Saraca asoca
Сарака асоcа (буюк подшоҳ „Ашока“ номи билан аталган) (ашока дарахти ; „қайғусиз“) — дуккаклилар оиласининг Детариоидеаэ кенжа оиласига мансуб ўсимлик[2]. Бу тур Ҳиндистон яримороли ва унга туташ ҳудудларнинг анъаналарида муҳим дарахт ҳисобланади. Баъзан нотўғри Сараcа индиcа номи билан аталади[3]. Ашока дарахтининг гули Ҳиндистоннинг Одиша штатининг давлат гулидир[4].
| Ашока дарахти | |
|---|---|
| |
| Ашока дарахти гуллари | |
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Росидс | |
| Фабалес | |
| Фабаcеаэ | |
| Сараcа | |
С. асоcа
| |
| Бинар номи | |
| Сараcа асоcа | |
| Синонимлар | |
Тавсиф
Ашока ёмғирли ўрмон дарахтидир. Унинг асл тарқалиши Декан платосининг марказий ҳудудларида, Ҳиндистон яриморолининг ғарбий қирғоқ зонаси, Ғарбий Гат тоғларининг ўрта қисми.
Ашока ўзининг чиройли барглари ва хушбўй гуллари учун қадрланади.
Унинг гуллаш даври февралдан апрелгача давом этади. Ашока гуллари оғир, ям-яшил шодалар ҳосил қилади. Улар ёрқин тўқ сариқ-сариқ рангга эга, сўлишидан олдин қизил рангга киради.
Ёввойи дарахт сифатида ашока ҳимоясиз тур ҳисобланади. У ўзининг табиий яшаш жойларида камдан-кам учрайди, аммо изоляция қилинган ёввойи ашока дарахтлари марказий ва шарқий Ҳимолой этакларида, Ҳиндистоннинг шимолий текисликлари, Мумбай яқинидаги субконтинентнинг ғарбий қирғоғидан топилган.
Ашока дарахтининг бир нечта навлари мавжуд.
Мифология ва анъаналар
Ашока дарахти бутун Ҳиндистон яриморолида, айниқса Ҳиндистон, Непал ва Шри-Ланкада муқаддас ҳисобланади. Ўзининг чиройли кўриниши, гулларининг ранги ва кўплиги учун жуда қадрланади, ашока дарахти кўпинча қироллик саройи мажмуалари ва боғларида, шунингдек, Ҳиндистон бўйлаб ибодатхоналар яқинида ўсади[5].
Ашока дарахти якши мифологик мавжудотлари билан чамбарчас боғлиқ. Баъзи муаллифлар, бу дарахтнинг тагидаги ёш қиз ҳайкали, унумдорлик билан боғлиқ қадимги дарахт худосига асосланган деб ҳисоблашади[6].
Асрлар ўтиши билан ашока дарахти остидаги якши ҳинд ҳайкалтарошлигининг стандарт безак элементига айланди. Ҳинд ибодатхонаси архитектурасига салабҳанжика сифатида киритилган, чунки кўпинча ашока дарахти ва сал дарахти (Шореа робуста) ўртасида чалкашлик мавжуд[7].
Ҳиндуизмда ашока муқаддас дарахт ҳисобланади. У билан боғлиқ бўлган кўплаб маҳаллий урф-одатларни ҳисобга олмаганда, ашока дарахти Ҳинду тақвимининг бир ойи бўлган Чаитрада[8] сажда қилинади[8]. Бу, шунингдек, ҳиндларнинг севги худоси Камадева билан боғлиқ[9]. Шундай қилиб, ашока дарахти кўпинча классик ҳинд диний ва ишқий шеъриятида тилга олинади, санскрит тилида дарахт ёки унинг гуллари 16 хил номга эга[10].
Ҳинд эпик шеъриятида ашока дарахти Рамаянада Хануман Сита билан биринчи марта учрашган Ашока Ватикада (ашока дарахтлари боғи) эслатиб ўтилган.
= "Ашока дарахти" деб номланган бошқа дарахтлар
„Сохта ашока дарахти“ ёки ҳатто „ашока дарахти“ деб номланувчи машҳур дарахт Полялтҳиа лонгифолиа худди тик устунга ўхшаб ўсади. Бу Девадаар ёки Дебдару номи билан ҳам танилган Ҳиндистон ярим оролида кўкаламзорлаштиришда кўп ишлатиладиган машҳур боғ ва боғ ўсимлигидир. Бу дарахтни оддий барглари ва жуда хилма-хил гуллари билан осонгина ажратиб олиш мумкин. Ашока гуллари қизил (дастлаб тўқ сариқ рангда), П. лонгифолиа гуллари эса олма яшил рангда. Ашока мевалари бир нечта уруғларни ўз ичига олган ловияга ўхшайди, сохта ашока мевалари кичик, шарсимон ва фақат битта уруғдан иборат. Ашока дарахтлари кичик, сохта ашока эса баландроқ.
Фойдаланиш
Ашока ўсимликининг қобиғи харитаки (қуритилган дарахт меваси), вибҳитаки, сандал дарахти ва мустак илдизлари (Cйперус ротундус) каби ўн тўртта бошқа ўт билан аралаштирилади. Бу аралашма „аёл касалликлари“ ёки ҳайз даврининг бузилиши ва аёл гормонал номутаносибликларини даволаш учун ишлатилади[11].
Манбалар
- ↑ "Сараcа асоcа (Рохб.) Wиллд. — Тҳе Плант Лист". Тҳе Плант Лист. 5 Жануарй 2015.
- ↑ де ла Эстрелла, Мануэл; Форест, Фéлих; Клитгåрд, Бенте; Леwис, Гwилйм П.; Маcкиндер, Барбара А.; де Қуэироз, Луcиано П.; Wиэринга, Жан Ж.; Брунеау, Анне (2018), „А неw пҳйлогенй-басед трибал cлассифиcатион оф субфамилй Детариоидеаэ, ан эарлй бранчинг cладе оф флораллй диверсе тропиcал арборесcент легумес“, Сcиэнтифиc Репорц, 8 (1): 6884, Бибcоде:2018НатСР...8.6884Д, дои:10.1038/с41598-018-24687-3, ПМC 5932001, ПМИД 29720687
- ↑ Зуиждерҳоудт, Г.Ф.П. (1968), „А ревисион оф тҳе генус Сараcа Л. — (Легум. Cаэс.)“, Блумеа, 15: 413–425
- ↑ Орисса Стате Сймболс
- ↑ „Ҳербс - Ашока“. Тамилнаду.cом (25-феврал 2013-йил). 2013-йил 14-августда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Ҳеинрич Зиммер, Мйтҳс анд Сймболс ин Индиан Арт анд Cивилизатион. (1946)
- ↑ Буддҳистисче Билдерwелт: Ҳанс Wолфганг Счуманн, Эин иконограпҳисчес Ҳандбуч дес Маҳаяна- унд Тантраяна-Буддҳисмус.
- ↑ 8,0 8,1 „Ашока Треэ“. 11-июл 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-ноябр 2022-йил.
- ↑ Cоwен, Д. В.. Флоwеринг Треэс анд Шрубс ин Индиа, Сихтҳ Эдитион. Бомбай: ТҲАCКЕР анд Cо. Лтд., 1984 — 5-бет.
- ↑ Эcкард Счлебергер, Диэ индисче Гöттерwелт.
- ↑ „Ашокаришта Усес, Ингредиэнц, Досаге анд Сиде Эффетcс анд Приcе“. бимбима (6-июл 2017-йил). 2022-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-ноябр.