Ziyosfera

Said Akl

Саид Акл-(1911-йил 4-июл — 2014-йил 28-ноябр) Ливанлик шоир, файласуф, ёзувчи, драматург ва тил ислоҳотчиси эди. У замонавий даврнинг энг муҳим Ливан шоирларидан бири.  Унинг асарлари энг кўп сўзлашувчи Ливан араб тилини стандарт араб тилидан фарқли бўлган замонавий ўзгартирилган рим ёзувида ёзилган, 36 та белгидан иборат бўлган, Финикия алифбосининг эволюцияси деб ҳисоблаган ҳолда кодлаштириш бўйича ўзининг ҳимояси билан машҳур. Шунга қарамай, у замонавий стандарт араб тилида бир нечта адабий ҳаракатларга ҳисса қўшди ва замонавий араб белле ҳарфларининг баъзи дурдоналарини яратди.

Унинг асарлари Ливан араб ва классик араб тилларида шеър ва насрни ўз ичига олади. Шунингдек, у театр асарларини ёзган ва кўплаб машҳур қўшиқлар, масалан, Мешвар (Саёҳат) ва классик Шал (Шарф) учун сўзларни ёзган, иккинчиси Файруз томонидан куйланган ва Раҳбоний биродарлар томонидан басталанган, мисрлик бастакор ва қўшиқчи Абдел Wаҳаб „араб мусиқасида қўшиққа яратилган энг гўзал шеър“ деб таърифлаган[1].

Шахсий ҳаёти

Акл 1911-йилда Усмонли Ливанининг Заҳле шаҳрида маронит оиласида туғилган. 14 ёшида бобосидан айрилгач, дангасалик туфайли мактабни ташлаб кетишга мажбур бўлган, кейинроқ ўқитувчи, кейин эса журналист бўлиб ишлаган. Кейин у илоҳиёт, адабиёт ва ислом тарихини ўрганди, университет ўқитувчиси бўлди ва кейинчалик Ливаннинг бир қатор университетлари, таълим ва сиёсат институтларида маърузалар қилди.

Ливаннинг Байрут шаҳрида 103 ёшида вафот этган[2][3].

Ливан тили ва алифбоси

Файл:Яра-саид-акл.жпг
Саид Аклнинг " Яра " китоби ва унинг таклиф қилган Ливан алифбосидаги китобдан парча

Акл Ливан тилини араб тилидан мустақил деб тарғиб қилиш идеологи эди. Араб тилининг таъсирини эътироф этган бўлса-да, у Ливан тилига Финикия тилларидан кўпроқ таъсир кўрсатмаса ҳам, тенг даражада таъсирланганлигини ва араб тилидан кўра ўзгартирилган лотин алифбосида ёзилган Ливан тилидан фойдаланишни тарғиб қилди[4].

Унинг Ливан тили учун мўлжалланган алифбоси лотин алифбосидан фойдаланган ҳолда, Ливан фонологиясига мос келадиган бир нечта янги дизайн ҳарфлари ва баъзи урғули лотин ҳарфларидан фойдаланади. Акл томонидан ишлаб чиқилган таклиф қилинган Ливан алифбоси 36 та ҳарфдан иборат эди.

1970-йиллардан бошлаб Акл Ливан тилида энг яхши иншо муаллифига мукофот таклиф қилди. Ўшандан бери Саид Акл мукофотлари кўплаб Ливан зиёлилари ва санъаткорларига топширилди[5]. У ўзининг " Яра " шеърий китобини ўзи таклиф қилган Ливан алифбосидан фойдаланган ҳолда нашр этди ва шу тариқа бу шаклда нашр этилган биринчи китоб бўлди. Кейинги йилларда у ўзининг " Кҳумасият " шеърий китобини ҳам шу алифбода нашр эттирди.

Файл:Лебнаан Неwспапер иссуэ 686.жпг
ЛЕБНААН таклиф қилинган Саид Акл алифбосида (686-сон)
Файл:Лебнан-9-Фебруарй-1977.жпг
ЛЕБНААН араб алифбосидан фойдаланган ҳолда Ливан тилида (1977-йил 9-феврал сони)

Акл Ливан тилидан фойдаланган ҳолда Лебнаан таблоид газетасини нашр этди. У иккита версияда нашр этилган: лбнạн (транслитерация ва талаффуз Лубнан араб тилида Ливан деган маънони англатади) анъанавий араб алифбосида ёзилган ливан тилидан фойдаланган ҳолда, иккинчиси Ливан (Ливан учун Ливан) ўзи таклиф қилган Ливан лотин алифбосида.

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе Мост Беаутифул Поэм Cомпосед инто а Сонг ин Арабиc Мусиc“ (эн). Деарборн Блог (2020-йил 21-январ). Қаралди: 2021-йил 19-май.
  2. ↑ „Реноwнед Поэт Саид Акл Пассес Аwай ат 102“. Наҳарнет.cом. Қаралди: 2014-йил 28-ноябр.
  3. ↑ „Cентенариан Лебанесе поэт, пҳилосопҳер, wритер Саид Акл диэс“. Даилй Стар. 2014-11-28. Ретриэвед 2014-11-28.
  4. ↑ Тҳе Миддле Эаст: Фром Транситион то Девелопмент Бй Сами Г. Ҳажжар
  5. ↑ Тҳе Cонсcиэнcе оф Лебанон: А Политиcал Биограпҳй оф Этиэнне Сакр (Абу-Арз) Бй Мордечаи Нисан 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi