Said Boushakiy

Саид Боушакий^[1] ёки Иброҳим ибн Файд аз-Завовий^[2]. (арабча: إبراهيم بن فايد الزواوي‎‎) (милодий 1394 /ҳижрий 796 – милодий 1453 /ҳижрий 857) Моликий мутакаллими бўлиб, Жазоирдан 54 км (34 ми) шарқдаги Тения шаҳарчаси яқинида туғилган^[3]. У юқори исломий қадриятлар ва ахлоқ ҳукмрон бўлган, жуда маънавий муҳитда, жазоир исломий манбаси доирасида тарбияланган^[4]^[5].

Туғилиши ва насаби

Саид Боушакий аз-Завовий 1394-йилда Бани Аïша довонида, Хачна тизмасидаги, Журджура давоми бўлган Тизи Наïт Аïча минтақасидаги Сумаа қишлоғида туғилган^[6]^[7].

Унинг кенгайтирилган насаб занжири Абу Ишоқ Иброҳим ибн Файд ибн Мусо ибн Умар ибн Саид ибн Аллол ибн Саид аз-Завовийдир^[8]^[9].

Ҳаёти

У ўқишни 1398-йилда Тения яқинидаги Тала Уфелла (Сумаа) қишлоғида бошлаган, сўнг 1404-йилда жуда ёш ҳолда таҳсилни давом эттириш учун Бижояга жўнаб кетган^[10].

У ерда у Қуръон ва Моликий фиқҳини Кабилиядан бўлган таниқли мутакаллим Али Менгуэллети [ар] қўлида ўрганди^[11].

Ўша пайтда Бижоя ХВ аср бошларида диний марказ ва сўфийлик таъсири ўчоғи эди^[12].

У 1415-йилда Тунисни ихтиёр қилиб, у ерда Моликий мазҳабидаги билимларини чуқурлаштирди^[13].

Саид Боушакий у ерда қозикалон Абу Абдуллоҳ ал-Калчонийдан тафсирни, Яъқуб аз-Зағбийдан эса Моликий фиқҳини ўрганди^[14].

У Ислом асослари (усул)да Абдул-Воҳид ал-Фариёний шогирди бўлди^[15].

Саид Боушакий 1420-йилда Бижоя тоғларига қайтиб, у ерда Абдул Али ибн Фаррадж ҳузурида араб тилини чуқур ўрганди^[16].

Саид Боушакий 1423-йилда Қусантинага бориб, у ерда бир неча йил яшади ва мусулмон эътиқоди (ақида) ва мантиқ илмини Абу Зайд Абдураҳмон (тахаллуси „ал-Без“)дан ўрганди^[17].

Саид Боушакий наср, шеър, фиқҳ ва ўша даврнинг кўп илоҳиёт фанларини (1365–1439) йилларда яшаган, билимини тарғиб қилиш учун Қусантинага келган, Мағриб ва Тилимсан олими Ибн Марзуқ ал-Ҳафид [ар] ҳузурида ўрганди. Уни отаси Ибн Марзуқ ал-Хатиб (1310–1379) билан адаштирмаслик керак^[18]^[19].

Саид Боушакий Маккага ҳаж ва илм учун борди, сўнгра Дамашқга кўчиб ўтиб, у ерда имом Ибн ал-Жазарийнинг Қуръон илмлари бўйича дарсларида қатнашди^[20].

Саид Боушакий 1453-йилда вафот этди ва туғилган ватани бўлган, Иғововен қабиласига мансуб кабил қабиласининг ҳудудидаги, Завия Саид Боушаки яқинидаги Тения тоғларида дафн қилинди^[21].

Завия

Ҳаётининг сўнгги йилларида яна Кабилияга қайтгач, Саид Боушакий у ерда ўз шогирдларига (муридларга) Қодирия сўфий тариқатининг сунний сўфийликдаги йўли асосида дарс берган бир завияга асос солди^[22]^[23].

Бу завия ўз таълимотлари ва ушбу минтақада, яъни Иссер дарёси ва Мералден дарёси оралиғида, Ўрта ер денгизи соҳилига қараган ҳудудда олиб борилган маърифий ва руҳий тарбия орқали бутун қуйи Кабилияда ақлий ва маънавий таъсир маркази бўлиб хизмат қилди^[24]^[25].

Қодирия сўфий тариқати ушбу завияда қарийб уч аср давомида амал қилинди, сўнгра Раҳмония тариқати аскетик йўл намунаси сифатида Жазоир атрофидаги вилоят ва Кабилияга ёйилди^[26]^[27].

Асарлари

Унинг асарлари ислом илмларининг бир неча соҳаларини қамраб олади, жумладан:

Тафсир ва Қуръон илмлари (ат-тафсир ва ал-қироатлар)

Тафсир аз-Завовий – Қуръонга шарҳ (тафсир)дир (арабча: تفسير الزواوي‎‎)^[28]^[29].

Ислом ҳуқуқи (фиқҳ)

Туҳфат ал-Муштақ – Мухтасар Халилга Моликий фиқҳида ёзилган қисқа шарҳ (арабча: تحفة المشتاق في شرح مختصر خليل‎‎)^[30].
Равд Халил гулларининг танловига йўлни осонлаштириш – Мухтасар Халилнинг Моликий фиқҳига доир мухтасарига шарҳ (арабча: تسهيل السبيل لمقتطف أزهار روض خليل‎‎)^[31].
Нил тошқини – Мухтасар Халилнинг Моликий фиқҳига доир мухтасарига шарҳ (арабча: فيض النيل‎‎)^[32].

Араб тили

Араб грамматикаси иъроб қоидаларини шарҳловчи шеър – Ибн Ҳишом ал-Ансорийнинг араб грамматикасига доир „Араб грамматикаси қоидаларини баён этиш“ китобидаги қоидаларга назм билан шарҳ (арабча: نظم قواعد الإعراب لابن هشام‎‎)^[33].
Талхис ал-Талхис – Талхис ал-Мифтоҳ китобига, яъни балоғат, маъно ва баён ҳақидаги асарга шарҳ (арабча: تلخيص التلخيص‎‎)^[34].
Ибн Моликнинг синтаксисга доир „Ал-Алфия ибн молик“ асарига ёзилган шарҳ (арабча: شرح ألفية ابن مالك‎‎)^[35].

Галерея

Мералден водийси ва Мералден дарёсидаги сув омбори

Яна қаранг

Манбалар

↑ „2012 توشيح الديباج وحلية الابتهاج ، محمد بن يحيى القرافي ، ت د. علي عمر“.
↑ مخلوف ،الشيخ, محمد بن محمد. شجرة النور الزكية في طبقات المالكية 1-2 ج1. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2010. ИСБН 9782745137340.
↑ „نظم قواعد الإعراب لابن هشام - ويكي مصدر“. ар.wикисоурcе.орг.
↑ الضوء اللامع لأهل القرن التاسع.
↑ بليل, عبد الكريم; الاكاديمي, مركز الكتاب. التصوف والطرق الصوفية. مركز الكتاب الأكاديمي, Жануарй 1, 2018. ИСБН 9789957353346.
↑ نيل الابتهاج بتطريز الديباج. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 2013. ИСБН 9782745174758.
↑ السخاوي, شمس الدين محمد بن عبد الرحمن بن محمد „الضوء اللامع لأهل القرن التاسع- الجزء الأول“. ктаб ИНC. (1936-йил 1-март).
↑ غالي/البوصادي, محمد عبد الله بن زيدان بن. تحريم نهب أموال المعاهدين للنصارى. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2012. ИСБН 9782745175977.
↑ الرحمن/السخاوي, شمس الدين محمد بن عبد. الضوء اللامع لأهل القرن التاسع 1-6 ج1. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2003. ИСБН 9782745137135.
↑ كتاب تاريخ الجزائر العام للشيخ عبد الرحمان الجيلالي.
↑ до-доррат-ал7ижал. www.дорат-гҳаwас.cом.
↑ شجرة النور الزكية في طبقات المالكية - محمد مخلوف ( نسخة واضحة ومنسقة ).
↑ „ص160 - كتاب معجم أعلام الجزائر - إبراهيم بن فائد بن موسى بن عمر بن سعيد أبو اسحاق الزواوي القسنطيني - المكتبة الشاملة الحديثة“. ал-мактаба.орг.
↑ موسوعة العلماء و الأدباء الجزائريين. الجزء الثاني، من حرف الدال إلى حرف الياء. Ал Манҳал, Жануарй 1, 2014. ИСБН 9796500167794.
↑ „(معجم المؤلفين (علماء“. ктаб ИНC..
↑ „موسوعة التراجم والأعلام - إبراهيم بن فائد بن موسى بن عمر بن سعيد بن علال بن سعيد النبروني الزواوي“. www.тараажем.cом. 2019-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 17-феврал.
↑ „الموسوعة الميسرة في تراجم أئمة التفسير والإقراء والنحو واللغة“. ИсламКотоб.
↑ بابا/التنبكتي, أحمد. نيل الابتهاج بتطريز الديباج. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2013. ИСБН 9782745174758.
↑ „من شيوخ وتلاميذ ابن مرزوق الحفيد رحمه الله - منتديات التصفية والتربية السلفية“. www.тасфиа-тарбиа.орг.
↑ „إبراهيم بن فائد القسنطيني“. витаминедз.cом.
↑ „ثلة من علماء قسنطينة“. ар.исламwай.нет.
↑ „Заоуïа оф Сиди Боушаки“. wикимапиа.орг.
↑ Рéдаcтион, Ла „Боумердèс“ (2017-йил 13-апрел).
↑ „Заоуïа де Сиди Боушаки - Wикимонде“. wикимонде.cом.
↑ ҳттп://дев.wорлдпоссибле.орг:81/wикипедиа_фр_алл_2015-11/А/Ибраҳим_Ибн_Фа%C3%АФд.ҳтмл (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-04-11 санасида архивланган) ^{[баре УРЛ]}
↑ „Сиди Боушаки“.
↑ ҳттпс://арачне.уни-коэлн.де/Теи-Виэwер/cги-бин/теивиэwер.пҳп?манифест=БООК-ЗИД874712 ^{[баре УРЛ]}
↑ أحمد/الداوودي, شمس الدين محمد بن علي بن. طبقات المفسرين. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2002. ИСБН 9782745133281.
↑ „كشف الظنون“.
↑ الحفيد, محمد بن أحمد العجيسي/ابن مرزوق. نور اليقين في شرح حديث أولياء الله المتقين (سلسلة الرسائل والدراسات الجامعية). Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2016. ИСБН 9782745101891.
↑ „نظم بوطليحية“.
↑ الحفيد, محمد بن أحمد العجيسي/ابن مرزوق. الألفية الصغيرة المسماة الحديقة في علوم الحديث الشريف. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2018. ИСБН 9782745185723.
↑ „أرجوزة نظم قواعد الإعراب الزواوي“.
↑ „شرح منظومة الزواوي“.
↑ „الجامع الحاوي لمعاني نظم الزواوي إعداد وتقديم الفقيه الحسين بلفقيه“ (2019-йил 3-декабр).

Адабиётлар

Абделкрим Беллил. التصوف والطرق الصوفية. مركز الكتاب الأكاديمي, Жануарй 2018 — 177-бет. ИСБН 9789957353346.

Аҳмад Баба ат-Тимбуктуй. نيل الابتهاج بتطريز الديباج — 56–57-бет.

ас-Саховий. الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، الجزء الثاني — 116-бет.

Умар Ризо Каҳҳола. معجم المؤلفين — 73-бет.

Аҳмад Ибн ал-Қодий. درة الحجال في أسماء الرجال. www.дорат-гҳаwас.cом — 193-бет.

ал-Қарофий. توشيح الديباج وحلية الابتهاج — 25–26-бет.

Ибн Махлуф. شجرة النور الزكية في طبقات المالكية، الجزء الأول. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 2010 — 378-бет. ИСБН 9782745137340.

Абдураҳмон Жилолий. Китоб тарих ул-Жазоир ал-амм — 120–121-бет.

Робаҳ Хедусси. موسوعة العلماء والأدباء الجزائريين، الجزء الثاني. Ал Манҳал, Жануарй 2014 — 97–98-бет. ИСБН 9796500167794.

аз-Зубайрий. الموسوعة الميسرة في تراجم أئمة التفسير والإقراء والنحو واللغة — 74-бет.

Адил Нувайҳиз. معجم أعلام الجزائر من صدر الإسلام حتى العصرالحاضر — 160-бет.

Белқосим ал-Ҳафнавий. تعريف الخلف برجال السلف — 5–6-бет.

ад-Давудий. طبقات المفسرين. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 2002 — 18-бет. ИСБН 9782745133281.

Исмоил Боча. كشف الظنون — 205-бет.

Ибн Марзуқ ал-Ҳафид. الألفية الصغيرة المسماة الحديقة في علوم الحديث الشريف. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 2018 — 37-бет. ИСБН 9782745185723.

Ибн Марзуқ ал-Ҳафид. نور اليقين في شرح حديث أولياء الله المتقين. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 2016 — 31-бет. ИСБН 9782745101891.

ал-Ғалловий. نظم بوطليحية — 83-бет.

Ҳаволалар

[1] „2012 توشيح الديباج وحلية الابتهاج ، محمد بن يحيى القرافي ، ت د. علي عمر“.

[2] مخلوف ،الشيخ, محمد بن محمد. شجرة النور الزكية في طبقات المالكية 1-2 ج1. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2010. ИСБН 9782745137340.

[3] „نظم قواعد الإعراب لابن هشام - ويكي مصدر“. ар.wикисоурcе.орг.

[4] الضوء اللامع لأهل القرن التاسع.

[5] بليل, عبد الكريم; الاكاديمي, مركز الكتاب. التصوف والطرق الصوفية. مركز الكتاب الأكاديمي, Жануарй 1, 2018. ИСБН 9789957353346.

[6] نيل الابتهاج بتطريز الديباج. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 2013. ИСБН 9782745174758.

[7] السخاوي, شمس الدين محمد بن عبد الرحمن بن محمد „الضوء اللامع لأهل القرن التاسع- الجزء الأول“. ктаб ИНC. (1936-йил 1-март).

[8] غالي/البوصادي, محمد عبد الله بن زيدان بن. تحريم نهب أموال المعاهدين للنصارى. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2012. ИСБН 9782745175977.

[9] الرحمن/السخاوي, شمس الدين محمد بن عبد. الضوء اللامع لأهل القرن التاسع 1-6 ج1. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2003. ИСБН 9782745137135.

[10] كتاب تاريخ الجزائر العام للشيخ عبد الرحمان الجيلالي.

[11] до-доррат-ал7ижал. www.дорат-гҳаwас.cом.

[12] شجرة النور الزكية في طبقات المالكية - محمد مخلوف ( نسخة واضحة ومنسقة ).

[13] „ص160 - كتاب معجم أعلام الجزائر - إبراهيم بن فائد بن موسى بن عمر بن سعيد أبو اسحاق الزواوي القسنطيني - المكتبة الشاملة الحديثة“. ал-мактаба.орг.

[14] موسوعة العلماء و الأدباء الجزائريين. الجزء الثاني، من حرف الدال إلى حرف الياء. Ал Манҳал, Жануарй 1, 2014. ИСБН 9796500167794.

[15] „(معجم المؤلفين (علماء“. ктаб ИНC..

[16] „موسوعة التراجم والأعلام - إبراهيم بن فائد بن موسى بن عمر بن سعيد بن علال بن سعيد النبروني الزواوي“. www.тараажем.cом. 2019-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 17-феврал.

[17] „الموسوعة الميسرة في تراجم أئمة التفسير والإقراء والنحو واللغة“. ИсламКотоб.

[18] بابا/التنبكتي, أحمد. نيل الابتهاج بتطريز الديباج. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2013. ИСБН 9782745174758.

[19] „من شيوخ وتلاميذ ابن مرزوق الحفيد رحمه الله - منتديات التصفية والتربية السلفية“. www.тасфиа-тарбиа.орг.

[20] „إبراهيم بن فائد القسنطيني“. витаминедз.cом.

[21] „ثلة من علماء قسنطينة“. ар.исламwай.нет.

[22] „Заоуïа оф Сиди Боушаки“. wикимапиа.орг.

[23] Рéдаcтион, Ла „Боумердèс“ (2017-йил 13-апрел).

[24] „Заоуïа де Сиди Боушаки - Wикимонде“. wикимонде.cом.

[25] ҳттп://дев.wорлдпоссибле.орг:81/wикипедиа_фр_алл_2015-11/А/Ибраҳим_Ибн_Фа%C3%АФд.ҳтмл (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-04-11 санасида архивланган) ^{[баре УРЛ]}

[26] „Сиди Боушаки“.

[27] ҳттпс://арачне.уни-коэлн.де/Теи-Виэwер/cги-бин/теивиэwер.пҳп?манифест=БООК-ЗИД874712 ^{[баре УРЛ]}

[28] أحمد/الداوودي, شمس الدين محمد بن علي بن. طبقات المفسرين. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2002. ИСБН 9782745133281.

[29] „كشف الظنون“.

[30] الحفيد, محمد بن أحمد العجيسي/ابن مرزوق. نور اليقين في شرح حديث أولياء الله المتقين (سلسلة الرسائل والدراسات الجامعية). Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2016. ИСБН 9782745101891.

[31] „نظم بوطليحية“.

[32] الحفيد, محمد بن أحمد العجيسي/ابن مرزوق. الألفية الصغيرة المسماة الحديقة في علوم الحديث الشريف. Дар Ал Котоб Ал Илмияҳ دار الكتب العلمية, Жануарй 1, 2018. ИСБН 9782745185723.

[33] „أرجوزة نظم قواعد الإعراب الزواوي“.

[34] „شرح منظومة الزواوي“.

[35] „الجامع الحاوي لمعاني نظم الزواوي إعداد وتقديم الفقيه الحسين بلفقيه“ (2019-йил 3-декабр).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]