Sarata
Сарата (украин, болгар ва русча: Сарата ; руминча: Сăрата) — Украина жануби-ғарбий қисмидаги Одесса вилоятидаги шаҳар типидаги аҳоли пункти. Бу Буджакнинг Бессарабия тарихий туманининг бир қисми. Аҳоли сони: 4,227
Сарата | |
|---|---|
| Мамлакат | Украина |
Тарихи
Усмонлилар даври
Сарата дарёси водийси ва унга туташ Молдавиянинг бошқа ҳудудлари 1484-йилда Султон Боязид ИИ томонидан Cетатеа Алба (туркча : Аккирман, украинча: Билгород Днистровский) ва Чилияни эгаллаган, кейин Усмонлилар таркибига кирди. Сарата ХВИ асрдаги Усмонли солиқ регистрларида тез-тез айтилҳан, лекин 1597-йилгача бу номдаги аҳоли пункти мавжуд эмас. Бу водий Султон Салим И томонидан Макка ва Мадина манфаати учун 1517-йилда қўлга киритилган Буджак ҳудудига тегишли бўлган[1][2][3]. 1610-йилда "Сарата қози" татар зодагонлари (мирза) билан дарё водийсида яшовчи ко'чманчи татар аҳолиси устидан юрисдикция то'г'рисида низога аралашди[4]. ХВИИ аср ўрталарида Усмонли сайёҳи Эвлия Чалабий қишлоғини Сари Ата деб атаган. У айтишича, бу ерда кўпчилик татарлар яшаган ва у ерда Сари Ата (татар/туркча “Сариқ ота”) исмли сўфий тасаввуфчининг қабрини топган[5]. Бу Эвлиё Чалабий Саратадан Саратадан пайдо бо'ганини билдиради.Чунки гидроним аслида руминч "[апă] сăратă" - "шо'р сув" га бориб тақалади.
Россия ҳукмронлиги остидаги Германия мустамлакаси
Бессарабия Россия империясига 1812 -йилда Бухарест шартномасига биноан, Усмонли вассали Молдавия князлигидан қо'шни Усмонли Буджак билан бирга бериб юборилганидан кейин келди. Янги сотиб олиш колонизация учун мо'лжалланган ва дастлаб Янги Россиянинг генерал-губернаторига топширилди. Цар Александр И 1813-йилги манифестда немис мустамлакачиларини Янги Россиянинг янги эгаллаб олинган дашт ерларини мустамлака қилиш учун мамлакатга чақирган. Бу ерда, 1822-йилда немис эмигрантлари ажратилган 16 000 десятин (тахминан 18 000 га) да Сарата ва унинг қишлоқ хо'жалиги ерларини қайта тиклаганлар. Қишлоқ дастлаб 24 Бессарабиан-Германия асосий колонияларидан бири бо'либ, кейинчалик филиаллари қо'шилган.

1822-йилда бу ерга келган эмигрантлардан 70 га яқин муҳожир оилалар Бавария ва Вюртембергдан бўлган. Уларнинг раҳбари пастор Игназ Линдл ҳам Оилалар католик ва протестант динига мансуб бўлганОдессага ко'чиб о'тиш учун улар 1822-йил 19- мартда ёпиқ вагонларда Сарата дарёсига келишди ва у ерда қишлоқни қурдилар. Гиэнген ан дер Брензлик бой савдогар Кристиан Фридрих Вернер 1823-йилда 63 ёшида уларга қо'шилди, бироқ бир неча ойдан кейин Саратада вафот этди. Вернер о'зининг 25 минг рубл кумуш бойлигини Сарата жамоасига васият қилди. Ушбу маблаг'дан тахминан 1843=-йилда черков қурилди ва 1844-йилда Вернер Эвангелист немис о'қитувчиларини тайёрлаш коллежи (Эвангелисч-деуцче Леҳрербилдунгсансталт Вернер), я'ни, донор номи билан Вернер мактаби деб аталади. Бу чор империясидаги немис тилида сўзлашувчи ўқитувчилар тайёрлайдиган биринчи ва Бессарабиядаги ягона муассаса бўлган.
Диндорлар орасида - Германия, Санкт-Петербург ва Бессарабияда 10 000 га яқин одам унинг ва'зларига келган - Линдлнинг ҳам душманлари бор эди. Подшоҳ олдида унга туҳмат қилиб, уни халқ қўзғолончиси ва мазҳаб етакчиси деб айбладилар. Бундан ташқари, католик руҳонийси сифатида муқаддас бо'лиса ҳам у уй бекаси сифатида турмушга чиқди. Натижада, Линдл 1823-йилда рус подшоси томонидан қувиб юборилган. Вернернинг бизнес шериги Готтлиб Вейгел протестант бўлган Сарата жамоатининг мери лавозимини эгаллаган. У Линдл томонидан киритилган мулк жамиятини тугатди ва ерни оилаларга тақсимлади. Саратанинг 16000 десятинлик асл ерида 1830-йилларда Гнадентал ва Лихтенталнинг Бессарабия-Германия қишлоқлари ҳам ташкил этилган.
ХХ асрда
1917-йилда Молдова Демократик Республикаси Бессарабия чегараларида, я'ни Сарата шаҳрида мустақиллигини э'лон қилди.
1918-йил 27-мартда Бессарабиянинг Руминия билан иттифоқидан со'нг, Сарата қишлог'и Руминия таркибига кирди, Cетатеа Алба округининг Татар-Бунар туманида. Кейинчалик, округни қайта ташкил этиш орқали Сарата коммунаси (жойнинг янги номи) Сарата тумани таркибига киритилди, лекин у туман маркази ролига эга эмас. О'ша пайтда аҳолининг ко'пчилиги немислар бо'либ, яҳудийлар ва украинлар ко'проқ эди. 1930-йилдаги аҳолини ро'йхатга олишда ма'лум бо'лишича, қишлоқнинг 2661 нафар аҳолисидан 1948 нафари немислар (73,21%), 316 нафари яҳудийлар (11,88%), 173 нафари украинлар (6,50%), 89 нафари руслар (3,34%), 75 нафари руминлар (28). %), 38 болгар (1,43%), 13 та поляк, 3 та чех, 2 та арман, 1 та венгер ва 1 та серб.
Урушлараро даврда бу ерда темир йўл вокзали, давлат касалхонаси, меҳрибонлик уйи, қариялар уйи фаолият кўрсатган. “Иакоб Стаиб” қишлоқ хўжалиги машиналари заводи ҳам бо'лҳан.
1924-йилда Сарата қишлог'и (Татарбунардан 24 км шимолда) " Татарбунар қо'зг'олони " деб номланган қо'зг'олонни бошлаган болшевиклар томонидан ишг'ол қилинмаган. Уларнинг исёни Бессарабиянинг руминиялик деҳқонлари ва немис ко'чманчилари томонидан қо'ллаб-қувватланмади.
15-сентабрдан 16-сентабрга о'тар кечаси Ачмангитдаги жандармерия пости қо'мондони Сарата қишлог'ига қочишга муваффақ бо'лди ва у ерда 40 та этник немис ко'нгилли гуруҳини то'плади. 16-куни тонгда кўнгиллилар Иван Бежан бошчилигидаги қўзғолончиларга қарата ўқ уздилар ва коммунистлар қўшин яқинлашаётганини эшитиб, Татарбунарга чекинмагунча бир неча соат жанг қилдилар. Қо'зг'олонни бостириш учун Руминия ҳукумати Руминия армиясининг ИИИ корпуси ва денгиз пиёда бо'линмасидан артиллерия қо'шинларини юборди. Cетатеа Албанинг биринчи ҳарбий қисмлари 1924-йил 16-сентябр куни кечқурун ҳудудга этиб келишди ва Татарбунар ва Ачмангит о'ртасидаги ко'прикда исёнчиларга қарши жанг қилдилар ва Иван Бежанни (Колцов) отиб о'лдирдилар.
1940-йил ёзида Гитлер-Сталин пакти томонидан қопланган Бессарабия Совет Иттифоқи томонидан босиб олингандан со'нг, 1600 га яқин Бессарабия-Германия маҳаллий аҳолиси 1940-йилнинг кузида Германия рейхига ва немислар томонидан босиб олинган ҳудудларга ко'чиришга қо'шилди. Ҳеим Инс Реич ".
Сарата шаҳрида туг'илган таниқли шахслар
- Иммануэл Wинклер (1886—1932), Сарата шаҳрида туг'илган, 1911-1918 йилларда Хоффнунгсталда руҳоний ва "Немис миллатига мансуб рус фуқароларининг бутун Россия уюшмаси" бош қо'митасининг раиси.
- Григоре Никулеску-Бузеşти (1908—1949), руминиялик сиёсатчи
- Хайнц Счöч (1940-йилда туг'илган), немис ҳуқуқ профессори ва криминолог
- Хеннадий Ханев (1990-йилда туг'илган), футболчи
- Владислав Супряха (2000-йилда туг'илган), футболчи
Қо'шимча о'қиш
- Чристиан Фиэß: Ҳеиматбуч Сарата: 1822-1940 . Муҳлаcкер: [Селбстверлаг], 1979 йил.
- Иммануэл Вагнер: Гесчичте дер Грüндунг дер Колониэ Сарата 1822–1832 . Штутгарт-Мюҳлаcкер: Ҳеиматмусеум дер Деуцчен аус Бессарабиэн, 1967 йил.
- Wолдемар Зуркан: Сарата унд диэ Wернерсчуле. Аус дер Гесчичте дер Аусwандерунг . Корнwестҳеим: [Селбстверлаг], 1996 йил.
- Счwеизер Иллустриэрте, Счаба эин Счwеизердорф дас ниэманд кеннт, 1933 (Дигиталисат).
Манбалар
- ↑ Чиртоагă, Ион. Тâргури șи cетățи дин суд-эстул Молдовеи (сеcолул ал ХИВ-леа — ал инcепутул сеcолулуи ал ХИХ-леа). Чиşинăу: Эдитура Прут Интернатионал, 2004 — 210-226-бет.
- ↑ Келеş, Ҳамза. „Аккерман Санcаğı'нда Явуз Султан Селим Ҳан Вакıфларı“. Г.Ü. Гази Эğитим Факüлтеси Дергиси. 21-жилд. 179–188-бет.
- ↑ Гüлер, Мустафа. Османлı Девлети'нде ҳаремейн вакıфларı (ХВИ-ХВИИ. йüзйıллар), Истанбул, 2002.
- ↑ Баşэр, Алпер. Буcак Татарларı (1550—1700). Унпублишед ПҳД. Афёнкараҳисар: Афён Коcатепе Üниверситеси, 2010 — 201-202-бет.
- ↑ Эвлийâ Çэлеби Сеяҳâтнамеси Даğлı: . Истанбул: ЙКЙ, 2003 — 201а-бет.