Ziyosfera

Sayohat

Европа саёҳатида олинган Париж сурати.

 

Поезд саёҳати — Ҳиндистоннинг Тамилнаду штатидаги Меттупалаям ва Оотаcамунд ўртасидаги Нилгири тоғ темир йўли кўпригида поездда йўловчилар.

Саёҳат — бу узоқ географик жойлар орасидаги одамларнинг ҳаракати. Саёҳат пиёда, велосипедда, автомобилда, поездда, қайиқда, автобусда, самолётда, кемада ёки бошқа йўллар билан амалга оширилиши мумкин ва бир томонлама ёки икки томонлама бўлиши мумкин[1]. Саёҳат, шунингдек, туризм мисолида бўлгани каби, кетма-кет ҳаракатлар ўртасида нисбатан қисқа муддатларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.

Этимология

"Саёҳат" атамаси қадимги франсузча траваил сўзидан келиб чиққан бўлиши мумкин, бу „иш“ деган маънони англатади[2]. Мерриам-Wебстер луғатига кўра, саёҳат сўзининг биринчи ишлатилиши ХИВ асрда бўлган. Шунингдек, бу сўз ўрта инглиз траваилен сўзидан келиб чиққанлигини билдиради, травелен (қийноққа солиш, меҳнат қилиш, ҳаракат қилиш, саёҳат қилиш деган маънони англатади) ва олдинги франсузча траваиллер (бу машаққатли меҳнат қилиш дегани).

Инглиз тилида одамлар ҳали ҳам вақти-вақти билан траваил сўзларини ишлатишади бу „кураш“ деган маънони англатади. Симон Wинчестер ўзининг „Тҳе Бест Травелерс' Талес“ (2004) китобида саёҳат ва оғирлик сўзлари ҳам қадимий илдиз тилида бўлиб: трипалиум деб номланган трипалиум (лотин тилида бу „уч қозиқ“ деган маънони англатади, худди қозиқга ўрнатади).  Ушбу ҳавола қадимги даврларда саёҳат қилишнинг ўта қийинлигини акс эттириши мумкин. Замонавий даврда саёҳат, манзилга қараб, осонроқ бўлиши мумкин. Эверест тоғига, Амазон тропик ўрмонларига саёҳат, экстремал туризм ва саргузаштли саёҳат саёҳатнинг қийинроқ шаклларидан. Саёҳат қилиш, шунингдек, автобус, круиз кемаси ёки ҳатто буқа араваси каби саёҳат усулига қараб қийинроқ бўлиши мумкин[3].

Мақсад ва мотивация

Саёҳат қилиш сабаблари орасида дам олиш[4], ёшартириш[5],туризм[4],тадқиқот саёҳати,[4] маълумот тўплаш, одамларга ташриф буюриш, хайрия учун кўнгиллилар саёҳати, ҳаётни бошлаш учун миграция киради. Бошқа, диний зиёратлар[4] ва миссия сафарлари, иш сафари[4], савдо[4], қатнов, тиббий ёрдам олиш[4], саёҳат қилиш ёки урушдан қочиш, саёҳат қилишдан завқланиш ёки бошқа сабаблар. Саёҳатчилар пиёда ёки велосипедда юриш каби инсон кучи билан ишлайдиган транспортдан фойдаланишлари мумкин; ёки транспорт воситалари, масалан, жамоат транспорти, автомобиллар, поэздлар, қайиқлар, круиз кемалари ва самолётлар.

Саёҳат мотивларига қуйидагилар киради:

  • Хурсандчилик[6]
  • Дам олиш
  • Кашфиёт ва кашфиёт[4]
  • Саргузашт
  • Маданиятлараро алоқалар[4]
  • Шахслараро муносабатларни ўрнатиш учун шахсий вақт ажратиш.
  • Стрессдан қочиш[7]
  • Хотираларни шакллантириш[7]

Тарихи

Саёҳат қадимги даврларга бориб тақалади, у ерда бадавлат юнонлар ва римликлар дам олиш учун Помпей ва Баиаэ каби шаҳарлардаги ёзги уйлари ва виллаларига саёҳат қилишади. Дастлабки саёҳатлар секинроқ, хавфлироқ ва савдо ва миграция ҳукмрон бўлган бўлса-да, кўп йиллар давомида маданий ва технологик тараққиёт саёҳат қилиш осонроқ ва қулайроқ бўлганини англатади[8]. 1492-йилда Кристофер Колумб Испаниядан янги дунёга сузиб кетганидан бери инсоният транспорт соҳасида узоқ йўл босиб ўтди. ХХИ асрга келиб самолётлар Испаниядан Қўшма Штатларига бир кечада саёҳат қилиш имконини берди.

Ўрта асрларда саёҳат қилиш қийинчиликларни юзага келтирган аммо бу иқтисодиёт ва жамият учун муҳим эди. Улгуржи сектор (масалан) карвонлар ёки денгиз саёҳатчилари билан орқали шуғулланадиган савдогарларга боғлиқ эди, охирги фойдаланувчи чакана савдо кўпинча қишлоқдан қишлоққа айланиб юрадиган кўплаб саёҳатчиларнинг хизматларини талаб қилар эди, гйровагуэс (сайёр роҳиблар) ва саргардон роҳиблар илоҳиёт ва чорвачилик билан шуғулланадилар. қаровсиз ҳудудларни қўллаб-қувватлаш, саёҳатчиларни гастрол қилиш ва қўшинлар турли хил салиб юришларида ва бошқа урушларда узоқ ва кенг тарқалди[9]. Зиёратлар Европа ва Ислом дунёсида кенг тарқалган бўлиб, маҳаллий ва халқаро саёҳатчилар оқимини ўз ичига олган[10].

ХВИ аср охирида ёш Европалик аристократлар ва бой юқори табақали эркаклар учун санъат ва адабиёт бўйича таълим олишнинг бир қисми сифатида Европанинг муҳим шаҳарларига саёҳат қилиш модага айланди. Бу Гранд Тоур сифатида танилган ва Лондон, Париж, Венеция, Флоренсия ва Рим каби шаҳарларни ўз ичига олган. Бироқ, Франсия инқилоби Гранд Тоурнинг якунини олиб келди[9].

Сувда саёҳат кўпинча қуруқликдаги саёҳатдан кўра кўпроқ қулайлик ва тезликни таъминлади, ҳеч бўлмаганда ХИХ асрда темир йўллар тармоғи пайдо бўлгунга қадар. Сайёҳлик мақсадидаги саёҳатлар одамлар ўйин-кулги учун саёҳат қилишни бошлаган пайтларда бошлангани, чунки саёҳат энди қийин ва қийин вазифа эмас эди. Буни Томас Кук каби одамлар поездлар ва меҳмонхоналар биргаликда брон қилинган туристик пакетларни сотганлар[11]. Ҳаво кемалари ва самолётлар ХХ асрда, хусусан, самолётлар ва учувчиларнинг ортиқча бўлган Иккинчи Жаҳон урушидан кейин узоқ масофаларга саёҳат қилиш ролини ўз зиммасига олди[9]. ХХИ асрда ҳаво қатнови шу қадар кенг тарқалдики, Алексис Алфорд исмли бир аёл 21 ёшга тўлгунга қадар 196 та давлатга ташриф буюрди[12].

Географик турлар

Саёҳат маҳаллий, минтақавий, миллий (ички) ёки халқаро бўлиши мумкин. Баъзи мамлакатларда маҳаллий бўлмаган ички саёҳат ички паспортни талаб қилиши мумкин, халқаро саёҳат эса одатда паспорт ва визани талаб қилади. Экскурсиялар саёҳатнинг кенг тарқалган туридир. Экспедиция саёҳатлари, кичик гуруҳли саёҳатлар ва дарё саёҳатлари сайёҳлик саёҳатларига мисол бўла олади.

Хавфсизлик

Бритиш Аирwайс 747 самолётида саёҳатчилар. Ҳаво саёҳати кенг тарқалган транспорт воситасидир.
Сзcзеcин портида МС Сканиа пароми

Расмийлар саёҳат хавфсизлигини таъминлаш учун эҳтиёт чораларини кўриш муҳимлигини таъкидламоқда[13]. Чет элга саёҳат қилганда, эҳтимол хавфсиз ва бахциз саёҳатни афзал кўради, аммо саёҳатчилар қийинчиликларга, жиноятларга ва зўравонликка дуч келишлари мумкин[14].Хавфсизликка оид баъзи фикрларга атроф-муҳитдан хабардор бўлиш[13],жиноят нишонига айланмаслик[13], паспорт нусхаларини ва шунга ўхшаш маълумотларни ишончли одамларга қолдириш[13],ташриф буюрилган мамлакатда амал қиладиган тиббий суғуртани олиш киради[13] ва хорижий давлатга келганда ўз миллий элчихонасида рўйхатдан ўтиш[13]. Кўпгина мамлакатлар бошқа мамлакатларнинг ҳайдовчилик гувоҳномаларини тан олмайди; Бироқ, кўпчилик мамлакатлар халқаро ҳайдовчилик гувоҳномаларини қабул қилади[15]. Ўз мамлакатида чиқарилган автомобил суғурта полислари кўпинча хорижий мамлакатларда ҳақиқий эмас ва кўпинча ташриф буюрилган мамлакатда амал қиладиган вақтинчалик автомашина суғуртасини олиш талаб этилади[15]. Шунингдек, борадиган мамлакатларнинг ҳайдаш қоидалари ва қоидаларига билиш тавсия этилади[15]. Хавфсизлик нуқтаи назаридан хавфсизлик камарини тақиш тавсия этилади; кўп мамлакатлар хавфсизлик камарларидан қонун бузганлик учун жазо бор[15].

Ҳар хил турдаги саёҳатлар хавфсизлигини солиштириш учун ишлатилиши мумкин бўлган учта асосий статистик маълумотлар мавжуд (Атроф-муҳит, транспорт ва минтақалар департаментининг 2000-йил октябр ойида ўтказилган сўрови асосида.

Режим Бир миллиардга ўлим
Саёҳатлар Соат Километрлар
Автобус 4.3 11.1 0.4
Темир йўл 20 30 0,6
Ҳаво 117 30.8 0,05
Кема 90 50 2.6
Ван 20 60 1.2
Автомобил 40 130 3.1
Юриш 40 220 54
Велосипед 170 550 45
Мотоцикл 1640 4840 109

Манбалар

  1. ↑ „Травел“. Мерриам-Wебстер.cом Диcтионарй. Мерриам-Wебстер (12-апрел 2021-йил). Қаралди: 16-апрел 2021-йил.
  2. ↑ Энтймолигиcал диcтионарй (дефинитион). Ретриэвед он 10 Деcембер 2011
  3. ↑ Бузард, Ж.. Тҳе Беатен Траcк. Эуропеан Тоурисм литературе, анд тҳе Wайс то 'Cултуре' 1800 - 1918. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 1993. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 „Тҳе Роад то Травел: Пурпосе оф Травел.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-06-06 санасида архивланган) Университй оф Флорида, Cоллеге оф Либерал Арц анд Сcиэнcес. (Cомпилатион фор Ҳисторй 3931/РЕЛ 3938 cоурсе.) Аccессед Жулй 2011.
  5. ↑ „Мотиватионс оф Травел“. У.С. Травел Ассоcиатион.
  6. ↑ Симонсон, Лаwренcе Р.; Котҳ, Барбара А.; Креаг, Гленн М. (1988). „Со Ёур Cоммунитй Wанц Травел/Тоурисм? Гуиделинес фор Аттраcтинг анд Сервиcинг Виситорс“. Қаралди: 10 Април 2018. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  7. ↑ 7,0 7,1 ҳттпс://www.устравел.орг/ситес/дефаулт/филес/медиа_роот/доcумент/Мотиватионс%20фор%20Травел%20Фаcт%20Шеэт.пдф [формациз УРЛ ПДФ]
  8. ↑ „А Бриэф Висуал Ҳисторй оф Травел“ (Wайбаcк Мачине сайтида 31-март 2019-йил санасида архивланган). Аccессед Май 2017.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 „А Ҳисторй Оф Wҳй Пеопле Травел“. Матадор Нетwорк.
  10. ↑ Петерс, Ф. Э.. Тҳе Ҳажж: Тҳе Муслим Пилгримаге то Меccа анд тҳе Ҳолй Плаcес. Принcетон Университй Пресс, 1994 — 164-бет. ИСБН 9780691026190. 
  11. ↑ „А бриэф ҳисторй оф травел: Фром элите ҳоббй то масс тоурисм“ (инглизча). Деуцче Wелле. Қаралди: 13-феврал 2018-йил.
  12. ↑ Бени. „Тҳис Ген Зер Жуст Беcаме тҳе Ёунгест Персон то Травел то Эверй Cоунтрй: Алехис Алфорд—ор Лехиэ Лимитлесс, ас ше'с кноwн он Инстаграм—ҳас сет тҳе реcорд ат жуст 21 еарс олд.“. Cонде Наст Травелер (29-июл 2019-йил). — „... Бй аге 12, Алехис Алфорд... Алфорд, ноw 21, ҳас аccомплишед ҳер гоал...“. Қаралди: 6-март 2020-йил.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 „Типс фор Травелинг Аброад.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 22-октабр 2013-йил санасида архивланган) Буреау оф Cонсулар Аффаирс, У.С. Департмент оф Стате. Аccессед Жулй 2011.
  14. ↑ „А Сафе Трип Аброад.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 7-декабр 2013-йил санасида архивланган) Буреау оф Cонсулар Аффаирс, У.С. Департмент оф Стате. Аccессед Жулй 2011.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 „Роад Сафетй Оверсеас.“ (Wайбаcк Мачине сайтида 16-октабр 2013-йил санасида архивланган) Буреау оф Cонсулар Аффаирс, У.С. Департмент оф Стате. Аccессед Жулй 2011.

Ҳаволалар

Викииқтибосда Саёҳатга тегишли иқтибослар мавжуд. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi