Сам Каҳамба Кутеса (1949-йилнинг 1-февралда туғилган) — бир қанча коррупсия ишларига аралашган Угандалик сиёсатчи, тадбиркор ва ҳуқуқшунос. Кутеса қизи Чарлотте Кутесанинг Муҳоози билан турмуш қуриши орқали президент Мусевени яқин доирасига кирган[1][2]. Кутеса 2005-йил 13-январдан 2021-йил майгача Уганда Вазирлар Маҳкамасида Ташқи ишлар вазири лавозимида фаолият юритган. Ушбу даврда бўлиб ўтган учта ҳукумат қайта тузилишида ҳам ўз лавозимини сақлаб қолган[3][4][5]. Шунингдек, Сембабуле туманидаги Моwогола округи учун сайланган парламент а’зоси (депутат) эди[6]. Кутеса 2014-2015-йилларда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 69-сессиясида президент бўлган[7].

Сам Кутеса

Кутеса 2018-йил
Уганда Ташқи ишлар вазири
Мансаб даври
19-ноябр 2015-йил – 3-май 2021-йил
Аввалгиси Ҳенрй Орем Окелло
Кейингиси Жеже Одонго
Мансаб даври
13-январ 2005-йил – 16-сентябр 2014-йил
Аввалгиси Том Бутиме
Кейингиси Ҳенрй Орем Окелло
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамлеясинг президенти
Мансаб даври
16-сентябр 2014-йил – 16-сентябр 2015-йил
Аввалгиси Жоҳн Wиллиам Аше
Кейингиси Могенс Лйккетофт
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1949-йил 1-феврал (1949-02-01) (77 ёш)
Уганда
Миллати Уганда
Турмуш ўртоғи Жениффер Нанкунда (марҳум)
Алма матер
Касби Ҳуқуқшунос, сиёсатчи

Ҳаёти ва та'лими

Кутеса Мбарара ўрта мактабида ўқиган. Шарқий Африка университетининг бир қисми бўлган Макерере институтида ҳуқуқшунослик соҳаси бо'йича бакалавр даражасини эгаллаган[8]. Шунингдек, Кампаладаги ҳуқуқшуносликни ривожлантириш марказида юридик амалиёт бўйича аспирантура дипломига эга[6].

Карераси

Кутеса 1973-2001-йилларда хусусий корхоналарда ҳуқуқ амалиётини о'таган. 1980-йилдан 1985-йилгача Шимолий Мбарара сайлов округи бўйича парламент а’зоси (депутат) ва 1985-йилдан 1986-йилгача Бош прокурор лавозимларида ишлаган. 1994-1995-йиллар оралиғида Кутеса 1995-йилги Уганда Конституциясини ишлаб чиққан та’сис Ассамблеясида делегат бўлиб ишлаган. Кутеса 2001-йилда Маwогола округидан депутат этиб сайланган ва 2006-йилги қайта сайловда яна шу лавозимга қайтади. Кутеса 2001-йилдан 2005-йилгача инвестициялар бўйича давлат вазири бўлган[9]. Президент Ёwери Мусевени 2005-йилда Жамес Wапакҳабуло вафотидан кейин Сам Кутесани ташқи ишлар вазири этиб тайинлади[6]. Шунингдек, Кутеса Миллий қаршилик ҳаракати сиёсий партиясининг а’зоси ҳам бо'лган[10].

Коррупсион ҳолатлар

2011-йилда Кутеса парламент текширувида Ирландиянинг „Туллоw Оил“ нефт компаниясидан пора олишда айбланган[11]. Уганда парламентининг бошқа айбланувчилар билан бирга исте’фога чиқиш ҳақидаги чақириқларига қарамай, адвокат Северино Тwинобусинге Бош прокурорни суддан ижобий да'во билан чиқишини, суд муҳокамасини тўхтатилишини ва исте’фога чиқиш ҳақидаги чақириқларни тўхтатишга муваффақ бўлди[11]. „Туллоw Оил“ компаниясининг „Ҳеритаге Оил“ билан Уганда активларига солинадиган солиқ бўйича суд иши натижасида воқеа ҳақидаги бошқа шубҳалардан сўнг, коррупсия ҳақидаги да’воларни қайта текшириш учун парламент чақирилади[12][13][14].

2018-йил 5-декабрда Ню-Ёркдаги федерал ҳакамлар ҳай’ати Чи Пинг Патриcк Ҳо ни Уганданинг юқори мартабали амалдорлари Сам Кутеса ва Ёwери Мусевенига пора беришда айбдор деб топди. 2016-йил май ойида Ҳо ва „CЕФC“ Чина раҳбарлари Кампалага ташриф буюришди. Кетишдан олдин Ҳо Кутеса томонидан тақдим этилган ҳисобга 500 000 доллар ўтказилишини таминлаб берди. Ҳо тўловларни Кутеса ва Мусевенига ўзларининг расмий ҳокимиятларидаги устунликларини „CЕФC“ Хитойга йўналтириш ё'лидаги та'сир учун мўлжаллаган эди[15].

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси

Африка Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг олтмиш тўққизинчи сессиясига раислик қилиши кераклиги сабабли, Африка Иттифоқи Ижроия Кенгаши Камерун ташқи ишлар вазири бо'лган Пиэрре Моукоко Мбонжо исте’фога чиққанидан кейин Кутесани бир овоздан ўз номзоди сифатида танлади[16]. Кутесанинг номзоди 2013-йил май ойида Жазоирнинг Жазоир шаҳрида бўлиб ўтган „Нон-Алигнед“ ҳаракатининг 17-вазирлар йиғилишида бир овоздан ма’қулланган. Кутеса 2014-йил 11-июнда БМТ Бош Ассамблеяси томонидан расман сайланган[9].

Кутеса 2014-йилда Угандада гомосексуалликка қарши қонунни ҳимоя қилганлиги сабабли, инсон ҳуқуқлари ташкилотлари унинг БМТдаги президентлик позицияси, БМТнинг Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясида мужассамланган қадриятларни қўллаб-қувватламаётганини ҳис қилишди[17]. Америка Қўшма Штатлари давлат котиби Жоҳн Керрй БМТдан Кутесанинг визасини бекор қилишни ва шу билан уни Бирлашган Миллатлар Бош Ассамблеяси президенти лавозимини эгаллашга тўсқинлик қилишни сўради[18]. Чанге.орг сайтида 15 000 дан ортиқ имзо тўплаган петиция, „Блаcк Стар“ газетаси янгиликлар муҳаррири угандалик Милтон Аллимади томонидан ёзилган. У Кутесанинг Угандадаги гейларга қарши қонун лойиҳасини ва коррупсия ҳақидаги айбловларни қўллаб-қувватлаганини та’кидлади. Норозиликлар ва петицияларга қарамай, Кутеса президент бо'лди[9].

Манбалар

  1. ↑ „Ҳ.Э. Мр. Сам Каҳамба Кутеса“ (эн). Африcа Ренеwал. Қаралди: 2021-йил 14-феврал.
  2. ↑ „Мусевени фамилй треэ“ (2009-йил 25-март).
  3. ↑ Неwвисион Арчиве „Фулл Cабинет Лист Ас Ат 18 Фебруарй 2009“ (2009-йил 18-феврал). 2015-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  4. ↑ Уганда Стате Ҳоусе „Cомпреҳенсиве Лист оф Неw Cабинет Аппоинтменц & Дроппед Министерс“ (2011-йил 27-май). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  5. ↑ Уганда Стате Ҳоусе. „Мусевени'с неw cабинет лист Ат 6 Жуне 2016“ (2016-йил 6-июн). 2016-йил 7-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-июн.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Парлиамент оф Уганда „Профиле оф Кутеса Каҳамба Сам, Мембер оф Парлиамент фор Маwогола Cоунтй, Ссембабуле Дистриcт“. Парлиамент оф Уганда (2011). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  7. ↑ „Абоут тҳе Пресидент“ (эн-УС). Генерал Ассемблй оф тҳе Унитед Натионс. Қаралди: 2021-йил 14-феврал.
  8. ↑ Флаш Уганда Неwс. „Сам Каҳамба Кутеса: Биограпҳй, Нет Wортҳ, Эдуcатион анд Фамилй“. Флаш Уганда Медиа (2020-йил 31-июл). Қаралди: 2021-йил 11-август.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Брянт, Ниcк „Уганда'с Сам Кутеса Элеcтед Ас УН Генерал Ассемблй Пресидент“. ББC Неwс (2014-йил 11-июн). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  10. ↑ „Политиcал Леадершип“. риядҳ.мофа.го.уг.[сайт ишламайди]
  11. ↑ 11,0 11,1 Администратор „МПс Протест Шс12.9 Биллион Реwард То Амама Лаwер“ (2013-йил 27-феврал). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  12. ↑ Wалусимби, Део „Оил Брибес: Wҳй Мбабази, Кутеса Wере Эхонератед“ (2013-йил 10-декабр). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  13. ↑ Мутаизибwа, Эмма „Уганда: Мусевени 'УС$50 Миллион Брибе' – Тҳе Инсиде Сторй“ (27 марч 201).
  14. ↑ Мwенда, Андреw М. „Туллоw'с Аллегед Брибе То Мусевени“ (2013-йил 28-март). 2014-йил 1-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  15. ↑ „Счемед то Брибе тҳе Пресидент оф Чад, Пресидент анд Фореигн Министер оф Уганда“ (2018-йил 5-декабр).
  16. ↑ Одек, Жоҳн „Сам Кутеса Ҳеадс фор УН Топ Жоб“ (2014-йил 30-май). 2015-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  17. ↑ Пилкингтон, Эд „УН Баcклаш Ас Уганда'с 'Анти-Гай' Министер Ҳеадс фор Ҳуман Ригҳц Топ Жоб“ (2014-йил 31-май). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.
  18. ↑ Аллимади, Милтон „Wҳй Уганда'с Сам Кутеса Муст Нот Бе Аллоwед то Беcоме УН Генерал Ассемблй Пресидент“. ҲуффПост (2014-йил 30-апрел). Қаралди: 2015-йил 25-феврал.

Ҳаволалар

Сиёсий идоралар
Олдингиси Уганда Ташқи ишлар вазири
19-ноябр 2015-йил – ҳозиргача
Амалдаги
Олдингиси Уганда Ташқи ишлар вазири
13-январ 2005-йил – 16-сентябр 2014-йил
Кейингиси
Олдингиси Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси президенти
2014–2015-йиллар
Кейингиси