SARS-CoV-2 shtammlari sahifasining manbasini koʻrish

{{ichki havolasiz|sana=2023-06}}

2019-yilda [[koronavirus]] pandemiyasini keltirib chiqargan ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi ''SARS-CoV-2'' minglab shtammlarga ega boʻlib, baʼzi shakllari transmissivlikni kuchaytirishi<ref name="SARS-CoV-2 variants of concern">{{jurnal manbasi |last1=Shahhosseini |first1=Nariman |last2=Babuadze |first2=George |last3=Wong |first3=Gary |last4=Kobinger |first4=Gary |title=Mutation Signatures and In Silico Docking of Novel SARS-CoV-2 Variants of Concern |journal=Microorganisms |date=2021 |volume=9 |issue=5 |page=926 |doi=10.3390/microorganisms9050926 |pmid=33925854 |pmc=8146828 |s2cid=233460887 |doi-access=free  | issn=2076-2607}}</ref>, xavfli virusga aylanish koʻrsatkichini oshirishi yoki ularga qarshi vaksinalarning samaradorligini pasayishtirishi tufayli muhim hisoblanadi<ref>{{yangiliklar manbasi|date=6-yanvar 2021-yil|title=Coronavirus variants and mutations: The science explained|language=inglizcha|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-55404988|access-date=2-fevral 2021-yil}}</ref><ref name=":6">{{jurnal manbasi| vauthors = Kupferschmidt K |date=15-yanvar 2021-yil|title=New coronavirus variants could cause more reinfections, require updated vaccines|url=https://www.sciencemag.org/news/2021/01/new-coronavirus-variants-could-cause-more-reinfections-require-updated-vaccines|journal=Science|doi=10.1126/science.abg6028|access-date=}}</ref>.

Buyuk Britaniyada 2021-yil mart oyida koronavirusning yangi shtammi qayd etildi. „VUI“ deb nom berilgan VUI-202103/01 shtammi bilan bogʻliq birinchi ikki holat 4-mart kuni Angliya janubi-sharqida Antigua mamlakatidan yaqinda kelgan fuqarolarda aniqlangan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/03/11/buyuk-britaniyada-koronavirusning-yana-bir-yangi-shtammi-aniqlandi
|title= Буюк Британияда коронавируснинг яна бир янги штамми аниқланди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 11 март
|arxivsana= 2021-07-24
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210724121135/https://bugun.uz/2021/03/11/buyuk-britaniyada-koronavirusning-yana-bir-yangi-shtammi-aniqlandi
}}</ref>. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining Oʻzbekistondagi vakolatxonasi rahbari Liann Kuppens brifingda Koronavirusning yangi shtammi tez yuquvchan ekani va kasallik ogʻir kechishini taʼkidlagan<ref>{{veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/03/17/koronavirusning-yangi-shtammida-kasallik-ogir-kechishi-malum-boldi-zhsstning-ozbekistondagi-vakili
|title=«Коронавируснинг янги штаммида касаллик оғир кечиши маълум бўлди» — ЖССТнинг Ўзбекистондаги вакили
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 17 март
|arxivsana=2021-08-03
|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210803054521/https://bugun.uz/2021/03/17/koronavirusning-yangi-shtammida-kasallik-ogir-kechishi-malum-boldi-zhsstning-ozbekistondagi-vakili
}}</ref>.

Filippin hukumati ham ushbu oyda mamlakatda koronavirusning „P.3“ deb nomlangan yangi shtammi aniqlanganini maʼlum qildi. „P.3“ birinchi marta Filippinda aniqlangan boʻlsa-da, Sogʻliqni saqlash vazirligi jurnalistlarga Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti shtammlarni nomlash uchun hudud nomidan foydalanishni tavsiya etmasligini aytib, yangi shtammni „filippincha“ deb atamaslikni taʼkidlagan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/03/14/filippinda-ham-koronavirusning-yangi-shtammi-aniqlandi
|title= Филиппинда ҳам коронавируснинг янги штамми аниқланди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 14 март
|arxivsana= 2021-08-01
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210801093507/https://bugun.uz/2021/03/14/filippinda-ham-koronavirusning-yangi-shtammi-aniqlandi
}}</ref>..

== Guruhlar ==

SARS-CoV-2’ning bir necha ming shtammlari mavjud. Ular odatda katta guruhlarga birlashtiriladi. SARS-CoV-2 uchun bir nechta turli xazina nomenklaturalari taklif qilingan.

* 2020-yil dekabr oyidan boshlab GISAID-da SARS-CoV-2 ni hCoV-19 deb belgilagan yettita (O, S, L, V, G, GH va GR) guruh aniqlandi.
* Shuningdek, 2020-yil dekabr oyida Nextstrain beshta guruhni aniqladi (19A, 19B, 20A, 20B va 20C).
* „International Journal of Infectious Diseases“ jurnalining 2020-yil noyabr oyidagi sonida chop etilgan maqolada beshta global guruh (G614, S84, V251, I378 va D392) haqida bayon etilgan.
* „Zotdorlik“ atamasi 2020-yilda „Nature Microbiology“ jurnalida chop etilgan maqolaga kiritilgan boʻlib, 2020-yil dekabr oyidan boshlab beshta asosiy yoʻnalish aniqlangan (A, B, B.1, B.1.1 va B.1.177).

== Virusning sezilarli shtammlari ==

[[Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti]]ning favqulodda qoʻmitasi koronavirus boʻyicha insoniyatni yangi xavfdan ogohlantirdi va virusning toʻrtta turini „tashvishlantiruvchi“ deb belgiladi. Hamda uning qatoriga alfa („britancha“), beta („Janubiy Afrika“), gamma („brazilcha“) va delta („hindcha“) shtammlarni kiritgan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/07/16/djsst-koronavirus-boyicha-insoniyatni-yangi-xavfdan-ogohlantirdi
|title= ЖССТ коронавирус бўйича инсониятни янги хавфдан огоҳлантирди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 16 июль
|arxivsana= 2021-07-17
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210717114656/https://bugun.uz/2021/07/16/djsst-koronavirus-boyicha-insoniyatni-yangi-xavfdan-ogohlantirdi
}}</ref>.

=== Klaster 5 ===

Statens Serum Institut (SSI) tomonidan ΔFVI-spike deb nomlangan Klaster 5 Shimoliy Yutlandiyada topilgan. Ushbu shtamm qorakoʻzan boqiladigan fermadan odamlarga yuqqan deb ishoniladi. 2020-yil 4-noyabrda ushbu mutatsiyaning tarqalishini oldini olish va yangi mutatsiyalar paydo boʻlish xavfini kamaytirish maqsadida Daniyada qorakoʻzan populyatsiyasi yoʻq qilinishi eʼlon qilindi. COVID-19 pandemiyasiga qarshi milliy yoki xalqaro samaradorlikni xavf ostiga qoʻyadigan mutatsiyaning tarqalishini oldini olish uchun Shimoliy Yutlandiyaning yettita munitsipalitetlar yopildi va sayohatlarga cheklovlar oʻrnatildi.

Jahon Sogʻliqni Saqlash Tashkiloti (JSST) Klaster 5 neytrallashishiga qarshi antitanachalar sezgirlikni oʻrtacha pasaytirish xususiyatga ega ekanini taʼkidladi. SSI COVID-19’ga qarshi ishlab chiqarilayotgan vaksinalar taʼsirida mutatsiya kelib chiqishidan ogohlantirdi.

SSI lokdaun va ommaviy sinovlardan soʻng 2020-yil 19-noyabrda Klaster 5’ning yoʻq boʻlib ketish ehtimoli borligini eʼlon qilgan<ref>{{veb manbasi
|url= https://sum.dk/nyheder/2020/november/de-fleste-restriktioner-lempes-i-nordjylland
|title= De fleste restriktioner lempes i Nordjylland
|author=
|website=Sundhedsministeriet
|accessdate=19.11.2020}}</ref>.

Daniyadagi ekologik xavf tufayli toʻrt millionta oʻldirilgan qorakoʻzan avval qazib, soʻng yoqib tashlanishi maʼlum qilingan edi. Mamlakatda 2020-yilda 15 millionta hayvon, jumladan, ayrimlarida koronavirus aniqlangani va ularning mutasiyaga uchragan holda odamga yuqishi mumkinligi sabab oʻldirilgan va koʻmilgan. Ammo hayvon jasadlari [[tuproq]] yuzasiga chiqib, ichimlik suv manbalari, suzuvchi koʻlni ifloslantirgan. Shundan soʻng parlament qorakoʻzan jasadlarini eksgumasiya (jasadni koʻzdan kechirish va ekspertiza oʻtkazish zaruriyati tugʻilganda uni koʻmilgan joyidan qazib olish) va yoqish uchun ovoz bergan. Jarayon taxminan ikki oy davom etishi belgilangan. Atrof-muhitni [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish vazirligi mahalliy aholidan koʻchada derazalarni ochmaslikni soʻragan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/05/11/daniyada-komilgan-4-millionga-yaqin-qorakozan-qajta-qazib-olinib-yoqib-yuboriladi
|title= Данияда кўмилган 4 миллионга яқин қоракўзан қайта қазиб олиниб, ёқиб юборилади
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 11 май
|arxivsana= 2021-07-17
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210717105717/https://bugun.uz/2021/05/11/daniyada-komilgan-4-millionga-yaqin-qorakozan-qajta-qazib-olinib-yoqib-yuboriladi
}}</ref>.

=== Alfa ===
{{Asosiy|SARS-CoV-2 alfa shtammi}}
202012/01 (VOC-202012/01) shtammi 2020-yil dekabrida oʻrganila boshlangan. „Britancha shtamm“ nomi bilan ham qoʻllanadi. B.1.1.7 liniyasi yoki 20B/501Y.V1 nomlari bilan maʼlum. Bu shtamm ilk marta Buyuk Britaniyada 2020-yil oktabr oyida sentabrda olingan namunani oʻrganish jarayonida topilgan. Bu variant boshqalariga nisbatan 30–70 foiz koʻproq transmissivlikka egaligi haqida ham maʼlumotlar bor, bundan tashqari, oʻlimlar foizi ham koʻp boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan<ref>{{veb manbasi
|url= https://www.bbc.com/news/health-55768627
|title=Coronavirus: UK variant 'may be more deadly'
|author=James Gallagher
|website=BBC
|accessdate=22-yanvar 2021-yil}}</ref>. 2021-yil 31-may kuni JSST rasmiy ravishda ushbu shtamm „alfa“ deb nomlanishini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi
|url= https://timesofindia.indiatimes.com/india/explained-why-who-named-covid-19-variants-found-in-india-as-kappa-and-delta/articleshow/83137667.cms
|title=Explained: Why WHO named Covid-19 variants first found in In dia as 'Kappa' and 'Delta'
|author=
|website=The times of India
|accessdate=1-Jun 2021-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi
|url= https://www.who.int/news/item/31-05-2021-who-announces-simple-easy-to-say-labels-for-sars-cov-2-variants-of-interest-and-concern
|title=WHO announces simple, easy-to-say labels for SARS-CoV-2 Variants of Interest and Concern
|author=
|website=World Health Organization
|accessdate=31-may 2021-yil}}</ref>.

Amerikaning „Novavax“ biotexnologiya kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[Vaksinalar|vaksina]] koronavirusning „britancha“ shtammini zararsizlantirish koʻrsatkichi 86,3 foizni tashkil etgan. Tadqiqotda ishtirokchilarning 27 foizi 65 yoshdan oshganlar boʻlgan. Shuningdek, 18 yoshdan 84 yoshgacha boʻlgan 15 mingdan ortiq odam qatnashgan<ref>{{veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/03/13/koronavirusning-britancha-shtammni-zararsizlantira-oladigan-yana-bir-vakczina-malum-boldi
|title=Коронавируснинг «британча» штаммини зарарсизлантира оладиган яна бир вакцина маълум бўлди
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 13 март
|arxivsana=2021-07-27
|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210727021605/https://bugun.uz/2021/03/13/koronavirusning-britancha-shtammni-zararsizlantira-oladigan-yana-bir-vakczina-malum-boldi
}}</ref>.

'''"Britancha" shtammini aniqlaydigan dunyodagi birinchi test tizimi''' – Rossiyaning „Roszdravnadzor“ koronavirusning „britancha“ shtammini aniqlaydigan dunyodagi birinchi test tizimini roʻyxatdan oʻtkazdi. bu test tizimining taʼsiri va natijasiga ishonchlilik darajasi yuqori. Mazkur test tizimi Rossiyada ishlab chiqilgan<ref>{{veb manbasi
|url=https://bugun.uz/2021/02/21/koronavirusning-britancha-shtammini-aniqlajdigan-dunyodagi-birinchi-test-tizimi-rojhatdan-otkazildi
|title=Коронавируснинг «британча» штаммини аниқлайдиган дунёдаги биринчи тест тизими рўйхатдан ўтказилди
|author=
|website=Bugun.uz
|accessdate=2021 йил 21 февраль
|arxivsana=2021-07-17
|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210717112843/https://bugun.uz/2021/02/21/koronavirusning-britancha-shtammini-aniqlajdigan-dunyodagi-birinchi-test-tizimi-rojhatdan-otkazildi
}}</ref>.

=== Beta ===
{{Asosiy|SARS-CoV-2 beta shtammi}}
Janubiy Afrika Sogʻliqni saqlash vazirligi 2020-yil 18-dekabrda 501.V2, 501.V2, 20C / 501Y.V2 yoki B.1.351 liniyalari deb ataladigan shtamm birinchi boʻlib Janubiy Afrikada topilgannini maʼlum qildi. Tadqiqotchilar va rasmiylarning taʼkidlashicha, ushbu kasallikning tarqalishi hech qanday asosiy tibbiy sharoitga ega boʻlmagan yoshlar orasida yuqori boʻlgan. Boshqa shtammlarga nisbatan bu holatlarda ogʻir kasallikka chalinish ehtimoli koʻproq. Shuningdek, Janubiy Afrika Sogʻliqni saqlash vazirligi ushbu virus virusning boshqa shtammlariga qaraganda tezroq tarqalishi sababli mamlakatda COVID-19 pandemiyasining ikkinchi toʻlqini uchun harakatlantiruvchi kuch boʻlishi mumkinligini taʼkidladi.

Gap virus boshoq glikoproteininig retseptor-bogʻlovchi domenida (RBD) boruvchi uchta mutatsiya haqida ketyapti: N501Y[11] (501 pozitsiyasida asparagin aminokislotasi (N) oʻrniga tirozin aminokislotasi (Y)<ref>{{veb manbasi
|url= http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/AminoAcid/AA1n2.html
|title= Nomenclature and Symbolism for Amino Acids and Peptides
|author= 
|website= https://web.archive.org/
|accessdate= 9 октября 2008
|archive-date= 9-oktabr 2008-yil
|archive-url= https://web.archive.org/web/20081009023202/http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/AminoAcid/AA1n2.html
}}</ref>) K417N va E484K<ref>{{veb manbasi|lang=|url=https://www.who.int/docs/default-source/blue-print/who-com-statement_new-variant_rev1.pdf?sfvrsn=b87c0ad8_3&download=true|title=Statement of the WHO Working Group on COVID-19 Animal Models (WHO-COM) about the UK and South African SARS-CoV-2 new variants (PDF), World Health Organization|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{veb manbasi|lang=inglizcha|url=https://blogs.sciencemag.org/pipeline/archives/2020/12/22/the-new-mutations|title=The New Mutations|author=Derek Lowe 22 December, 2020|website=In the Pipeline|date=22-dekabr 2020-yil|accessdate=5-yanvar 2021-yil|archive-date=29-yanvar 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129073128/https://blogs.sciencemag.org/pipeline/archives/2020/12/22/the-new-mutations}}</ref>. Bu mutatsiyalardan ikkitasi (E484K va N501Y) retseptor-bogʻlovchi domenning (RBD) retseptor-bogʻlovchi motivida (RBM) joylashgan<ref>{{veb manbasi|lang=inglizcha|url=https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-south-african-variant-of-sars-cov-2-as-mentioned-by-matt-hancock-at-the-downing-street-press-briefing/|title=expert reaction to South African variant of SARS-CoV-2, as mentioned by Matt Hancock at the Downing Street press briefing {{!}} Science Media Centre|accessdate=5-yanvar 2021-yil}}</ref>.

olti mamlakat mutaxassisslari ishtirokida ushbu shtamm ustida tadqiqot olib borilgan. Unda 2020-yil 5-mart va 10-dekabr kunlari orasida Janubiy Afrikada toʻplangan 2882 ta SARS-CoV-2 genomini tahlil qilingan. Shtammning boshoqli oqsilida sakkizta mutasiya aniqlangan. Biroq ular hali toʻliq oʻrganilmagan. Olimlarning aytishicha, izlanish davomida 501Y.V2’ning boshqa shtammlardan farqi inson organizmiga osonroq kirib borishi hamda immunitet tizimidan qocha olishida namoyon boʻlgan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/03/09/olimlar-zhanubij-afrika-shtammining-oziga-hos-hususiyati-haqida-qoshimcha-malumot-berdi
|title= Олимлар «Жанубий Африка» штаммининг ўзига хос хусусияти ҳақида қўшимча маълумот берди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 9 март
|arxivsana= 2021-07-19
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210719073450/https://bugun.uz/2021/03/09/olimlar-zhanubij-afrika-shtammining-oziga-hos-hususiyati-haqida-qoshimcha-malumot-berdi
}}</ref>.

Bu shtammning xususiyati ham shundaki, mazkur shtammni yuqtirgan odamlarda kasallik birdaniga boshlanib, jadal kechadi va qisqa muddatda oʻpkaning katta sohalarini jarohatlaydi. Shu bois kasallik boshqa shtammlarga nisbatan ogʻirroq kechadi<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/04/26/bu-shtamm-qisqa-muddatda-opkaning-katta-qismini-zharohatlajdi-ssv-hodimi-koronavirusning-afrikancha-shtammi-haqida
|title= «Бу штамм қисқа муддатда ўпканинг катта қисмини жароҳатлайди». ССВ ходими коронавируснинг «африканча» штамми ҳақида
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 26 апрель
|arxivsana= 2021-07-17
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210717124332/https://bugun.uz/2021/04/26/bu-shtamm-qisqa-muddatda-opkaning-katta-qismini-zharohatlajdi-ssv-hodimi-koronavirusning-afrikancha-shtammi-haqida
}}</ref>

Oksford immunologi Ser Jon Bellning taʼkidlashicha, Janubiy Afrikadagi yangi shtamm vaktsinalarga chidamli boʻlishi mumkinligi sababli „katta savol“ tugʻdiradi va shu bilan umidlarni yoʻq qiladi va ularni qoʻrquv bilan almashtiradi<ref>{{veb manbasi
|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2021/01/04/south-african-variant-may-evade-vaccines-testing-warn-scientists/
|title= South African variant may evade vaccines and testing, warn scientists
|author=Knapton, Sarah
|website= The Telegraph
|accessdate=4-yanvar 2021-yil}}</ref>.

=== Delta ===
{{Asosiy|SARS-CoV-2 delta shtammi}}
2020-yil oktabr oyida B.1.617.2 liniyasi birinchi marta Hindistonda aniqlangan<ref>{{veb manbasi|title=PANGO lineages|url=https://cov-lineages.org/lineages/lineage_B.1.617.html|access-date=2021-04-18|website=cov-lineages.org|arxivsana=2021-06-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210603085048/https://cov-lineages.org/lineages/lineage_B.1.617.html}}</ref><ref name="Koshy">{{yangiliklar manbasi|date=8-aprel 2021-yil|title=Coronavirus {{!}} Indian 'double mutantʼ strain named B.1.617|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/indian-double-mutant-strain-named-b1617/article60685908.ece/|vauthors=Koshy J}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|date=10-aprel 2021-yil|title=India's variant-fuelled second wave coincided with spike in infected flights landing in Canada|publisher=Toronto Sun|url=https://torontosun.com/news/local-news/indias-variant-fuelled-second-wave-coincided-with-spike-in-infected-flights-landing-in-canada|access-date=10-aprel 2021-yil}}</ref>. Ommaviy axborot vositaalrda „hindcha shtamm“ nomi bilan keltiriladi. 2021-yil aprel oyining ikkinchi yarmida Hindiston deltasi shtami Rossiyaga kirib keldi<ref>[https://openmedia.io/news/n1/sozdatel-sputnika-v-rasskazal-ob-izmenyonnom-indijskom-shtamme-v-moskve-im-obyasnyayut-tretyu-volnu-covid-19/ Sozdatel „Sputnika V“ rasskazal ob izmenyonnom indiyskom shtamme v Moskve. Im obʼyasnyayut tretyu volnu COVID-19], 16.06.2021</ref>.

2021-yil 14-iyunda Hindistonda B.1.617.2 ning mutatsiyaga uchragan varianti aniqlandi. U AY.1 varianti yoki „delta plyus“ nomi bilan mashhur<ref>{{veb manbasi|last=Sharma|first=Milan|title=New 'Delta Plus' variant of SARS-CoV-2 identified; here's what we know so far|url=https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/story/delta-plus-variant-covid-corona-coronavirus-sarscov2-1814768-2021-06-14|access-date=2021-06-16|website=India Today|language=inglizcha}}</ref>. „Delta plyus“ boshoq oqsilida K417N mutatsiyasining mavjudligi bilan ajralib turadi. Tiklangan va emlangan odamlarda antikorlarning faolligini kamaytirishga qodir<ref>[https://lenta.ru/news/2021/06/21/deltaplusindia/ V Indii viyavili noviy shtamm koronavirusa „delta plyus“], 21 iyunya 2021</ref>. Hindiston Sogʻliqni saqlash vazirligi „delta plyus“ning uchta oʻziga xos xususiyatini aniqladi: yuqumli kasallikning kuchayishi, oʻpka hujayralari retseptorlari bilan bogʻlanish qobiliyati va monoklonal antikor terapiyasiga potentsial qarshilik<ref>[https://www.finanz.ru/novosti/aktsii/v-indii-obnaruzhili-novy-sverkhzarazny-shtamm-covid-1030552882 V Indii obnarujili noviy sverxzarazniy shtamm Covid] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210625110644/https://www.finanz.ru/novosti/aktsii/v-indii-obnaruzhili-novy-sverkhzarazny-shtamm-covid-1030552882 |date=25-iyun 2021-yil }}, 24.06.2021</ref>.

Buyuk Britaniyaning sogʻliqni saqlash xizmati tomonidan tadqiqot oʻtkazildi. Unda koronavirusning „hindcha“ shtammiga qarshi qaysi prepatar samarali ekani aniqlandi. Ijobiy natija Amerikaning „[[Pfizer/BioNTech COVID-19 vaksinasi|Pfizer]]“ va „[[Oxford–AstraZeneca COVID-19 vaksinasi|AstraZeneca]]“ vaksinalarida qayd etilgan. „Pfizer“ vaksinasining ikki dozasi „hindcha“ shtammning „B.1.617.2“ [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] qarshi 88 foiz va Britaniyaning „B.1.1.7“ koronavirus variantiga qarshi 93 foiz samarali boʻlgan. „AstraZeneca“ preparati mos ravishda 60 va 66 foiz natijalarni qayd etgan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/05/23/koronavirusning-hindcha-shtammiga-samarali-bolgan-ilk-vakczinalar-aniqlandi
|title= Коронавируснинг «ҳиндча» штаммига самарали бўлган илк вакциналар аниқланди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 23 май
|archivedate= 29-iyun 2021-yil
|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210629135931/https://bugun.uz/2021/05/23/koronavirusning-hindcha-shtammiga-samarali-bolgan-ilk-vakczinalar-aniqlandi
}}</ref>.

=== Gamma ===
{{Asosiy|SARS-CoV-2 gamma shtammi}}
'''SARS-CoV-2 koronavirusining gamma shtammi''', boshqa nomlari P.1 liniyasi, 20J/501Y.V3, 202101/02<ref name="UK-VOC">{{veb manbasi|last=Public Health England|date=27-fevral 2021-yil|title=Variants: distribution of cases data|url=https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-variants-genomically-confirmed-case-numbers/variants-distribution-of-cases-data|deadlink=live|access-date=2021-02-27|website=GOV.UK|language=en}}</ref><br />– '''Brazilcha shtamm'''<ref>{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/news/health-55676637 |title=Covid-19: Brazil virus already in UK 'not variant of concern', scientist says |date=15-yanvar 2021-yil |website=www.bbc.com |access-date=15-yanvar 2021-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://news.sky.com/story/covid-19-one-of-two-brazilian-coronavirus-variants-detected-in-uk-says-virologist-12188419 |title=COVID-19: Virologist says Brazilian coronavirus variant detected in UK is not the one 'of concern' |date=15-yanvar 2021-yil |website=news.sky.com |access-date=15-yanvar 2021-yil}}</ref> – [[COVID-19]] shtammi.

B.1.1.248 liniyasi [[2021-yil]] [[6-yanvar]]da [[Tokio]]da [[Infeksion kasalliklar]] milliy instituti (NIID) tomonidan aniqlangan. U [[Braziliya]]ning [[Amazonas (shtat)|Amazonas shtati]]dan Tokioga kelgan 4 kishida aniqlangan. Braziliyadagi Oswaldo Cruz Foundation tashkiloti xabar berishicha, bu shtamm Amazon tropik oʻrmonlarida tarqalgan. Bu shtamm boshoq oqsilning 12 mutatsiyasiga egadir, bular orasida N501Y va E484K ham bor.

2021-yil mart oyida Avstriyaning Zalsburg shahrida koronavirusning „brazilcha“ shtammini yuqtirib olish bilan bogʻliq birinchi holat tasdiqlandi<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/03/09/avstriyada-koronavirusning-brazilcha-shtammi-qajd-etildi
|title= Австрияда коронавируснинг «бразилча» штамми қайд этилди
|author= 
|website= bugun.uz
|accessdate= 2021 йил 9 март
|archivedate= 19-iyul 2021-yil
|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210719062340/https://bugun.uz/2021/03/09/avstriyada-koronavirusning-brazilcha-shtammi-qajd-etildi
}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210719062340/https://bugun.uz/2021/03/09/avstriyada-koronavirusning-brazilcha-shtammi-qajd-etildi |date=19-iyul 2021-yil }}</ref>.

=== Lambda (C.37 liniyasi) ===
2020-yil avgust oyida birinchi marta Peruda C.37 liniyasi topildi<ref>{{veb manbasi|title=Tracking SARS-CoV-2 variants|url=https://www.who.int/activities/tracking-SARS-CoV-2-variants|access-date=2021-06-17|website=[[World Health Organization]]|language=inglizcha}}</ref>. 2021-yil iyun oyida Peruda lambda shtami mamlakatda qayd etilgan barcha yuqumli kasalliklarning 81 foizini tashkil etdi. Argentina va Chilida lambdaning ulushi taxminan uchdan biriga teng<ref>{{veb manbasi
|url= https://kp.ua/covid/698518-v-latynskoi-ameryky-bushuet-novyi-opasnyi-shtamm-koronavyrusa-liambda
|title= В Латинской Америки бушует новый опасный штамм коронавируса – "лямбда"
|author= Алена Каташинская
|website= КП в Украине
|accessdate= 17 июня 2017}}</ref>.

=== B.1.525 liniyasi ===

B.1.525 liniyasi VUI-202102/03 yoki UK1188 deb ham ataladi, qisman 501.V2 shtammiga oʻxshaydi. Biroq u E484K mutasiyasi va yangi F888L mutasiyasi (boshoq oqsilining S2 domenidagi fenilalanin (F) ni leysin (L) bilan almashtirish) bilan farq qiladi. 2021-yil 16-fevral holatiga koʻra, ushbu shtamm [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Daniya, Finlandiya, Niderlandiya, Belgiya, [[Fransiya]], [[Ispaniya]], Nigeriya, Gana, Iordaniya, Yaponiya, Singapur, Avstraliya, Kanada va AQSH kabi 15 mamlakatda aniqlangan. Birinchi holatlar Buyuk Britaniyada va Nigeriyada 2020-yil dekabrida aniqlangan. 15-fevral holatiga koʻra bu Nigeriyadagi eng tez-tez koʻzga tashlanib aniqlanadigan boʻldi. 15-fevraldan boshlab Buyuk Britaniyada uning 38 ta holati aniqlandi. Daniyada 14-yanvardan 9-fevralgacha ushbu shtamm bilan bogʻliq 55 ta holat aniqladi, ulardan yettitasi bevosita xorijiy sayohatlar bilan bogʻliq edi.

Kembrij universiteti professori Ravi Guptaning BBCga maʼlum qilishicha, B.1.525 ning baʼzi boshqa yangi shtammlarida allaqachon koʻrilgan muhim mutasiyalar mavjud.

Ushbu liniya dunyoning 11 mamlakatida aniqlangan<ref>{{veb manbasi
|url=https://theins.ru/obshestvo/239444
|title= Одним мутантом больше: в мире начал распространяться новый, потенциально опасный, штамм Covid-19
|author=Ирина Якутенко
|website=The Insider
|accessdate=16 февраля 2021}}</ref>.

=== B.1.1.7 + E484K ===
Ruminiyaning Suchava shahridagi Shtefan chel Mare universiteti mutaxassislari vaksinalar samaradorligini pasaytiruvchi mutasiyalangan koronavirus turini aniqladi. ʻBritanchaʼ (B.1.1.7), ʻJanubiy Afrikaʼ (B.1.351) va ʻbrazilchaʼ (P.1) nomi bilan tanilgan uchta xavfli mutasiyalangan shtammga Angliya Sogʻliqni saqlash vazirligi fevral oyida yangi virus turi – B.1.1.7 + E484K’ni qoʻshdi. E484K mutasiyasi vaksinada hosil boʻlgan antitanachalarga nisbatan koʻproq qarshilik koʻrsata oladi, bu esa vaksinalarning samaradorligini pasaytiradi. Suchava, Kluj, Yassi, Timish va Botashan shaharlarida koronavirus bilan kasallangan bemorlardan olingan 91 ta test namunalarining 88 tasida ʻbritanchaʼ va 1 holatda B.1.1.7 + E484K aniqlangan<ref>{{veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/04/06/ruminiyada-koronavirusning-vakczina-tasiriga-qarshi-tura-oladigan-shtammi-aniqlandi
|title= Руминияда коронавируснинг вакцина таъсирига қарши тура оладиган штамми аниқланди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 06-04-2021
|arxivsana= 2021-08-12
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210812112000/https://bugun.uz/2021/04/06/ruminiyada-koronavirusning-vakczina-tasiriga-qarshi-tura-oladigan-shtammi-aniqlandi
}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

[[Turkum:COVID-19]]