Саудиа (арабча: السعودية‎‎ ‎ -Суʿūдияҳ ), илгари Сауди Арабиан Аирлинес (арабча: الخطوط الجوية العربية السعودية‎‎ - Саудия Арабистонининг бош қароргоҳи Жидда шаҳрида жойлашган, Яқин Шарқ, Африка, Осиё ва Шимолий Американинг 90 дан ортиқ йўналишларига ички ва халқаро ҳаво ташиш соҳасида фаолият юритувчи энг йирик авиакомпания. Рамазон ва Ҳаж кунларида компания Саудия Арабистони аэропортларига чартер рейсларини амалга оширади.

Авиакомпаниянинг асосий порти ва транзит маркази Жиддадаги Қирол Абдулазиз халқаро аэропорти, қолган учта ташувчи марказлари Абҳа минтақавий аэропорти, Ар-Риёддаги Қирол Холид халқаро аэропорти ва Даммамдаги Қирол Фаҳд халқаро аэропорти бўлиб, 28-ноябрдан тижорат операциялари учун очиқ. 1999-йил Авиакомпания Даҳран халқаро аэропортидан фаол фойдаланди, бироқ кейинчалик порт инфратузилмаси мамлакат ҳарбий-ҳаво кучларига топширилди ва ҳозирда ҳаво кучлари базаси сифатида фойдаланилмоқда.

Саудиа Араб ҳаво ташувчилар ташкилотининг аъзоси. Илгари авиакомпания минтақадаги энг йирик тижорат оператори бўлган, аммо бошқа компанияларнинг тез ўсиши туфайли у 2006-йилда Эмиратес Аирлине ва Этиҳад Аирwайсга таъсирини йўқотди ва ҳозирда Яқин Шарқ бозорида барча авиаташувчилар орасида учинчи ўринни эгаллаб турибди.

Тарихи

Бошланиши

Саудия Арабистонида фуқаро авиациясининг ривожланиши 1945-йилда қирол Абдул ал-Азиз Ибн Саудга совға сифатида Дуглас ДC-3 самолётини тақдим этган АҚСҲ президенти Франклин Делано Рузвелтга бориб тақалади. Кейинги йилнинг сентабр ойида Саудия Арабистонининг флагман авиакомпанияси Сауди Арабиан Аирлинес ташкил этилди, у тўлиқ давлатга тегишли бўлиб, мамлакат Мудофаа вазирлиги назорати остида бўлган, аммо Шимолий Американинг Транс Wорлд Аирлинес авиаташувчиси бошқаруви остида ишлаган.

Дастлаб, авиакомпаниянинг асосий базаси Жидда-Қандара аэропорти бўлиб, у шаҳар марказига яқин жойда жойлашган эди. Саудия Арабистони ҳаво йўллари биринчи маршрутлари орасида Фаластиннинг Лидда шаҳридан (ҳозирги Исроилнинг Лод шаҳри ва Бен Гурион халқаро аэропорти) Буюк Британия мандати остида Ҳаж зиёратчиларини Жиддага ташиш учун ташкил этилган махсус рейс бор эди. Авиакомпания 1947-йил март ойидан Жидда ва Ар-Риёд аэропортлари ўртасида, шунингдек Жидда ва Қоҳира ўртасидаги биринчи халқаро йўналишда амалга оширилган режалаштирилган рейслар учун бешта ДC-3 самолётидан фойдаланган. 1948-йил бошида Байрутга яна бир халқаро йўналиш очилди. 1949-йилда авиакомпаниянинг ҳаво парки буюртма қилинган бешта Бристол 170 лайнерларининг биринчиси билан тўлдирилди, бу кейинчалик мунтазам йўловчи ва юк ҳаво ташиш йўналишлар тармоғини сезиларли даражада кенгайтириш имконини берди.

Сауди Арабиан Аирлинес Cонваир 340, Даҳран аэропортида, 1959-йил

1950-йиллар

1950-йилларда компания секин, аммо барқарор ўсишни кузатди. Истанбул, Карачи, Амман, Қувайт, Асмара ва Порт Суданга янги мунтазам йўналишлар очилди. Саудия Арабистони ҳаво йўллари флоти яна бешта ДC-4 самолёти ва унинг биринчи босимли фюзеляжли лайнерларини – ўнта Cонваир 340 самолётини олди. 1959-йилда компания Жиддада ўзининг самолётларни таъмирлаш ва техник хизмат кўрсатиш марказини очди. Ушбу ўн йил ичида авиакомпания Жидда ва Ар-Риёд ўртасида оғир ҳаво алоқаларини ўрнатди.

1960-йиллар

1962-йилда Саудия Арабистони ҳаво йўллари иккита Боэинг 720 самолётини сотиб олди ва шу тариқа Яқин Шарқда реактив йўловчи лайнерларини бошқарадиган иккинчи тижорат авиакомпаниясига айланди (биринчиси Де Ҳавилланд Cомет самолётини сотиб олган Cйпрус Аирwайс эди). Кейинги йилнинг 19-февралида Саудия Арабистони қироли Файсал меморандум имзолади, унга кўра Саудия Арабистони ҳаво йўллари тўлиқ мустақил тижорат компаниясига айланди. Кейинчалик, авиаташувчининг парки янги ДC-6 ва Боэинг 707 лайнерлари билан тўлдирилди ва СААнинг ўзи Араб ҳаво ташувчилар ташкилотининг тўлиқ аъзоси бўлди. 1965-йилда Саудия Арабистони аэропортлари ва Шаржа, Теҳрон, Бомбей, Триполи, Тунис, Рабат, Женева, Франкфурт ва Лондон портлари ўртасида мунтазам йўналишлар очилди.

1970-йиллар

1970-йилларда авиакомпания логотипини, самолёт ранги дизайнини ўзгартирди ва 1972-йил 1-апрелда ўзининг расмий номини Саудиа деб ўзгартирди. Боэинг 737 ва Фоккер Ф28 янги лайнерлари босқичма-босқич фойдаланишга топширилди ва 737 серияли самолётлар мунтазам йўналишларда Дуглас ДC-9 билан алмаштирилди. Ўн йилликнинг иккинчи ярмида компания Европа билан юк алоқасини ўрнатди ва янги Лоcкҳеэд Л-1011 ва Фаирчилд ФҲ-27 самолётларини сотиб олди. Худди шу даврда Саудиа қироллик оиласи аъзолари ва давлат идоралари ходимлари учун махсус рейсларга хизмат кўрсатиш учун махсус парвоз хизматлари (СФС) алоҳида бўлинмасини тузди. 1978-йил охирида Рим, Париж, Маскат, Кано, Стокголмга мунтазам халқаро йўналишлар очилди ва кейинги йилнинг 3-февралида Саудия Пан Америcан билан биргаликда Даҳран ва Ню-Ёрк ўртасида мунтазам рейсни йўлга қўйди.

Саудия самолёти шаҳзода Муҳаммад бин Абдулазиз халқаро аэропортида
Саудиа Боэинг 747-368 Чанги халқаро аэропортида (Сингапур), 2007-йил

1980-йиллар

1980-йилларда Саудия бир қатор йўналишлар бўйича фаолиятини кенгайтириш сиёсатини давом эттирди: Афина, Коломбо, Ницса, Лаҳор, Брюссел, Дакар, Куала-Лумпур, Тайпей, Бангкок, Дакка, Могадишу, Найроби, Мадрид, Сингапурга мунтазам йўналишлар очилди., Манила, Деҳли, Исломобод, Амстердам; “Саудиа Cатеринг” парвозлар овқатланишини ташкил этишнинг алоҳида бўлинмаси иш бошлади, бир қатор самолётларда “Ҳоризон Cласс” бизнес класси хизмати ташкил этилди. Брюссел ва Тайпей аэропортларида авиакомпания иккита юк ташиш омборини очди. Компания парки кенг фюзеляжли Аирбус А300 ва Боэинг 747 самолётлари билан тўлдирилди ва СФС ВИП транспорт бўлими ўз ихтиёрида қулай Cессна Cитатион самолётларини олди. 1989-йилда мунтазам хизматларнинг маршрут тармоғи Ларнака ва Аддис-Абебага борадиган йўналишлар билан кенгайтирилди.

1990-йиллар

1990-йилда авиакомпания Боэинг 777, МД-11 ва МД-90 самолётларини ишга туширди ва Орландо, Ченнаи, Асмара, Вашингтон ДC, Ёханнесбург, Александрия, Милан, Сана ва Малага мавсумий рейсларни очди. 1996-йил 16-июлда компания яна бир бор ўз логотипи ва самолёт ранг бериш дизайнини ўзгартирди. Шу пайтдан бошлаб, лайнерларнинг фюзеляжлари қумга бўялган, думлари эса стабилизаторлар марказида қироллик уйининг белгиси билан қарама-қарши кўк рангга бўялган. Шу билан бирга, авиакомпания Саудианинг собиқ расмий номини қайтарди, шунингдек, аёл стюардессалар учун янги формани тақдим этди.

2000-йиллар

2000-йил 8-октабрда Саудия Арабистони Мудофаа ва авиация вазири шаҳзода Султон ибн Абдулазиз ал-Сауд авиакомпанияни хусусийлаштириш бўйича маркетинг тадқиқотларини ўтказиш бўйича шартнома имзолади, унга тайёргарлик кўриш жараёнида бир қатор қайта қуриш чоралари кўрилди, шу жумладан, авиаташувчидан асосий бўлмаган бўлинмаларни (парвоздаги овқатланиш, эрдан хизмат кўрсатиш, самолётларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ва Жиддадаги парвоз академиясини) олиб ташлаш ва уларни алоҳида тижорат компанияларига айлантириш.

2005-йил апрел ойида мамлакат ҳукумати байроқ ташувчиси келажакда Саудия Арабистони ва ундан ташқарида режалаштирилган рейсларнинг бир қисмида монополиясини йўқотиши мумкинлигини таъкидлади[1][2][3].

2010-йиллар

2012-йил 29-майда авиакомпания Саудия Арабистони ҳаво йўллари (тарихий номи 1971-йилгача қўлланган ва 1997-йилда қайта киритилган) дан ўзининг қисқартирилган инглизча Саудиа (бу ном 1972-1996-йилларда ишлатилган) номини қайтарди. Шу куни Саудия СкйТеам[4] глобал йўловчи авиацияси алянсининг тўлиқ аъзоси бўлди.

2012-йил охирига келиб Саудия Арабистони 64 та янги самолёт олди (6 таси Боэингдан ва 58 таси Аирбусдан ). 2015-йилда авиакомпания паркига 8 та Боэинг 787-9 қўшилди.

2016-йил апрел ойида Саудия Флядеал кам харажатли шўба корхонасини ташкил этишини эълон қилди. Флядеал ички ва минтақавий йўналишларга хизмат кўрсатади, парвозлар 2017-йил ўрталарида бошланган[5].

2020-йиллар

2021-йил апрел ойида Саудия 19-апрелда Халқаро ҳаво транспорти ассоциацияси (ИАТА) томонидан ишлаб чиқилган мобил иловани синовдан ўтказишини э’лон қилди, бу йўловчиларга саёҳат ма’лумотлари ва ҳужжатларини рақамли тарзда бошқаришга ёрдам беради[6].

Ҳамкорлик

Саудиа қуйидаги авиакомпаниялар билан кодшеринг шартномаларига эга:

Флот

Саудия авиакомпаниясининг Аирбус А320 самолёти Дюсселдорф халқаро аэропортига (Германия) қўнишга яқинлашмоқда, 2010-йил
Саудия авиакомпаниясининг Боэинг 777-200ЭР самолёти Цюрих Клотен аэропортига яқинлашмоқда (Швейсария)
Боэинг 747-412 Жинна халқаро аэропортидан учмоқда (Карачи, Покистон)
Амстердам Счипҳол аэропортида Саудия Арабистони юкларининг МcДоннелл-Дуглас МД-11 (Нидерландия)

2021-йил август ойида Саудиа флоти қуйидаги самолётлардан иборат эди:

Боэинг 777 Формула-Э либосида

Қуйидаги самолётлар Саудия томонидан ВИП, шахсий ва махсус парвозлар учун ишлатилади:

  • 6 Беэчcрафт Бонанза - тренинг
  • 2 Дассаулт Фалcон 900 ВИП
  • 4 Дассаулт Фалcон 7Х - Низомлар
  • 6 Гулфстреам ИВ - ВИП
  • 6 Ҳаwкер 400ХП - ВИП
Боэинг 777-300 “Саудия Арабистонининг диққатга сазовор жойлари” кўринишида

Бундан ташқари, Европада шартнома асосида ишлайдиган Қироллик ҳаво кучларининг бир нечта C-130 самолётлари тижорат авиаташувчисини билвосита реклама қилиш учун Саудиа авиакомпаниясининг рангларига бўялган.

Бортда хизмат кўрсатиш

  • Авиакомпания ҳар ойда бортда “Аҳлан Васаҳлан” журналини нашр этади (арабча: أهلاً وسهل‎‎ ‎ “Салом ва хуш келибсиз”).
  • Исломий тақиқларга кўра, авиакомпаниянинг барча рейсларида йўловчиларга чўчқа гўштидан тайёрланган таомлар ва алкоголли ичимликлар таклиф этилмайди.
  • Аирбус А330-300 ва Боэинг 777-300ЭР самолётлари бортида Wи-Фи ва мобил тармоқлар билан жиҳозланган.
  • Кўпгина самолётларда ибодат қилиш учун махсус жойлар мавжуд, улар парвоздан олдин эшитилади.

Мукофотлар

  • СкйТрах маълумотларига кўра, 2017-йилда дунёдаги энг илғор авиакомпания.

Ҳомийлик

  • Саудиа 1977-йилдан 1984-йилгача Уилямс Формула 1 жамоасига ҳомийлик қилган. Бу вақт ичида Уилямс Алан Жонс ва Кеке Росберг билан иккита конструкторлар ва иккита ҳайдовчилар чемпионлигини қўлга киритди.
  • Саудиа 2018 ва 2019-йил Дирияҳ эПрих нинг бош ҳомийси эди. Улар Формула Э нинг расмий авиакомпанияси бўлиб, уларнинг самолётларидан бири Боэинг 777-300ЭР бургут боши тасвирланган махсус кўринишга бўялган, унинг орқасида Спарк СРТ05э Ген2 автомобили бор.

Йўналишлар

Саудия Арабистони Осиё Европа Африка Шимолий Америка
Эд Даммам Карачи Лондон (Хитроу) Қоҳира Ню-Ёрк (Кеннеди)
Ар-Риёд Мале Сарагоса (юк) Хартум Вашингтон
Жидда Дубай Афина Касабланка Лос Анжелес
Ҳаил Ҳайдаробод Франкфурт-Майн Тунис
Мадина Гонконг Томир Работ
Жжизан Байрут Малага (юк) Искандария
Абҳа Истанбул Амстердам Найроби
Сакака Амман Париж Шарм ал-Шайх
Ал Таиф Дакка Леж (юк) Аддис-Абеба
Арар Манама Женева Порт-Луис
Табук Эл-Қувайт Мадрид
Нажрон Мумбай
Ал-Важҳ Кожикоде
Эл Баҳа Гуанчжоу
Ал Қосим Доҳа
Ал-Ула Янги Деҳли
Янбу ал Баҳр Исломобод
Сакака Омад
Биша Шаржа
Қаисумаҳ Манила
То'раиф
Води ад-Давосир

Авиаҳалокатлар ва бахциз ҳодисалар

  • 1959-йил 25-сентябр Дуглас ДC-4 (рўйхатга олиш ҲЗ-ААФ) Жидда аэропортидан ҳавога кўтарилганидан кўп ўтмай қулаб тушди. Ҳодисага учувчининг хатоси сабаб бўлган, бу эса самолётнинг тўхтаб қолишига сабаб бўлган. Бортдаги барча 72 киши (67 йўловчи ва 5 экипаж аъзоси) тирик қолган[7].
  • 1968-йил 9-феврал Таъмирлаш вақтида Дуглас C-47 (рўйхатга олиш ҲЗ-ААЭ) самолёти номаълум шахслар томонидан шикастланган ва кейинчалик ҳисобдан чиқарилган[8].
  • 1970-йил 10-ноябр Доуглас ДC-3 самолёти Амман аэропортидан (Иордания) Қирол Холид халқаро аэропортига (Ар-Риёд) мунтазам парвозни амалга ошириб, террорчилар томонидан ўғирлаб кетилган ва Дамашқ аэропортига (Сурия) олиб келинган[9].
  • 1980-йил 19-август. 163-рақамли Карачи-Риёд-Жидда йўналишида мунтазам ҳаракатланаётган Лоcкҳеэд Л-1011-200 ТриСтар самолёти юк омборидаги ёнғин ва Ар-Риёд аэропортига қўниш чоғида кейинги учувчи хатоси натижасида бутунлай вайрон бўлди. Самолётдагиларнинг барчаси ҳалок бўлган (301 киши).
  • 1980-йил 23-декабр. Даҳрандан Карачига режалаштирилган 162-рейсни амалга ошираётган Лоcкҳеэд Л-1011-200 ТриСтар самолёти кабинасида портловчи декомпрессия содир бўлди. Фюзелажда ҳосил бўлган тешикка икки йўловчи ташланган, салондаги босим туширилган[10].
  • 1996-йил 12-ноябр. Деҳлидан Жиддага мунтазам СВА-763 рейсини амалга ошираётган Боэинг 747-168Б (рўйхатга олиш ҲЗ-АИҲ) Деҳли аэропортидан кўтарилганидан кўп ўтмай, Чимкентдан КЗА-1907 рейсини бажараётган Қозоғистон ҳаво йўлларининг Ил-76 юк самолёти билан тўқнашиб кетди. Иккала кемада ҳам 349 киши ҳалок бўлди. Бу фалокат ҳаводаги барча тўқнашувлар орасида энг оғир ҳисобланади.
  • 2001-йил 23-август. Боэинг 747-368 (рўйхатга олиш ҲЗ-АИО) самолёти Куала-Лумпур халқаро аэропортида (Малайзия) двигателини ишга туширгандан сўнг, йўловчиларни олиб кетиш ва Саудия Арабистонига қайтиш учун йўловчи терминалига тортилиши керак эди. Олиб ташлаш жараёнида самарасиз тормозланиш ва олдинги қўниш мосламасининг бошқарилмаслиги фактлари аниқланди. Самолёт инерция билан ҳаракат қилишни давом эттирди ва бурни дренаж ариқига тушди. Бортдаги олти экипаж аъзосидан ҳеч бири жабрланмаган[11].
  • 2005-йил 8-сентябр Бортида 420 нафар йўловчи бўлган Коломбодан Жиддага учаётган Боэинг 747 экипажи (асосан Саудия Арабистонига учаётган ходимлар) самолёт бортида портловчи қурилма ўрнатилгани ҳақида хабар олди. Лайнер жойлаштирилди ва учиш аэропортига қўнди. Эвакуация вақтида йўловчилар ўртасида ваҳима ва тиқилинч юзага келди, натижада бир аёл, Шри-Ланка фуқароси ҳалок бўлди, 62 киши турли оғирликдаги жароҳат олди, 17 киши касалхонага ётқизилди.
  • 2008-йил 25-май. Боэинг 747-357 самолёти шаҳзода Муҳаммад бин Абдулазиз (Мадина) номидаги халқаро аэропортдан СВ-806 мунтазам рейсини амалга оширгандан сўнг Зия халқаро аэропортига фавқулодда қўнди. Қўнишга яқинлашганда, бошқарувчи бошқарув минорасидан ўнг ярим қанотдаги ёнғиннинг визуал кузатилиши ҳақида, сўнгра учинчи двигателдаги ёнғин ҳақида хабар берди. Экипаж ёнғинга қарши тизимни ишга туширди ва барча двигателларни тўхтатди[12]. Қаттиқ қўниш натижасида бортдаги бир нечта одам кичик жароҳатлар олди, кейинчалик самолёт ҳисобдан чиқарилди[12][13].
  • 2009-йил 8-май МД-90-30 (рўйхатга олинган ҲЗ-АПW) лайнери Жиддадан Руандага паром рейсини амалга ошираётганда, белгиланган аэропортнинг 15Л учиш- қўниш йўлагига қўнаётганда учиш-қўниш йўлагидан қумли тупроққа сирғалиб кетди, натижада асосий қўниш мосламаси ўрнатилди ва чап қанот консоли қулаб тушди, катта зарар кўрди.
  • 2014-йил 5-январ. Эроннинг Машҳад шаҳридан учаётган 767-300ЭР самолёти шаҳзода Муҳаммад Бин Абдулазиз халқаро аэропортига фавқулодда қўнди. Ҳодиса оқибатида 29 киши жароҳатланган, улардан 11 нафари касалхонага ётқизилган. Интернетда эълон қилинган видеолардан кўриш мумкинки, самолёт қўниш учун шассисиз кирган[14][15].

Манбалар

  1. ↑ „Эмбраэр wинс $400м Сауди жет деал“. ББC Неwс (2006-йил 28-март). 2010-йил 17-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 27-сентябр.
  2. ↑ „Сауди Аир Лаучес [сиc] Приватизатион Wитҳ Cатеринг Унит“. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 14-сентябр.
  3. ↑ „Сауди cабинет окайс Сауди Арабиан Аирлинес приватисатион“. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 14-сентябр.
  4. ↑ Сауди Арабиан жоин Скй Теам[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка
  5. ↑ „Флядеал’с лаунч пуц Саудиа ат ҳигҳер алтитуде“ (эн). Араб Неwс (2016-йил 19-апрел). 2017-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-август.
  6. ↑ „Саудиа Аирлинес то триал ИАТА травел пасс он флигҳц фром Куала Лумпур то Жеддаҳ“ (эн). Араб Неwс (2021-йил 13-апрел). Қаралди: 2021-йил 6-август.
  7. ↑ „Аccидент десcриптион“. авиатион-сафетй.нет. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ „ҲЗ-ААЭ Аccидент десcриптион“. Авиатион Сафетй Нетwорк. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 24-июл.
  9. ↑ „Ҳижаcкинг десcриптион“. Авиатион Сафетй Нетwорк. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-октябр.
  10. ↑ „Аccидент Датабасе: Аccидент Сйнопсис 12231980“. 2005-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 8-апрел.
  11. ↑ „Аccидент информатион : Боэинг 747 Саудиа ҲЗ-АИО“. www.аирфлеэц.нет. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 27-сентябр.
  12. ↑ 12,0 12,1 „АСН Аирcрафт аccидент Боэинг 747-357 ТФ-АРС Дҳака-Зиа Интернатионал Аирпорт (ДАC)“. Аирcрафт Сафетй Нетwорк. 2012-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 24-январ.
  13. ↑ „Сауди плане cатчес фире ат ЗИА“. Тҳе Даилй Стар. СТАР (2008-йил 26-март). 2009-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 24-январ.
  14. ↑ „Дозенс ҳурт ин Сауди жет эмергенcй ландинг ин Медина“. 2017-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 5-январ.
  15. ↑ „А Боэинг 767—300 оператед бй Сауди Арабиан Аирлинес wас дамагед“. 2016-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-сентябр.