Саллй Кристен Риде (инглизча: Саллй Кристен Риде 1951-йил 26-май, Лос- Анжелс, АҚШ — 2012-йил 23-июл, Калифорния, АҚШ[1]) — америкалик астронавт, 1983-йилда космосга саёҳат қилган Америкадаги биринчи аёл[2] (ундан олдин Валентина Терешкова[3] 1963-йилда ва Светлана Савицкая 1982-йилда космосга учган).

Биография

Саллй 1951-йил 26-майда Лос-Анжелесда туғилган. 1973-йилда Стенфорд университетини физика бўйича бакалавр даражасини, 1975-йилда эса магистр даражасини ва 1978-йилда фан доктори (Пҳ.Д.) астрофизика соҳасида даражасини олди[4].

Саллй Риде Чалленгерда биринчи парвози пайтида. 1983- йил

Риде космик дастурга даъвогарларни ёллаш ҳақидаги газета эълонига жавоб берган 8000 кишидан бири эди. 1978-йилда у НАСА томонидан танланган[5].

Мартаба

1983-йил 18-июнда у СТС-7 Чалленгер миссияси экипажи таркибида коинотга учган биринчи америкалик аёл бўлди. Миссия вазифаларига иккита алоқа сунъий йўлдошини учириш ва фармацевтика тажрибаларини ўтказиш киради.

Иккинчи парвоз 1984-йилда, шунингдек, Чалленгер СТС-41Г бортида амалга оширилди. Умуман олганда, у космосда 343 соатдан кўпроқ вақт ўтказди.

Чалленгер ҳалокати содир бўлганида Саллй Риде 8 ойлик ўзининг учинчи парвози учун ўқув дастурини якунлаётган эди ва Президентнинг Челленжер ҳалокати бўйича тергов комиссиясига, Операцион қуйи қўмита раислигига тайинланди. Риде комиссия аъзоси генерал Кутинага қаттиқ ёқилғи кучайтиргичи дизайнидаги камчиликлар ҳақида маълумот берди, у маълумотни физик Ричард Фейнманга етказди, бу эса авария сабабини аниқлашга ёрдам берди. Текширув тугагандан сўнг, Риде Вашингтондаги НАСА штаб-квартирасига таклиф қилинди ва у ерда муаллиф томонидан „Американинг коинотдаги етакчилиги ва келажаги“ номли стратегик режалаштириш ҳаракатига раҳбарлик қилди.

Саллй Риде космос ҳақидаги бир қатор болалар китоблари муаллифи ҳисобланади[6].

Шунингдек, у Астронавтлар шон-шараф залига киритилган[7].

Саллй Риде 2012 -йил 23-июлда Сан-Диего (Калифорния) чеккасидаги уйида 62 ёшида ошқозон ости бези саратонидан вафот этган[3][8].

Мукофотлар

АҚШ президенти Бараcк Обама Саллйнинг вафоти муносабати билан ҳамдардлик билдирди. Бараcк Обамауни миллий қаҳрамон ва ёш қизларнинг авлодларини юлдузларга эришишга илҳомлантирган нуфузли намуна деб атади[9].

2013-йилнинг 20-май куни Вашингтондаги Кеннеди номидаги Ижро санъати марказида Саллй Риде миллий хотирасига бағишланган тантанали маросимда Обама унга Қўшма Штатлардаги энг олий фуқаролик мукофоти — Президентнинг „Озодлик“ медали билан тақдирланганини эълон қилди. Медал Тем ЎШонессига 2013-йил 20-ноябр куни Оқ уйда бўлиб ўтган тантанали маросимда топширилди[10].

Хотира

2021-йилда фуқаролик ҳуқуқлари, сиёсат, гуманитар соҳа ва илм-фандаги иштироки учун Саллй Риде ва бошқа бир қатор аёллар портретларини чорак долларга жойлаштириш орқали абадийлаштиришлари эълон қилинди[11].

Манбалар

  1. ↑ ҳттпс://рус.теам/пеопле/салли-ражд
  2. ↑ ҳттпс://рус.теам/пеопле/салли-ражд
  3. ↑ 3,0 3,1 „Скончалась первая американская женщина-астронавт“ (2012-йил 24-июл). 2012-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 2-август.
  4. ↑ ҳттпс://рус.теам/пеопле/салли-ражд
  5. ↑ ҳттпс://рус.теам/пеопле/салли-ражд
  6. ↑ ҳттпс://рус.теам/пеопле/салли-ражд
  7. ↑ ҳттпс://рус.теам/пеопле/салли-ражд
  8. ↑ „Скончалась первая американская женщина-астронавт Салли Райд“. топ.рбc.ру. 2012-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-июл.
  9. ↑ „Митт Роммни расстроился из-за кончины астронавта Салли Райд. Активисты обвинили его в лицемерии“. хгай.ру. 2019-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 26-март.
  10. ↑ Гиоргис, Cйнди „Талкинг wитҳ Саллй Риде анд Там ЎШаугҳнессй“ (эн). Америcан Либрарй Ассоcиатион. Саллй Риде Сcиэнcе (2009-йил 1-март). 2013-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 23-июл.
  11. ↑ „Мая Ангелоу, Саллй Риде анд отҳер траилблазинг wомен wилл бе феатуред он У.С. cоинс“. НПР (2021-йил 7-октябр). 2021-йил 12-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-октябр.