 1561-yilda qurib bitkazilgan karvonularning barcha ehtiyojlarini qondirgan. Uning tarkibida musofirlar uchun boshpana, kichik masjid, dam olish xonalari, doʻkonlar hamda tuya, eshak, hoʻkiz, buyvol va otlarni saqlash uchun otxonalar boʻlgan. Dastlabki binoning barcha qismlari hozirgacha saqlanib qolmagan. Kirish darvozasi tepasidagi bitikda „Bu — chegara qoʻrgʻoni“ deb yozilgan. Usmoniylar turk tilida (usmonli turkcha: ribat‎‎) deb atalgan bunday inshootlar oʻsha davrda Arzirum chegara shahri boʻlgani sababli shu nom bilan yuritilgan. Chegara qoʻrgʻonlari va tayanch maskanlarida 40–50 kishidan iborat otliq bosqinchi qoʻshinlar joylashtirilgan^[2]. Usmoniylar imperiyasining sharqiy chegaralari Tbilisi va Kaspiy dengizigacha kengaygach, karvonsaroyga qoʻshimcha ravishda turar joylar, boshpanalar, omborxonalar va doʻkonlar qurilgan^[1].

Meʼmorchiligi

Rüstem posho karvonsaroyi Usmonli meʼmorchiligidagi karvonsaroylarning muhim namunasi hisoblanadi^[3]. Ikki qavatli kesma toshdan tiklangan inshoot toʻrtburchak hovlini oʻrab turadi. Hovliga gʻarb va sharq tomondan kirish yoʻli bor. Darvozalar uchli ravoqli va gumbazli. Binoda hovliga qaragan ayvonlar ortida joylashgan 32 ta xona bor. Yuqori xonalar tekis gumbaz bilan yopilgan. Bu yerda uchraydigan bezaklar keyinroq qoʻshilgan^[1]^[2].

Karvonsaroy 1965-yilda katta restavratsiyadan oʻtkazilgan. Binoning gʻarbiy fasadiga biroz boʻrtma qism qoʻshilib, bochka gumbazli kirish yoʻlagi ustida karvonsaroy boshqaruvchisi uchun idora xonasi hosil qilingan; kirish yoʻlagi esa biroz uzaytirilgan^[1]^[2].

Bugungi kunda

Mahalliylar „toshli savdo binosi“ maʼnosida „Taşhan“ deb ataydigan karvonsaroyda hozir qariyb yuzta ustaxona va suvenir doʻkoni faoliyat yuritadi. Ularning koʻpchiligi mahalliy Oltu toshidan tayyorlangan tasbehlar, uzuklar va marjonlarni sotadi^[1]^[2]^[3].

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 „Rüstem Paşa Kervansarayı (Taşhan) – Erzurum“ (tr). Türkiye Kültür Portalı. Qaraldi: 2019-yil 4-iyun.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 „Rüstem Paşa Kervansarayı (Taşhan)“ (tr). Erzurum Portalı (2017-yil 19-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 9-iyun.
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 İpek, Turgay.. „Tarihi Taşhan'da 'mum ışığında' ticaret“ (tr) (2018-yil 8-fevral). Qaraldi: 2019-yil 9-iyun.

[tkp-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 „Rüstem Paşa Kervansarayı (Taşhan) – Erzurum“ (tr). Türkiye Kültür Portalı. Qaraldi: 2019-yil 4-iyun.

[ep-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 „Rüstem Paşa Kervansarayı (Taşhan)“ (tr). Erzurum Portalı (2017-yil 19-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 9-iyun.

[h1-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 İpek, Turgay.. „Tarihi Taşhan'da 'mum ışığında' ticaret“ (tr) (2018-yil 8-fevral). Qaraldi: 2019-yil 9-iyun.

[1]

[2]

[3]