Sarangi

Саранги (ҳиндча: सारंगी ИАСТ:саранги) — уд туридаги камонча билан чалинадиган торли чолғу. Ҳинд анъаналарига кўра, у тата-вадя гуруҳининг чолғуси сифатида таснифланади; ҳиндустан анъаналарида мумтоз мусиқа яратиш амалиётида кенг тарқалган (Ҳиндистон, Покистон, Непалнинг шимолий ҳудудларида); шунингдек, бир қатор минтақавий анъанавий навларга эга.

Тавсиф

Корпус яхлит ёғоч бўлагидан ясалган бўлиб, ён томонларида кенг бўйинча ва тирқишли, устки қисми чармдан қилинган.

Квартлар ва квинтларга кўра созланган 3-4 ўйин торлари ва диатоник товушлар оҳангларига кўра созланган 11-15 резонанс торлари, бўйинчадан ўтиб, ён томондан қозиқлар билан маҳкамланган. Ўйнаганда, ижрочи сарангини вертикал ҳолда ушлайди.

Асбобнинг оҳанг диапазони анча кенг — икки октавгача.

Ижро этиш анъанаси

У жўр ва яккахон чолғу сифатида, рақслар ва театр томошаларига ҳамроҳлик қилиш учун ишлатилади. Сарангининг ҳинд-мусулмон вокал ва рақс анъаналари билан алоқаси борлиги шубҳасиз; Аслида, яккахон ижро вокал композициялари (хаял, тхумри) ва катхак услубидаги рақснинг батафсил ҳамроҳлигидан келиб чиққан. ХХ асрнинг таниқли саранги ижрочилари орасида Бунду Хон (Покистон) ва Рам Нарайян (Ҳиндистон) бор.

Боғлиқ асбоблар

Шунингдек, саринда, дилруба, раванаҳаста (раванхаттха), эсраж, чикара, камайча (кеманча) ва бошқа чолғу асбоблари ҳам сарангининг анъанавий намуналари ҳисобланади. У билан боғлиқ бўлган саранг асбоби Афғонистонда ҳам кенг тарқалган.

Адабиётлар

• „Саранги“, Большая российская энциклопедия. Том 29, М., 2015 — 414-бет. 
• Алендер И.З. „Саранги“, . Музыкальные инструменты Индии. М.: Наука, 1979 — 34-бет.