Saimbeyli
Саимбейли, муқобил сифатида Ҳаджин номи билан танилган (арманча: Հաճըն), Туркиянинг Адана вилоятидаги шаҳарча ва туман. Шаҳар Cилиcиа вилоятининг Таурус тоғларида, Адана шаҳридан 157 км шимолда жойлашган. Туман 2019-йил декабр ҳолатига кўра 14,764 нафар аҳоли.
Саимбейли | |
|---|---|
| Қишлоқ | |
| Мамлакат | Туркия |
| Вақт минтақаси | УТCЕЭТ |
Саимбейли Гўксу дарёсида (Сейҳан манбаларидан бири, Дибек ва Бакир ўрмонли тоғлари орасидаги водийда. Бу ердан Кайсерига тоғлардан ўтувчи довон бор ва водий кўплаб тоғ оқимлари билан суғорилади.
Тарих ва ёдгорликлар
Бу ҳудудда, эҳтимол, Хетт аҳоли пунктларининг пойдевори бўлган. Ҳозир у Рим даврида босиб олинганлиги ҳақида ҳеч қандай далил йўқ, лекин эҳтимол қилинади ҳолос.
Саимбейли қал’аси эрамизнинг 1198—1199-йилларда Cилиcиан Армениа қироли Левон И нинг тож кийиш рўйхатида кўрсатилган Ўрта аср Бадимони ёки Бердус қал’аси бўлиши мумкин[1]. Шимолдан Кайсери ва жанубдан Ваҳканинг Рубенид қал’аси ўртасидаги стратегик йўлни қўриқлаб турган бу қал’а Сейҳан дарёсининг икки водийси ва икки ирмоғи туташган жойда жойлашган. Саимбейли қал’асининг режаси ва тошлари Арманистон Киликия қироллигидаги ҳарбий меъморчилик билан бир хил бўлиб, шубҳасиз, ХИИ аср ўрталаридан ХИИИ асрга тўғри келади. Шимоли-ғарбий томондан кириш эшигини ўралган тешиклари бўлган иккита катта думалоқ миноралар (отишма портлари) қўриқлайди, айлананинг қолган қисми пастда тик қоялар ва учта думалоқ тепаликлар билан ҳимояланган. Шарқий деворнинг пастки сатҳида ибодатхона учун апсис жойлашган. Палатанинг жануби-ғарбий томонида яхши сақланган тонозли сардоба жойлашган. Ташқи девор тошли тош блоклардан иборат бўлиб, у занглаган қопламали. Таъмирлаш ҳақида далиллар мавжуд, эҳтимол эрта замонавий даврларда.
Қал’анинг қаршисида ва пастида ХИВ-ХИХ-асрларга оид черков ва фуқаролик меъморчилигининг муҳим қолдиқлари жойлашган[2]. Муқаддас Жеймсга бағишланган монастир мажмуаси қишлоқнинг шимоли-ғарбий чеккасидаги баланд тепалик томонида жойлашган. Монастир ХИИ-аср пойдеворига эга бўлиши мумкин, аммо у 1554-йилда епископ Хатчадур томонидан қайта қурилган[3]. 1981-йилда меҳрибонлик уйи мактабининг пойдевори кўринди ва фақат катта Авлиё Жеймс черковининг шарқий томони турган эди. Черковнинг марказий апсиси остидаги эр ости сирли маълумотлари бор эди.
Аҳоли
ХХ асрнинг бошларида Ҳаджинда 30 мингга яқин арман аҳолиси бор эди. Арманларнинг олтита черкови, жумладан асосий арман Апостол мазҳаби, шунингдек, арман католик ва иккита эвангелист арман черкови бор эди. Аҳоли деҳқончилик ва турли ҳунармандчилик билан шуғулланган. Улар арман геноциди пайтида депортация ва қирғинларга дучор бўлган. Биринчи жаҳон уруши тугагандан сўнг, 1919-йилда арман аҳолисининг бир қисми Франсия протекторати остига қайтди, аммо франсузлар шаҳарни турклар ҳукмронлигига топширишди, натижада арманлар қўзғолони кўтарилди ва камалистлар келиши билан шаҳар бўшаб қолди. Ҳаджиннинг қолган арман аҳолиси турли мамлакатларда, хусусан, Ливан, Сурия, Франсия, АҚШ ва Лотин Америкаси мамлакатларида жойлашдилар. Улар ўзларининг шаҳарлари ва аҳолисининг ютуқларини таъкидлайдиган касаба уюшмаларини туздилар.
Туркия ҳукумати шаҳарни Туркия назорати остига олган турк ҳарбий қўмондони номига Саимбейли деб ўзгартирди.
1953-йилда Туркиянинг Ҳаджин шаҳри хотирасига Арманистон Совет Социалистик Республикасида (ҳозирги Арманистон Республикаси) Нор Хачн (Янги Ҳаджин) номли шаҳарча ташкил этилди. 2015-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Нор Хачннинг аҳолиси 9,400 кишини ташкил қилади, шаҳар шунингдек, ўз аҳолисига геноциддан омон қолган ва омон қолганларнинг авлодларини ва Ҳаджин ва Ҳаджин қаршилигидаги арман қурбонлари хотирасига қурилган ёдгорликни ўз ичига олади. Мемориалнинг ўзи 1974-йилда очилган.
Қизиқарли жойлар
- Баҳчекойю қишлоғи яқинида қоя устига ўрнатилган қал’а бор.
- Саимбейли қал’аси (Ўрта асрларда Бадимон номи билан машҳур)
Яна қаранг
- маҳаллий губернаторликдан ҳудуд ҳақида тасвирланган ҳисобот — турк тилида[сайт ишламайди] [ <спан титле="Деад линк таггед Деcембер 2017">доимий о'лик ҳавола</спан> ]
- Саимбейли муниципалитети[сайт ишламайди]
- Саимбейлида экотуризм (Wайбаcк Мачине сайтида 6-декабр 2018-йил санасида архивланган)
- Ҳожин/Саимбейли қал’аси ва черковининг диққат билан ҳужжатлаштирилган фотосурати ва режаси
Манбалар
- ↑ Эдwардс, Роберт W.. Тҳе Фортифиcатионс оф Армениан Cилиcиа: Думбартон Оакс Студиэс ХХИИИ. Wашингтон, Д.C.: Думбартон Оакс, Трустеэс фор Ҳарвард Университй, 1987 — 208–211, 279, 285, плс.185а-188б-бет. ИСБН 0-88402-163-7.
- ↑ Роберт W. Эдwардс, "Эccлесиастиcал Арчитеcтуре ин тҳе Фортифиcатионс оф Армениан Cилиcиа: Сеcонд Репорт, " Думбартон Оакс Паперс 37, 1983, пп.125-28, 130-31, плс. 10-17, 30-34.
- ↑ Алишан, Г.. Сиссоуан оу л’Армéно-Cилиcиэ. Десcриптион гéограпҳиқуэ эт ҳисториқуэ, Вениcе, 1899 — 174–177-бет.
Ҳаволалар
- Саимбейлида экотуризм (Wайбаcк Мачине сайтида 6-декабр 2018-йил санасида архивланган)