Sansyan
Сансян (хитойча 三弦 пинйин сāнхиáн — уч торли) — анъанавий хитой торли чолғу асбоби бўлиб, хитой операси ва сйчжу анъанавий цзяннан ансамблида, шунингдек, дагушу ҳикоя қўшиқларини (хитойча: 大鼓书) ва рақсларни (хит.) ижро этишда аккомпанамент сифатида фойдаланилади. Икки хил: катта ва кичик бўлади[1][2].
Бошқа номи — сйанцзи[1].
Тарих
Яқин вақтгача, сансян Хитойда мўғуллар истилосидан кейин, ХИВ асрда пайдо бўлган деб ҳисобланган, аммо замонавий тадқиқотлар шуни кўрсатадики, сансян Тан сулоласи даврларидаёқ (ВИИ—Х асрларда) маълум бўлган[2].
Сансян тузилиши жиҳатидан Ўрта Осиёнинг сетар ва танбур каби асбобларига ўхшайди, япон сямисенининг келиб чиқиши эса тўғридан-тўғри сансяндан бошланади (бу ерда, шунингдек, рюкюск сансини ҳам оралиқ босқичга айланган)[2].
Пекин операсининг тўртта асосий мусиқа асбобларидан бири Сансян деб аталади (қолган учтаси цзинху, цзинерху ва юэцин)[3]. Пекин операси оркестрида чертиб чалинадиган асбоблардан сансян ва юэциндан ташқари пипа ҳам бўлиши мумкин.
Тавсиф
Катта сансян Хитойнинг шимолида кўпроқ учрайди, унинг узунлиги 120 сантиметрга етади, марказий-шарқий Хитойда узунлиги тахминан 95 сантиметрга етадиган кичик сансян кенг тарқалган, мамлакат жанубида эса ундан ҳам қисқароқ бўлиши мумкин — 80 сантиметрдан[2].
Думалоқланган тўртбурчак дека олд ва орқа қисмидан илон териси билан қопланган. Қозиқлар ушлагичи орқага эгилган ва куйи йўқ, асбобнинг бўйинчаси узун[1] Сансяннинг учта чўзилган қозиқлари бор[2].
Анъанага кўра, учта тор ипакдан қилинган; ҳозирда одатда нейлон билан ўралган пўлатдан қилинади[2].
Ўйин давомида сансян қия ушланади, дека мусиқачининг ўнг сонига таяниб туради, унда тирноқ ёки кичик медиатор билан ўйналади[2].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Санхиан“ (эн). Энcйcлопæдиа Британниcа. Қаралди: 2016-йил 24-май.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Алан Р. Тҳрашер. „Санхиан“ (эн). Грове Мусиc Онлине. Қаралди: 2016-йил 24-май.
- ↑ Лаикwан Панг, Паул Cларк, Цан-Ҳуанг Цаи. Листенинг то Чина’с Cултурал Револутион: Мусиc, Политиcс, анд Cултурал Cонтинуитиэс. Спрингер, 2016 — 22-бет. ИСБН 9781137463579.