SQ3R

СҚРРР ёки СҚ3Р ўқишни тушуниш усули бўлиб, у беш босқичдан иборат: сўров, савол, ўқиш, баён этиш ва кўриб чиқиш . Усул америкалик файласуф Франcис П. Робинсон томонидан 1946-йилда „Эффеcтиве студй“ китобида биринчи бор таклиф қилинган.

Ушбу усул дарслик материалини ўқишда янада самарали ва фаол ёндашувни таклиф этади. У коллеж талабалари учун яратилган, лекин ёш талабалар ҳам бундан фойда топа олишади. Яқин орадан бутун дунёдаги ўқувчилар ўқиётганларини яхшироқ тушуниш учун ушбу усулдан фойдаланишни бошлаганлар.

Кейинчалик ишлаб чиқилган шунга ўхшаш усуллар ПҚРСТ ва КWЛ жадвалини ўз ичига олади.

Жараён

1. Сўров (Сурвей — „С“)

Биринчи навбатда, Сурвей ёхуд Савол — кўздан кечириш ёки сканерлаш китобни тўхтамасдан ўқишдан кўра, ҳар бир бобдан кейин сарлавҳалар, қўшимча сарлавҳалар, рақамлар, жадваллар, хулосавий фикрлар каби бошқа муҳим хусусиятларга эътибор беришни тавсия қилади. Ушбу текшириш босқичи одатда атиги 3-5 дақиқани олади, лекин у тақдим этилган нарсаларнинг асосини тақдим этади. Ўқувчи ғояларни аниқлаши ва бобнинг мазмуни бўйича саволларни шакллантириши керак.

2. Савол (Қуэстион — „Қ“)

Ўқиш мазмуни бўйича саволлар тузинг. Масалан, сарлавҳалар ва кичик сарлавҳаларни саволларга айлантиринг, сўнгра матн мазмунидан жавоб изланг. Бошқа умумий саволлар ҳам шакллантирилиши мумкин:

• Бу боб нима ҳақида?
• Ушбу боб қандай саволга жавоб беришга ҳаракат қилмоқда?
• Бу маълумот менга қандай ёрдам беради?

. 3. Ўқиш (Реад — Р¹)

Фаол ўқишни бошлаш учун „С“ ва „Қ“ билан бажарилган олдин аниқлаган нарсаларингиздан фойдаланинг. Бу „Қ“ остида берилган саволларга жавоб бериш учун ўқишингизни англатади. Аксинча, агар сиз пассив ўқишда давом эцангиз, ўқув материали билан шуғулланмасдан, шунчаки ўқишга олиб келади.

4. Баён этиш(Реcите — Р²)

Иккинчи „Р“ — „Реад“ деб номланувчи қисмга ишора қилади. Ўқувчи ўрганилган нарсаларни бошқа бировга маълумот тўғрисида айтиб бергандек, хотирадан ўзига айтиб беришга ҳаракат қилиши керак. Ўқувчи материални шакллантириши ва тасаввур ҳосил қилиши учун учун ўз сўзларидан фойдаланиши муҳимдир. „Қ“ босқичидаги асосий қисмларни (сарлавҳа/пастки сарлавҳалар) эслаб кўринг ва саволларга жавобларни аниқланг. Ушбу такрорлаш босқичи оғзаки ёки ёзма шаклда амалга оширилиши мумкин ва материал учун узоқ муддатли хотирани кучайтиришда ҳам фойда бериши мумкин.

5. Қайта кўриб чиқиш (Ревиэw — Р³)

Якуний „Р“ — „Қайта кўриб чиқиш“. Парчанинг охирига етганингиздан сўнг, ўз сўзларингиз билан парчанинг мақсади нима эканлигини ўзингизга такрорлаб, материални қайта кўриб чиқинг. Кейин саволлар тўпламидаги иккинчи жараённи такрорлашингиз мумкин.