Safiye Ali
Сафие Али (туркча: Сафие Али) – турк шифокори.
| Сафие Али | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
2-феврал 1891-йил |
| Вафоти |
5-июл 1952-йил Дортмунд, Арнсберг, Шимолий Рейн-Вестфалия, Ғарбий Германия |
| Таълими |
Роберт коллежи, Wüрзбург университети |
| Касби | шифофкор |
Туркия Республикасининг биринчи аёл шифокори ва тиббий таълим олган биринчи аёлдир. Сафие Али она ва бола саломатлигини муҳофаза қилиш бўйича фаол иш олиб бораётган „Милк Дроп Ҳоусес“ компанияси билан фаолият олиб боргани туфайли танилган.
Докторлик билан бир қаторда Истанбулда бошланган феминистик ҳаракатга қўшилиб, турк аёлларининг сайланиш ҳуқуқи учун курашган[1].
Ҳаёти
Сафие Али 1894-йилда Истанбулда туғилган. Отаси Султон Абдулазиз ва Абдулҳамид ИИ нинг ёрдамчиларидан бири Али Кıрат пошо, онаси эса Шайхулҳарим ҳожи Эмин пошонинг қизи Эмине Ҳасене. Сафие Али оилада тўрт опа-сингил орасида кенжаси бўлган.
Оиласи Усмонли империяси даврида турли хизматлари билан танилган. Бобоси Ҳожи Эмин Пошо 17 йил Макка шайх ул-исломи бўлган ва ҳозиргача фаолият кўрсатаётган бешта вақфга асос солган. Ёшлигида отасидан айрилган Сафие Али бобоси Эмин Пошонинг Валидеçэşмедаги қасрида улғайган.
Истанбулдаги Америка қизлар коллежида таҳсил олган Сафие Хонум 1916-йил январида уни тамомлаган. Коллежда ўқиётган чоғларида шифокор бўлишга қарор қилган. Ўша даврда мамлакатда аёл табибларга эҳтиёж бор эди, чунки аёл беморлар аёл табибларни афзал кўрар эдилар, аммо дорулфуннинг тиббиёт факултети ҳали талаба қизларни қабул қилмас эди. Биринчи жаҳон уруши давридаги молиявий қийинчиликларга қарамай, Германияга кетган ва Wуртзбург университетининг тиббиёт факултетида таҳсил олган. Ўша даврнинг Маориф вазири Аҳмет Şüкрü Бей кўмагида давлат стипендиясига эга бўлган Сафие Али немис тилини тезда ўрганади ва дарс олишни бошлайди. Америка Қизлар коллежи битирувчиси бўлгани учун ундан қийин имтиҳон олган Бавария Миллий таълим вазирлиги имтиҳонда биринчи ўринни қўлга киритгани эвазига Сафие Алига „докторлик номзоди“ унвонини берган. 1921-йилда „Чақалоқларда ички пахименингит қон кетиши“ мавзусидаги диссертациясини ҳимоя қилган.
Истанбулга қайтганидан 6 ҳафта ўтиб Германияда аёллар ва болалар касалликлари бўйича таълим олган шифокор Сафие хоним Фердинанд Крекелер (кейинчалик Ферди Али номи билан машҳур) билан оила қурган.
1923-йил июн ойида Туркиянинг биринчи аёл шифокори сифатида лицензия олган Сафие хоним турмуш ўртоғи билан биргаликда Cаğалоğлуда клиника очган. Аввалига танилмаганлиги сабабли клиникасига беморлар ташриф буюрмаган[2]. Истанбулда беш йил шифокор бўлиб ишлаган бўлса-да, поликлиникадаги ишидан олдин она ва бола саломатлиги соҳасида беғараз хизмат олиб борган. Бу даврда Роберт коллежида очилган биринчи аёллар тиббиёт мактабида гинекология ва акушерлик фанидан дарс бериб, қизларга тиббий таълим берган биринчи аёл ўқитувчи сифатида тарихга кирган. Шунингдек, Франсия Қизил Хочининг „Сüт Дамласı“ дастури билан ишлаган. Мақсади оналарни кўкрак сути билан озиқлантиришнинг аҳамияти ҳақида ўқитиш эди.
Сафие Али касбий фаолиятидан ташқари Истанбулда бошланган феминистик ҳаракатга қўшилган ва Турк аёллар иттифоқи санитария комиссияси раиси лавозимида ишлаган. Бу йилларда фоҳишалик билан курашган.
Унга саратон ташхиси қўйилгач, Туркияни тарк этиб, Германияга жойлашган. Иккинчи жаҳон уруши давридаги касаллигига қарамай, фаолиятини давом эттирган. 1952-йил 5-июлда 58 ёшида Дортмундда вафот этган.
Хотираси
- Номи Истанбулдаги оилавий саломатлик марказига берилган.
- 2021-йил 2-февралда Гоогле унинг 127 ёшини Гоогле Доодле билан нишонлаган.
- 2022-йил 30-ноябрда Дортмунддаги кўчага унинг номи берилган[3].
Манбалар
- ↑ Йıлдıрıм. „Тüркие’нин İлк Кадıн Доктору Сафие Али.“. İстанбул Тариҳ Вакфı Юрт Яйıнларı, 2012. Қаралди: 30 нисан 2016.
- ↑ Кадıн Эсерлери Кüтüпҳанеси ве Билги Меркези Вакфı, 2017 Ажандасı, „Кадıн Ҳаятларıнı Язмак, Ото/ Биёграфи Яşам Алıнтıларı“, сайфа 9
- ↑ Руҳр Неwс wебсите, Туркиш доcтор беcомес намесаке; Ҳаннаҳ Росенбаум эхплаинс ренаминг оф стреэц ин Дортмунд, артиcле бй Кевин Киндел датед Деcембер 2, 2022