Sarkofag
Саркофаг (қадимги юнонча: σαρκοφάγος) – зодагонларни дафн қилиш учун ишлатиладиган ва одатда ер юзида махсус ажратилган хоналарда ёки қабристонларда қолдирилган анъанавий тобутнинг бир тури. Бу дастлаб Троад оҳактошидан ясалган қабрларни белгилаш учун ишлатилган бўлиб, гўёки одам қолдиқларини тезда ўзлаштира олиши учун.
Саркофаг сўзи қадимги юнонча номинал иборанинг бир қисми бўлиб, λίθος σαρκοφάγος (литҳос сарcопҳагос, литос сарcопҳагос, лит. „тош, гўшт еювчи“) ибораси бўлиб, юнонча σάρξ (сарх, „флеш, сарма“ ва φαγεῖν сарама")дан иборат. фагеин „овқатланиш“)[1].
Ҳикоя
Қадимги Мисрда аллақачон тарқалган, биринчи саркофагилар одатда қимматбаҳо ёғочдан ясалган расмлар, ҳайкаллар ва ёзувлар билан безатилган. Улар қабрларга ва ибодатхоналарга жойлаштирилди.
Қадимги Миср саркофагиларидаги ёзувларда марҳумнинг исми, шунингдек, худоларга қаратилган ва марҳумнинг жасадини ҳар қандай ёмонликдан ҳимоя қилиш учун мўлжалланган афсун ва ибодатлар мавжуд. Қадимги Миср саркофагилари мис зарҳал ёки олтин чойшаблар билан қопланган.
Кўпинча фир’авннинг тош саркофаги қаттиқ тошлардан – гранит ёки базалтдан қилинган. Кўп ҳолларда қопқоқ горизонтал равишда ёпилади. Лекин фақат устига қўйилган эмас, балки махсус олукларда силжийди[2].
Этрусклар ва баъзи римликларнинг саркофаги кўпинча марҳумнинг танасининг шаклини такрорлаган. Қадимги Рим саркофагилари мармар ёки порфирдан ясалган ва ҳайкалтарошлик релефлари билан бой безатилган.
Кейинчалик, саркофаги ясаш маҳорати йўқолди ва янги дафн қилиш учун (масалан, Буюк Карл) антик давр қолдиқларидан чиқарилган саркофагилардан фойдаланиш керак эди.
Қадимги Миср саркофаглари
Тутанхамонни дафн этиш мисолида қадимги Миср саркофагини кўриб чиқайлик[3].
Тутанхамоннинг деярли бутун дафн хонаси биринчи ташқи саркофаг-арк билан тўлдирилган, унинг узунлиги 5,2 м, кенглиги 3,35 м ва баландлиги 2,75 м. Ҳаммаси бўлиб тўртта ташқи саркофаги бор эди. Улар бир-бирига киритилган[4]. Ташқи саркофаги-арклар 5,5 см қалинликдаги эман тахталаридан ясалган ва астар устига зарҳал билан қопланган. Тутанхамоннинг тўртта ташқи ёғоч саркофагининг деворларида маросим сўзлари ва тегишли тасвирлар мавжуд, яъни"Саркофаги матнлари".
Тўртинчи ташқи саркофагнинг ичида сариқ кварцитнинг монолит блокидан ўйилган ички тош саркофаг бор эди. Унинг узунлиги 2,75 м, кенглиги 1,5 м ва баландлиги 1,5 м. Кварсит саркофагининг барча тўрт бурчагида қўриқчи маъбуда Исис, Нефтис, Нейт ва Селкитнинг юқори релефли тасвирлари ўйилган бўлиб, уларнинг қанотлари ва чўзилган қўллари, гўё саркофагни қучоқлаб, уни ҳимоя қилади. Пойдеворнинг атрофида „жет“ ва „тет“ ҳимоя тимсоллари рамкаси чўзилган.
Кварсит саркофагида ёғоч ва олтиндан ясалган учта антропоид тобут мавжуд бўлиб, улар Тутанхамонга ўхшарди ва Осириснинг риши безаклари ва рамзлари билан безатилган. Биринчи антропоид тобутнинг қопқоғи узунлиги 2,25 м эди.
Фир’авннинг ички қисмига эга миниатюра саркофаги заргарлик санъатининг ажойиб намунасидир. Ҳар бир ҳайкалчанинг пешонасининг пастки қисмида саркофаг ишониб топширилган маъбуда ва руҳнинг исмлари ёзилган, ҳар бир саркофагнинг ички юзасига эса тегишли маросим матни ўйиб ёзилган.
Манбалар
- ↑ „Этимологическая справка из дистанционного курса Колумбийского университета“. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 15-сентябр.
- ↑ Кинк Х. А.. Как строились египетские пирамиды. М: Наука (ГРВЛ), (По следам исчезнувших культур Востока), 1967 — 78-бет.
- ↑ Говард Картер. Гробница Тутанхамона. М: Акад. наук, Ин-т востоковедения. Изд-во вост. лит., 1959.
- ↑ „Последовательность погребения Тутанхамона“. 2022-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-октябр.
Ҳаволалар
- Саркофаги // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). – СПб., 1890—1907.
- Сарcопҳагус // Реалний словар классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редаксиэй членов Общэства классической филологии и педагогики Ф. Гелбке, Л. Георгиэвского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. – СПб., 1885.