Ziyosfera

Saydzyo

Сайдзё (японча: 西条市, Сайдзё-си?) Япониянинг Эҳиме префектурасида жойлашган шаҳардир. 2022-йил 1-сентябр ҳолатига кўра, шаҳарда 58803 та хонадонда 106016 нафар аҳоли истиқомат қилган ва аҳоли зичлиги 1 км га 210 кишидан тўғри келган[1]. Шаҳарнинг умумий майдони 509,98 квадрат километр (196,90 ми²).

Сайдзё

西条市
Шаҳар
Saydzyo
Байроқ
Saydzyo
Герб
Мамлакат Япония
Ҳудуд Сикоку
Префектура Эҳиме
Ҳукумат
 • Мер Тосиҳиса Тамаи (2016-йил ноябр ойидан бери)
Асос солинган 137-йил (расман)
Майдон 509.98 км2 (196.90 кв ми)
Аҳолиси
 (2022-йил 31-август)
 106,016 киши
Сайдзё шаҳар ҳокимияти

Географияси

Сайдзё Сикоку оролининг марказий Эҳиме префектурасида жойлашган ва шимолда Сето ички денгизи билан чегарадош. Япониянинг ғарбий қисмидаги энг баланд чўққиси бўлмиш Исидзучи тоғининг этагида жойлашган. Сайдзё шаҳри кенг ҳудудни ўз ичига олади ва бутун Додзен текислиги бўйлаб Исидзучи тоғ тизмаси этакларидан Сето ички денгизигача (собиқ Сайжо шаҳри, Тоё шаҳри, Комацу шаҳри ва Танбара шаҳри) ва ундан ҳам кичикроқ шаҳарларни ўз ичига олади. Додзен текислигини бир нечта дарёлар кесиб ўтади, энг каттаси Камо ва Накаяма дарёларидир.

Сайдзё ўзининг табиий булоқ суви билан машҳур. Шаҳар бўйлаб тарқалган булоқлар Сайдзёнинг „Япониянинг баҳорги сув пойтахти“ деб аталишига сабаб бўлган. Маҳаллий равишда учинуки номи билан танилган кўплаб фавворалар шаҳар бўйлаб тарқалган. Бу ердаги сувни маҳаллий аҳоли ва меҳмонлар шишаларга солиб, ўзлари билан олиб кетишади. Аксарият хусусий уйлар сувдан фойдаланиш учун хусусий қудуқлар ҳам қазишган[2]. Кобосуи деб номланувчи машҳур чучук сув булоғи Кукай (шунингдек, Кобо-Даиси номи билан ҳам танилган), Сайдзё бандаргоҳи тубидан отилиб чиқади. Булоққа маҳаллий аҳоли ва буддист зиёратчилар ташриф буюришади.

Қўшни муниципалитетлар

Эҳиме префектураси

Кочи префектураси

  • Ино

Иқлими

Сайдзёда нам субтропик иқлим шаклланган, ёзи иссиқ ва қиши салқин, қор ёғиши билан ажралиб туради. Сайдзёда ўртача йиллик ҳарорат 14,1 °C. Йиллик ўртача ёғин миқдори 1839 мм, сентябр эса энг нам ой ҳисобланади. Энг юқори ҳарорат январда 25,3 °C ни, энг паст ҳарорат ҳам январда кузатилиб, 3,0 °C ни ташкил этади[3].

Аҳолининг ўсиши
ЙилАҳоли±%
1960116 523—    
1970108 270−7.1%
1980112 961+4.3%
1990115 251+2.0%
2000114 548−0.6%
2010112 134−2.1%

Демографияси

Япония аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Сайдзё аҳолиси 1960-йиллардан бери барқарор.

Аҳолининг ўсиши
ЙилАҳоли±%
1960116 523—    
1970108 270−7.1%
1980112 961+4.3%
1990115 251+2.0%
2000114 548−0.6%
2010112 134−2.1%

Тили

Сайдзё аҳолиси Ғарбий япон тиллари гуруҳининг бир қисми бўлган ва кўп жиҳатдан Кансай лаҳжасига ўхшаш Иё лаҳжасининг Тоё (шарқий Эҳиме) вариантида гаплашади. Лаҳжадаги баъзи маҳаллий ўзгаришлар туфайли Сайдзёдагилар ўзларининг Тоё шевасини ўзига хос шаклини Сайдзё диалекти (Сайдзо-бен) деб аташади[4][5].

Тарихи

Қадимги даври

Сайдзё ҳудуди қадимги Иё вилоятининг бир қисми бўлган ваДзёмон давридан бери инсонлар яшаб келган. Буни Ичикура тоғли ҳудудида топилган милоддан аввалги 6000 йилларга оид сопол идишлар тасдиқлайди. Ҳачидо тоғи ва унинг атрофидан ўрта ва сўнгги Яёи даврига оид кўплаб ашёлар топилган. Ҳудуддан кўплаб ибодатхона қолдиқларининг топилиши бу ернинг қурилиш учун қулай ва денгизга яқинлиги билан ифодаланади[6].

Ўрта асрдан янги тарих давригача

Камакура даврининг бошида сёгунлик қудратли Коно уруғини бутун Иё вилоятига, шу жумладан Сайдзёда губернатор (сюго) этиб тайинлаган. Коно узоқ вақтдан бери Сайдзё ҳудудининг манориал лорди сифатида минтақа устидан ҳокимиятни ушлаб турган. Бироқ, 1342-йилда Асикага Такаудзи бутун Сикоку устидан сёгунлик ҳокимиятини мустаҳкамлашга ҳаракат бошлайди. Шунинг учун таклифнинг бир қисми сифатида унга бўйсунувчи Ҳосокава уруғига Иё вилоятига бостириб киришни буюрган. Ҳосокава уруғи ҳудудни Сенгоку давригача назорат қилқилган. Сайдзё ҳозирги Суноучи туманидаги Такакоги қал’асида Исикава уруғи томонидан бошқарилган[6].

Токугава сёгунлигининг ташкил топишида, Сайдзё 1636-йилда Сайдзё доменини ташкил этиилгунга қадар бир қатор ҳокимлар томонидан бошқарилган. Ҳитоцуянаги Наомори бу доменнинг хўжайини этиб тайинланган, бироқ Осакада касалликдан вафот этган. Унинг ворислари 1665-йилда сиёсий сабабларга кўра, шу жумладан деҳқонлар қўзғолони туфайли сёгунлик доменни ўз ҳукмронлиги остига олгунга қадар икки авлод ҳукмронлик қилган. 1670-йилда сёгунлик Токугава Иэясунинг набираси Мацудаира Ёридзумини ўрнатди, унинг авлодлари Мейдзи ислоҳотигача 10 авлод ҳукмронлик қилган.

Сайдзё географиясида Эдо даврида катта ўзгаришлар юз берган. Ҳитоцуянагининг иккинчи ҳукмдори Наосиге Сайдзё қал’асини қурган ва унинг атрофида хандақ барпо қилиш учун Кита дарёсини бурган. Собиқ қал’а ҳудудида ҳозирда хандақ ва қал’а дарвозаси ичида Япониядаги бир нечта давлат мактабларидан бири бўлган Сайдзё ўрта мактаби жойлашган. Камо дарёси учун тошқинни назорат қилиш ва Сето ички денгизидаги мелиорация лойиҳалари Сенгоку даврининг охирида бошланиб, Эдо даврида ҳам давом этган. Мацудаира оиласи ўзларининг шахсий ерларини кўпайтириш воситаси сифатида йирик мелиоратив лойиҳаларни амалга оширган[7].

Замонавий тарихи

Мейдзи ислоҳотидан сўнг, 1871-йилда Сайдзё ва унга қўшни Комацу доменлари мос равишда Сайдзё префектураси ва Комацу префектурасига айлантирилган. Ўша йили иккала префектура янги Мацуяма префектурасига бирлаштирилган ва Камияма префектураси билан бирлаштирилгунга қадар Ишизучи префектураси деб ўзгартирилган. 1873-йилда ҳозирги Эҳиме префектураси ташкил этилган[7]. Ҳудуд 1889-йил 15-декабрда замонавий туманлар тизимининг ташкил этилиши билан Эҳиме округи Нии туманидаги қишлоқларга бўлинган. 1925-йил 11-февралда Тамацу, Омачи ва Кансаи (Синхай қишлоғи) қишлоқларининг қўшилиши натижасида Сайдзё шаҳри ташкил этилган. 1941-йил 29-апрелда Сайдзё Ииока (Ииока қишлоғи), Канбе (Кобе қишлоғи), Тачибана (Тачибана қишлоғи) қишлоқлари ва Хими шаҳри (Ҳими шаҳарчаси) билан бирлаштирилган ва шаҳар мақоми берилган.

2004 йил 1-ноябрда Сайдзёга Тоё шаҳри ва Комацу, Танбара шаҳарчалари (иккаласи ҳам Сусо туманида) қўшилган .

Ҳукумати

Увадзима тўғридан-тўғри сайланадиган мер ва 28 аъзодан иборат бир палатали шаҳар кенгашига эга бўлган мер-кенгаш шаклига эга. Сайдзё Эҳиме префектураси ассамблеясига тўртта аъзодан ҳисса қўшади. Миллий сиёсат нуқтаи назаридан, шаҳар Япония Диэт қуйи палатасининг Эҳиме 3-округи таркибига киради.

Иқтисодиёти

Кенгайтирилган Сайдзё ҳудуди тоғ ўрмонлари, қишлоқ хўжалиги ерлари ва қирғоқ чизиғи ҳудудларни ўз ичига олганлиги сабабли, шаҳар турли хил иқтисодиётга эга[2].

Ёғоч кесиш Офуки қишлоғи тоғларида асосий саноат соҳаси бўлган. Ҳудуд аҳолиси 1960-йилларгача кўпайиб борган, чет элдан ёғоч импорти кучайиб, аҳолининг кескин қисқариши кузатилган ва 2011-йил ҳолатига кўра Офукида ўртача ёш 67 ёшни ташкил этган[2]. Ёғоч кесишдан ташқари, тоғ-кон саноати ҳам иқтисодиётининг асосий қисми ҳисобланган. Яқин атрофдаги Ичинокава конига Эдо даврининг бошида асос солинган ва 1957-йил ёпилгунига қадар сурманинг асосий манбаи бўлиб келган. Кондан олинган йирик стибнит кристаллари Сайдзёда ҳам, бутун дунёдаги музейларда ҳам намойиш этилади. Шахтани Соу даврида Сумитомо Метал Мининг Cо. сотиб олишидан олдин Согабе оиласи авлодлари назорат қилган. Бугунги кунда кон мажмуасидан шахталардан бирига олиб борадиган ёпиқ тош шлюз қолган[8].

Эдуcатион

Сайдзёда 26 та давлат бошланғич мактаби ва шаҳар ҳукумати томонидан бошқариладиган ўнта давлат ўрта мактаби мавжуд. Шаҳарда Эҳиме префектураси таълим кенгаши томонидан бошқариладиган бешта давлат олий мактаби мавжуд.

Транспорти

Темир йўллари

Сикоку темир йўл компанияси – Ёсан линияси

  • Иё-Сайдзё – Исидзучияма – Иё-Ҳими – Иё-Комацу – Таманоэ – Нюгава – Иё-Миёси

Магистрал йўллари

  • Мацуяма автомагистрали
  • Имабари-Комацу автомагистрали

Портлари

  • Тоё порти

Қардош шаҳарлар

Таниқли шахслари

  • Дзудзиро Вада – саргузаштчи, тадбиркор ва проспектор (1872—1937)
  • Асасио Таро ИИ, Таисё даври одзеки (1879—1962)
  • Синдзи Сого, Сайдзонинг иккинчи мери (1884—1981) Синкансеннинг яратилишига ҳисса қўшган.
  • Юкио Секи, биринчи камикадзе бўлинмаларидан бири „Сикисима-тай“ эскадронининг раҳбари (1921—1944)
  • Нобутака Тагучи, 1972-йилги Ёзги Олимпия ўйинларида 100 метрга брасс усулида сузиш бўйича олтин медал совриндори (1951-йилда Тоёда туғилган)[10]
  • Каори Манабе, телевизион шахс ва модел (1980-йилда туғилган)[11]
  • Юто Нагатомо, футболчи (1986-йил туғилган)

Манбалар

  1. ↑ „Саижō cитй оффиcиал статистиcс“ (жа).
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Саижō Cитй Дисастер Превентион Департмент (жа) Саижō Cитй Дисастер Превентион Департмент: . Саижō Cитй, принтед бй Wатанабе Публишинг, Марч 2012. 
  3. ↑ Саижō cлимате дата
  4. ↑ Фужиока, Казуо (Жануарй 1989). "郷土の方言について[Он Оур Лоcал Диалеcт]" (жа). 西條史談 [Саижō Жоурнал оф Ҳисторй] (Саижō Ҳисториcал Соcиэтй) (16): 43–53. 
  5. ↑ Ямамото, Масару (Септембер 2003). "伊予国 西条弁（その一）[Иё Провинcе: Саижō Диалеcт (Вол. 1)]" (жа). 西条史談 [Саижō Жоурнал оф Ҳисторй] (Саижō Ҳисториcал Соcиэтй) (59): 62–90. 
  6. ↑ 6,0 6,1 {{{титле}}} (жа) Эҳиме Префеcтуре Ҳигҳ Счоол Эдуcатион Ресеарч Ассоcиатион, Соcиал Студиэс Департмент: . Эҳиме Префеcтуре Ҳигҳ Счоол Эдуcатион Ресеарч Ассоcиатион, Соcиал Студиэс Департмент, принтед бй Секи Публишинг, Марч 1993. 
  7. ↑ 7,0 7,1 {{{титле}}} (жа) Кадокаwа Энcйcлопедиа оф Жапанесе Плаcе Намес Эдитинг Cоммиттеэ: . Кадокаwа, Оcтобер 1981. 
  8. ↑ (жа) Ичинокаwа Cоммунитй Cентер: . Ичинокаwа Cоммунитй Cентер, Марч 1983. 
  9. ↑ Лист оф Систер Cитиэс, Эҳиме Префеcтурал Говернмент, 2013
  10. ↑ Греат Мен оф Эҳиме: Тагучи Нобутака (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-02-22 санасида архивланган), Эҳиме Префеcтурал Лифелонг Леарнинг Cентер"(японча)
  11. ↑ И’ве ретурнед то Саижō, Каори Манабе – Оффиcиал Блог, 2012"(японча)

Ҳаволалар

Викиомборда „Сайдзё“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi