Ziyosfera

Sarayevo

Сараево (босн. Саражево /ˌсæрəˈжеɪвоʊ/ САРР-ə-ЙАЙ-воҳ) — Босния ва Герсеговина пойтахти[5] ва энг йирик шаҳри, аҳолиси 275,25 киши. унинг маъмурий чегаралари доирасида.[6][7] Сараево метрополитан ҳудуди, жумладан, Сараево кантони, Шарқий Сараево ва яқин атрофдаги муниципалитетларда 555 210 киши истиқомат қилади.[7] Босниянинг катта Сараево водийсида жойлашган бўлиб, у Динар Алп тоғлари билан ўралган ва унинг марказида Милжаcка дарёси бўйида жойлашган. Болқон ярим ороли, жанубий Европа минтақаси.

Сараево

босн. Град Саражево
шаҳар
{{{rasmiy_nomi}}}ning bayrogʻi
Байроқ
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Герб
Мамлакат Босния ва Герсеговина
{{{минтақа_тури}}} Болқон
Ҳукумат
 • Мер Бенямина Карич[1]
Асос солинган 1461-йил
Аввалги номлари "Европа Қуддуси"[2] "Болқондаги Қуддус",[3] "Šэҳер, Ражвоса"[4]
Майдон 141.5 км2 (54.6 кв ми)
Аҳолиси
 (2013)
 275,524
Этнохороним сараевалик
Вақт минтақаси УТC+1, ёзда УТC+2
Телефон коди +387 33
Почта индекс(лар)и 71000

Сараево Босния ва Герцеговинанинг сиёсий, молиявий, ижтимоий ва маданий маркази ҳамда Болқон ярим оролининг таниқли маданият маркази бўлиб, кўнгилочар, оммавий ахборот воситалари, мода ва санъат соҳаларида минтақа бўйлаб таъсир кўрсатади.[8][9] Диний ва маданий хилма-хилликнинг узоқ тарихи туфайли Сараэво баъзан „Европа Қуддус“[3] ёки „Болқон Қуддус“[10] деб аталади. Бу бир маҳаллада масжид, католик черкови, православ черкови ва синагогага эга бўлган бир неча йирик Европа шаҳарларидан биридир.[3][10]

Бу ҳудуддаги аҳоли пунктлари тарихдан олдинги даврларга бориб тақалса-да, замонавий шаҳар ХВ асрда Усмонлилар қалъаси сифатида пайдо бўлган.[11] Сараево ўз тарихи давомида бир неча бор халқаро эътиборни ўзига тортган. 1885-йилда Сараево Европадаги биринчи шаҳар ва дунёдаги иккинчи шаҳар бўлиб, Сан-Франсискодан кейин шаҳар бўйлаб тўлиқ вақтли электр трамвай тармоғига эга бўлди.[12] 1914-йилда бу маҳаллий ёш босниялик фаол Гаврило Принсип томонидан арчдуке Франс Фердинанднинг ўлдирилиши жойи бўлди, бу Биринчи жаҳон урушини қўзғатди, бу эса Босниядаги Австрия-Венгрия ҳукмронлигини ҳам тугатди ва Югославия Қироллигининг яратилишига олиб келди. Кейинчалик, Иккинчи Жаҳон урушидан кейин, Иккинчи Югославия таркибида Босния ва Герцеговина Социалистик Республикасининг ташкил этилиши ўша пайтдаги таъсис республикасининг пойтахти Сараевонинг кенг тарқалишига олиб келди, бу 1984-йилги Қишки Олимпия ўйинларига мезбонлик қилиш билан якунланди ва гуллаб-яшнаган даврни белгилади. шаҳар учун. Бироқ, Югославия урушлари бошланганидан сўнг, 1992-йил апрелидан 1996-йил февралигача бўлган 1425 кун давомида шаҳар Босния уруши ва Югославия парчаланиши даврида замонавий урушлар тарихидаги энг узоқ пойтахт қамалини бошидан кечирди.[13]

Сараэво урушдан кейинги реконструксия қилинмоқда ва Босния ва Герцеговинадаги энг тез ривожланаётган шаҳардир.[14] Лонелй Планет сайёҳлик қўлланмалари туркуми Сараевони дунёдаги 43-энг яхши шаҳар деб атади[15] ва 2009-йил декабрида Сараево 2010-йилда ташриф буюриш учун энг яхши ўнта шаҳардан бири сифатида қайд этилган.[16] 2011-йилда Сараево 2014-йилги Европа маданият пойтахти бўлишга номзод бўлган ва 2019-йилда Европа ёшлар олимпиадаси фестивалига мезбонлик қилган.[17][18] 2019-йил октабр ойида Сараево маданиятни ривожланиш стратегиялари марказига қўйгани учун ЮНЕСКОнинг ижодий шаҳри сифатида белгиланди[19][20] ва дунёдаги ўн саккизта кино шаҳарларидан бири ҳисобланади.

Этимологияси

Сараево номи туркча: сарай сўзидан олинган бўлиб, „қаср“, „қароргоҳ“ маъноларини (форсча: سرای‎‎) англатган. Славян тилларида „эво“ қўшимчаси қўшилиши эгалик отини кўрсатиши мумкин ва шу билан Сараево номи „сарой шаҳри“ деган маънони билдиради.

Яна бир назарияга кўра, у 1455-йилга мансуб илк ёзилмаларда туркча: сарай оваси термини ишлатилган бўлиб, у „сарой атрофидаги текисликлар“ ёки оддий „сарой текисликлари“ деган маънони англатади.[21]

Бироқ Абдуллаҳ Скалжиć ўзининг „Турк тилидан олинган сўзлар луғати“ асарида эво охири туркча овадан кўра, жой номларини билдиришда ишлатиладиган кенг тарқалган славян тилидаги эво қўшимчасидан келиб чиққанлигини таъкидлайди.[22] Сараево номи биринчи марта 1507-йилда Фируз Бей томонидан ёзилган мактубда тилга олинган.[24] 400 йиллик Усмонлилар ҳукмронлиги давридаги расмий номи Сарайбосна („Босния саройи“) бўлиб, шаҳарнинг замонавий туркчадаги номи сақланиб қолган.

Жуғрофияси

Сараево учбурчак шаклидаги Босния ва Герсеговина геометрик марказига яқин ва Босния тарихий ҳудудида жойлашгандир. У денгиз сатҳидан 518 метр (1,699 фут) баландликда, „Сараэво водийсида“, Динор Алп тоғларида жойлашган.[23] Водийнинг ўзи бир вақтлар кенг яшил майдонни ташкил этган, аммо Иккинчи Жаҳон урушидан кейинги даврда шаҳарнинг кенгайиши ва ривожланишига  ўз ўрнини бўшатиб берган. Шаҳар зич ўрмонли тепаликлар ва бешта асосий тоғлар билан ўралган. Атрофдаги чўққиларнинг энг баланди - Трескавица - 2088 метр (6,850 фут), Белашница тоғидан-2,067 метр (6,781 фут), Яҳорина - 1,913 метр (6,276 фут), Требевич - 1,627 метр (5,338,2 фут) Игман энг қисқаси. Охирги тўрттаси 1984-йилда шаҳарда бўлиб ўтган Қишки Олимпия ўйинларига мезбонлик қилган Сараевонинг Олимпия тоғлари сифатида ҳам танилган. Шаҳарнинг ўзи тепаликли ерларнинг тенг улушига эга, буни кўплаб тик қия кўчалар ва тоғ ёнбағирларида жойлашган турар-жойлар тасдиқлайди.

Миляска дарёси шаҳарнинг асосий географик хусусиятларидан биридир. У шаҳар бўйлаб шарқдан Сараево маркази орқали шаҳарнинг ғарбий қисмига оқиб ўтади ва у ерда Босна дарёси билан учрашади. Милжаcка дарёси „Сараево дарёси“ бўлиб, унинг манбаи (Врело Милжаcке) Пале[24] шаҳридан 2 километр (1,2 миля) жанубда, Яҳорина тоғи этагида, Сараево марказидан бир неча километр шарқда. Боснанинг манбаси, Илидза (Ғарбий Сараево) яқинидаги Врело Босне яна бир диққатга сазовор табиий ёдгорлик бўлиб, сараевликлар ва бошқа сайёҳлар учун машҳур жой ҳисобланади. Кошевски Поток каби бир қанча кичик дарёлар ва дарёлар ҳам шаҳар ва унинг атрофидан оқиб ўтади.

Маъмурий бўлиниши

машҳур Сариқ Бастион томоша майдончасидан Сараевани кўриниши

Сараево жануби-шарқий Европадаги Босния ва Герцеговинанинг учбурчак шаклининг марказига яқин жойлашган. Сараево шаҳри тўртта муниципалитетдан (ёки „босния ва хорватча: опćина, сербча: опšтина“) иборат:

  • Сентар (марказ),
  • Нови Град (Янги шаҳар),
  • Ново Сараево (Янги Сараево)
  • Стари Град (эски шаҳар).

Сараево метрополитан ҳудуди (Катта Сараево ҳудуди) ва унга қўшни Илидза, Ҳаджичи, Вогоšćа ва Илижаш муниципалитетларини ўз ичига олади.

Урушдан кейин 1990-йилларда ва Дейтон томонидан ўрнатилган мамлакатнинг маъмурий бўлинишидан кейин Метрополитан ҳудуди қисқартирилди, бир нечта муниципалитетлар янги тан олинган Босния ва Герсеговина Федерацияси (ФБиҲ) ва Серб Республикаси (РС) чегарасида бўлиниб, биргаликда Серб Республикасидаги Истоčно Сараево шаҳрини ташкил этувчи янги муниципалитетлар: Истоčна Илидза, Истоčно Ново Сараево, Истоčни Стари Град, Лукавица, Пале (РС-бўлими) ва Трново (РС-бўлими), Соколаc муниципалитети (анъанавий равишда Сараево ҳудудининг бир қисми бўлмаган ва бўлинмаган) бир нечта муниципалитетларни яратди.

Шаҳар 1041,5 квадрат километр (402,1 квадрат миля) майдонига эга. Велики парки (Буюк парк) Сараево марказидаги энг катта яшил ҳудуддир бўлиб, Титова, Кошево, Джиджиковаc, Тина Ужевиćа ва Трампина кўчалари ўртасида жойлашган ва пастки қисмида Сараево болаларига бағишланган ёдгорлик жойлашган.

Иқлими

Сараеводаги-Великий Паркда куз.

Сараево иқлими 0 °C ёки-3 °C гача изотермларидан фойдаланишга боғлиқ ҳолда ёки нам континентал (Кöппен иқлим таснифи: Дфб) ёки океаник иқлим (Кöппен иқлим таснифи: Cфб) ҳисобланади. Сараэвонинг иқлими тўрт фаслни намойиш этади ва Cфб ва Дфб иқлими учун хос бўлган бир хил тарқалган ёғингарчилик. Адриатик денгизининг яқинлиги Сараевонинг иқлимини бироз мўтадил қилади, аммо шаҳарнинг жанубидаги тоғлар бу денгиз таъсирини сезиларли даражада камайтиради.[25] Йиллик ўртача ҳарорат 10 °C (50 °Ф), январ (ўртача-0,5 °C (31,1 °Ф)) йилнинг энг совуқ ойи ва июл (ўртача 19,7 °C (67,5 °Ф)) энг иссиқ ҳисобланади.

Энг юқори қайд этилган ҳарорат 1946-йил 19-августда 40,7 °C (105 °Ф) ва 2008-йил 23-августда (41,0 °C) бўлса, энг паст қайд этилган ҳарорат 1942-йил 25-январда-26,2 °C (-15,2 °Ф) эди. Сараэвода ўртача ҳарорат 32 °C (89,6 °Ф) дан ошадиган 7 кун ва йилига −15 °C (5 °Ф) дан паст бўладиган 4 кун бор.[26] Шаҳар одатда енгил булутли бўлади, йилига ўртача булут қоплами 45% ни ташкил қилади.

Энг булутли ой декабр (75% ўртача булутли), энг тиниқ ой эса август (37%). Мўтадил ёғингарчилик йил давомида доимий равишда ўртача 75 кун давом этади. Керактив иқлим шароитида 1984-йилги Қишки Олимпия ўйинлари Сараевда бўлиб ўтган. Ўртача шамол тезлиги соатига 28–48 км (17–30 миля) ва 1769 соат қуёшли ҳова бўлади.

Сараева иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек Йил
Мутлақ максимал, °C 18,2 21,4 26,6 30,2 33,2 35,9 38,4 40,0 37,7 32,2 24,7 18,0 40,0
Ўртача максимал, °C −3,3 −2,5 1,1 4,8 9,0 11,9 13,7 13,7 10,0 6,4 1,9 −1,8 5,4
Ўртача ҳарорат, °C 0,2 1,8 6,0 10,2 15,2 18,2 20,3 20,4 16,0 11,7 5,8 1,2 10,6
Ўртача минимал, °C 3,7 6,0 10,9 15,6 21,4 24,5 27,0 27,2 22,0 17,0 9,7 4,2 15,8
Мутлақ минимал, °C −26,8 −23,4 −26,4 −13,2 −9 −3,2 −2,7 −1 −4 −10,9 −19,3 −22,4 −26,8
Ёғингарчилик меъёри, мм 68 64 70 77 72 90 72 66 91 86 85 86 928
Сараево водийсининг "Сариқ Бастион" (Žута табижа) томоша қилиш майдончасидан панорамали кўриниши 2012-йил боҳори.

Иқтисод

Марказий банк.

Сараевонинг йирик ишлаб чиқариш, маъмурий ва туризм секторлари уни Босния ва Герцеговинанинг энг кучли иқтисодий раёнига айлантиради. Сараэво кантони мамлакат ялпи ички маҳсулотининг деярли 25 фоизини ишлаб чиқаради[27] Йиллик урушлардан сўнг Сараэво иқтисодиёти қайта қуриш ва соғломлаштириш дастурлари бошланди.[28] 1997-йилда Сараевода Босния ва Герцеговина Марказий банки очилган бўлса, 2002-йилда Сараево фонд биржаси савдо қилишни бошлаган.

Сараево ўзининг коммунистик даврида йирик саноат базасига эга бўлган бўлса-да, фақат бир нечта илгари мавжуд бўлган корхоналар бозор иқтисодиётига муваффақиятли мослашган. Сараево саноати ҳозир тамаки маҳсулотлари, мебел, пайпоқ, автомобил ва алоқа ускуналарини ўз ичига олади.[39] Сараевода жойлашган компаниялар қаторига БҲ Телеcом, Босналижек, Энергопетрол, Сараево тамаки фабрикаси ва Сараево пивара (Сараево пиво заводи) киради.

2019-йилда Сараево кантонининг умумий экспорти тахминан 1 427 496 000 КМни ташкил этди. Сараево экспортининг катта қисми (20,55%) Германияга тўғри келади, 12% дан кейин Сербия ва Хорватия. Импорт қилинган товарларнинг энг катта миқдори Хорватиядан келади, 20,95%. Жами импорт қиймати тахминан 4,872,213,000 КМ бўлган ҳолда, умумий импорт умумий экспортдан деярли 3,4 баравар кўпдир.[29]

1981-йилда Сараевонинг аҳоли жон бошига ялпи ички маҳсулоти Югославиядаги ўртача кўрсаткичнинг 133% ни ташкил этди.[30] 2019-йилда Сараевода ялпи иш ҳақи 1741 КМ ёки 889 еврони, соф иш ҳақи эса 1200 КМ ёки 613 еврони ташкил қилди.[29]

Транспорти

Автомобил йўллари

Сараэвонинг тоғлар орасидаги водийда жойлашгани уни ихчам шаҳарга айлантиради. Тор шаҳар кўчалари ва тўхташ жойларининг этишмаслиги автомобиллар ҳаракатини чеклайди, лекин пиёдалар ва велосипедчиларнинг ҳаракатланишини яхшилайди. Икки асосий йўл – Титова Улиcа (Маршал Тито кўчаси) ва шарқ-ғарбий Змаж од Босне (Босния аждаҳоси) автомобил йўли (Э761). Мамлакат марказида жойлашган Сараево Босниянинг асосий чорраҳасидир. Шаҳар бошқа барча йирик шаҳарлар билан Зениcа, Баня Лука, Тузла, Мостар, Горажде ва Фоча каби автомагистрал ёки миллий йўл орқали боғланган.

Сараево-Тарчин участкалари, жумладан, Сараево Белтwай ҳалқа йўли ҳам қуриб битказилди.

Манбалар

  1. ↑ Р.Д. „Бенжамина Кариć же званиčно нова градонаčэлниcа Саражева“ (бс). Клих.ба (8-апрел 2021-йил). Қаралди: 8-апрел 2021-йил.
  2. ↑ Стилиновиc, Жосип (3-январ 2002-йил). "Ин Эуропе'с Жерусалем", Cатҳолиc Wорлд Неwс. Тҳе cитй'с принcипал мосқуэс аре тҳе Гази Ҳусрев-Бей'с Мосқуэ, ор Бегова Дžамижа (1530), анд тҳе Мосқуэ оф Али Паша (1560–61). Ретриэвед он 5-август 2006-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Бенбасса, Эстҳер; Аттиас, Жеан-Чристопҳе. Тҳе Жеwс анд тҳеир Футуре: А Cонверсатион он Жудаисм анд Жеwиш Идентитиэс. Лондон: Зед Боокс, 2004 — 27-бет. ИСБН 978-1-84277-391-8. „Саражево.“ 
  4. ↑ „Висит Саражево: А Бриэф Ҳисторй оф тҳе Cитй“. Висит Саражево. 23-август 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-март 2012-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-12-25 санасида архивланган)
  5. ↑ „ТҲЕ WОРЛД ФАCТБООК“ (6-сентябр 2015-йил). 2021-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-август 2018-йил.
  6. ↑ Тоэ, Родолфо. „Cенсус Ресулц Ҳигҳлигҳт Импаcт оф Босниан Wар“. Балкан Транситионал Жустиcе. Балкан Инвестигативе Репортинг Нетwорк (1-июл 2016-йил). Қаралди: 14-октабр 2017-йил.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Cенсус оф Популатион, Ҳоусеҳолдс анд Дwеллингс ин Босниа анд Ҳерзеговина: Финал Ресулц“. Агенcижа за статистику Босне и Ҳерcеговине (2013). Қаралди: 28-июл 2021-йил.
  8. ↑ „Саражево: Тҳе эcономиc, административе, cултурал анд эдуcатионал cентер оф Босниа анд Ҳерзеговина“. Медитерранеа Неwс (12-май 2011-йил). 24-апрел 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-апрел 2012-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 24-апрел 2012-йил санасида архивланган)
  9. ↑ даэнет д.о.о. „Саражево Оффиcиал Wеб Сите : Эcономй“. Саражево.ба. 1-апрел 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-апрел 2012-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 1-апрел 2012-йил санасида архивланган)
  10. ↑ 10,0 10,1 Малcолм, Ноэл. Босниа: А Шорт Ҳисторй [Папербаcк]. Лондон: НЙУ Пресс, 1996 — 107, 364-бет. ИСБН 978-0-8147-5561-7. 
  11. ↑ Валерижан, Žужо; Имамовиć, Мустафа; Ćуроваc, Муҳамед. Саражево.
  12. ↑ Лонелй Планет: Бест Cитиэс ин тҳе Wорлд. Лонелй Планет, 2006. ИСБН 978-1-74104-731-8. 
  13. ↑ Cоннеллй, Чарлиэ. „Тҳе Неw Сиэге оф Саражево“. Тҳе Тимес (8-октабр 2005-йил). 2020-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-май 2010-йил.
  14. ↑ Келлей, Стеве. "Рисинг Саражево финдс ҳопе агаин", Тҳе Сеаттле Тимес. Ретриэвед он 19 Аугуст 2006.
  15. ↑ Лонелй Планет (Марч 2006). Тҳе Cитиэс Боок: А Жоурней Тҳроугҳ Тҳе Бест Cитиэс ин тҳе Wорлд, Лонелй Планет Публиcатионс, ИСБН 1-74104-731-5.
  16. ↑ „Лонелй Планет'с Топ 10 Cитиэс 2010 | Лонелй Планет'с Топ 10 Cитиэс 2010“. Неwс.cом.ау. 10-октабр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-январ 2010-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 10-октабр 2010-йил санасида архивланган)
  17. ↑ „Номинатион оф Саражево фор Эуропеан Cапитал оф Cултуре 2014“. БҲ-Неwс.cом. Қаралди: 15-сентябр 2011-йил.
  18. ↑ „Саражево: Wитҳ Саражево ас Эуропе'с Cапитал оф Cултуре 2014 wе cоулд сенд ан... – 12/05/2011 – ЭПП Гроуп“. Гроуп оф тҳе Эуропеан Пеопле'с Партй (Чристиан Демоcрац) ин тҳе Эуропеан Парлиамент. 2-август 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-сентябр 2011-йил.
  19. ↑ „УНЕСCО cелебратес Wорлд Cитиэс Дай десигнатинг 66 неw Cреативе Cитиэс“. УНЕСCО (30-октабр 2019-йил).
  20. ↑ „УНЕСCО десигнатес 66 неw Cреативе Cитиэс | Cреативе Cитиэс Нетwорк“. эн.унесcо.орг.
  21. ↑ Ҳазим Šабановиć. Босански паšалук: постанак и управна поджела (ш). Науčно друšтво НР Босне и Ҳерcеговине, 1959 — 28–37-бет. УДC 94 (497.6)"14/17". Қаралди: 11-сентябр 2012-йил. 
  22. ↑ Šкалжиć, Абдулаҳ. Турcизми у српскоҳрвацком жезику, Свжетлост, Саражево, 1989, šэсто изданже
  23. ↑ „Абоут Саражево – Оффиcиал Саражево статистиcс“. саражево.ба (6-сентябр 2015-йил). 29-апрел 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-сентябр 2015-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 29-апрел 2016-йил санасида архивланган)
  24. ↑ „Врело Милжаcке – срамота за туризам РС и БиҲ“. драганмоcевиc.cом (23-декабр 2013-йил). 2015-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-март.
  25. ↑ Лаcан, Игор; МcБриде, Жоэ Р. (2009). „Wар анд треэс: Тҳе деструcтион анд реплантинг оф тҳе урбан анд пери-урбан форест оф Саражево, Босниа анд Ҳерзеговина“. Урбан Форестрй & Урбан Греэнинг. 8-жилд, № 3. 133–148 [134]-бет. дои:10.1016/ж.уфуг.2009.04.001. ИССН 1610-8167.
  26. ↑ „Wеатҳербасе: Ҳисториcал Wеатҳер фор Саражево, Босниа анд Ҳерзеговина“. Wеатҳербасе. Қаралди: 17-апрел 2013-йил.
  27. ↑ ҳттп://влада.кс.гов.ба/ситес/влада.кс.гов.ба/филес/проcжена_позиcиже_кс_у_расподжели_приҳода_од_индиректниҳ_пореза_у_биҳ.пдф%7Cтитле=Саражево'с[сайт ишламайди]
  28. ↑ Эуропеан Cоммиссион & Wорлд Банк. „Тҳе Эуропеан Cоммунитй (ЭC) Эуропе фор Саражево Программе“. 6-ноябр 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-июл 2006-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 28-декабр 2008-йил санасида архивланган) Тҳе ЭC реcонструcтион программе фор Босниа анд Ҳерзеговина детаилед бй сеcтор. Ретриэвед он 5 Аугуст 2006.
  29. ↑ 29,0 29,1 „Арчивед cопй“. 29-июн 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-июл 2020-йил. (Wайбаcк Мачине сайтида 29-июн 2020-йил санасида архивланган)
  30. ↑ Атлас свижета: Нови поглед на Землжу, 3рд (хорватча), Загреб: Свеуčилиšна наклада Либер, 1984.  



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi