Ziyosfera

Safadiy

Халил ибн Айбак ас-Сафадий ёки Салоҳиддин ас-Сафадий, тўлиқ исми-шарифи – Салоҳиддин Абу ас-Сафо Халил ибн Айбак ибн Абдуллоҳ ал-Албакий ал-Сафарий ад-Димашқий аш-Шофеий (1296 – 1363). У туркий мамлуклар даври ёзувчиси ва тарихчиси бўлган. Тарихчи ва шофеий олим Имом Заҳабийдан таҳсил олган[1].

Сафадий мамлуклар ҳукмронлиги даврида Фаластиннинг Сафад шаҳрида туғилган. Унинг бой оиласи унга Қур’он ёдлаш ва ҳадис китобларини ўқиш каби мукаммал таълим олиш учун барча имкониятларни яратиб берган. У грамматика, филология ва хаттотлик каби фанларда юксак натижаларга эришган. Сафадий матога расм чизар, айниқса адабиётга иштиёқи баланд эди. У араб шеърияти, унинг тизимлари ва машҳур шоирлар ижодини ўрганган.

Устозлари

Сафадийнинг Дамашқ, Қоҳира ва Ҳалабда таълим олган устозлари орасида қуйидагилар учрайди:

1) Ҳофиз Фатҳуддин ибн Саййидуннос (ваф. 734/1333), ундан Қоҳирада адабиётдан таҳсил олган. 2) Ибн Набата Муҳаммад ибн Муҳаммад ал-Фарқий ал-Масрий (ваф. 768/1367). 3) Абу Ҳайён Ғарнотий (ваф. 745/1345), ундан грамматика ва филологияни ўрганган. 4) Маҳмуд ибн Салмон ибн Фаҳд (ваф. 725-ҳижрий/1325-26), „Ҳусн ал-тавассул ила ṣинаъат ат-тарассул“ асари муаллифи. 5) Қози Бадриддин ибн Жамот, Муҳаммад ибн Иброҳим ибн Саъд ал-Каттоний (ваф. 733/1333-34). 6) Тақиуддин ас-Субкий (ваф. 756/1356-57). 7) Абу ан-Нун Юнус ибн Иброҳим ал-Дабусий (ваф. 729/1329-30). 8) Ҳофиз Жамолиддин Юсуф ибн Абдураҳмон ал-Миззий (ваф. 742/1342). 9) Ҳофиз Шамсуддин Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Усмон аз-Заҳабий (ваф. 749/1347-48), ундан ҳадис ва тарих илмини ўрганган.

Асарлари

1. „Ихтирў ал-хуро“ – сатирик асар[2];

2. „Китоб ал-Вофий бил-вафаёт“ (كتاب الوافي بالوفيات) (29 жилд); таниқли шахслар ҳақидаги биографик луғат[3][4];

3. „Накт ал-ҳумён фи нукат ал-умён“, таниқли кўр одамларнинг таржимаи ҳоли, уларнинг кўрлик сабаблари ҳақида[5];

4. „Ал-ғайс ал-мусажам фи шарҳ ламийят-ажам“, Тоғаройининг „Ламият ал-ажам“ асарига қомусий шарҳ[6];

5. „Ал-Ҳусн аṣ-ṣариḥ фи ми’ат малиḥ“[7]:43;

6. „Ал-Равз ал-басим вал-арф ан-насим“[7]:43-44;

7. „Алхан ас-саважи’ байн ал-бади ва-л-муражи“[7]:42;

8. „Кашф ал-ҳол фи васф ал-хол“[7]:44;

9. „Рашф ал-зулол фи васф ал-ҳилол“[7]:44;

10. „Лаззат ас-самъ фи васф ал-дам“ („Китоб ташниф ас-самъ би-нсикаб ад-дамъ“ номи билан ҳам машҳур бўлган)[7]:44.

Эслатма

„Китоб ал-Вофий бил-вафаёт“ китобини қуйидаги линк орқали юклаб олиш мумкин: ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/ФП49931

Манбалар

  1. ↑ Росентҳал, Франз „ал-Ṣафадī“ (эн).
  2. ↑ Туттле, Келлй (2013). „Плай анд дисплай: ал-Ṣафадī'с Инвентион оф Абсурдитй“. Постмедиэвал: А Жоурнал оф Медиэвал Cултурал Студиэс. 4-жилд, № 3. 364–378-бет. дои:10.1057/пмед.2013.22. С2CИД 170228506.
  3. ↑ Роwсон, Э.К.. Эссайс ин Арабиc Литерарй Биограпҳй. Wеисбаден: Ҳаррассоwитз-Верлаг, 2009 — 341–357-бет. 
  4. ↑ аṣ-Ṣафадī, Салаҳ ал-Дīн (2000), ʻАднāн ал-Баḫīт, Муḥаммạд (муҳ.), „Ал-Wāфī би-'л-wафайāт“, Библиотҳеcа Исламиcа (арабча), Беирут: Дар Эҳиа ал-Тоуратҳ ал-Араби, 29{{cитатион}}: CС1 маинт: унреcогнизед лангуаге ()
  5. ↑ Салиба, Георге. А Ҳисторй оф Арабиc Астрономй: Планетарй Тҳеориэс Дуринг тҳе Голден Аге оф Ислам. Неw Ёрк: Неw Ёрк Университй Пресс, 1994 — 35, 53, 61-бет. 
  6. ↑ Муҳанна, Элиас. Тҳе Wорлд ин а Боок: Ал-Нуwайри анд тҳе Исламиc Энcйcлопедиc Традитион. Принcетон Университй Пресс, 2017 — 52-бет. ИСБН 9780691175560. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Адам Талиб, Ҳоw До Ёу Сай „Эпиграм“ ин Арабиc? Литерарй Ҳисторй ат тҳе Лимиц оф Cомпарисон, Брилл Студиэс ин Миддле Эастерн Литературес, 40 (Леиден: Брилл, 2018); ИСБН 978-90-04-34996-4. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi