Semela
Семела (қадимги юнонча: Σεμέλη қадимги юнонча: Σεμέλη, лотинча: Семела, Семеле) — мифологик исм[1]; Дионис ҳақидаги фиван афсоналари циклига киради. Исмнинг келиб чиқиши Фрако — Фригия; эҳтимол, „ер“ деган маънони англатади ва бу ҳолда у русча „ер“ билан бир хил ҳинд-эвропа илдизидан келади.
Афсоналар
Семела — Фиванинг афсонавий асосчиси Кадм ва Гармониянинг тўртинчи[2] қизи, Диониснинг онаси, у Зевснинг ўзидан туғилган[3]. Зевснинг илоҳий хотини Ҳера рақибига ғазабланиб, Семелани йўқ қилишга қарор қилди. Семела ҳамшираси Бероя қиёфасига кириб, у уни ўз севгилиси ҳақиқатан ҳам ўзини кўрсатадиган худо эканлигини ўз кўзлари билан кўриш истаги билан илҳомлантирди ва бунинг учун у Зевсдан ўзининг буюклигининг барча улуғворлигида, момақалдироқ ва чақмоқ билан кўринишини сўрайди. Семеланинг илтимосини бажариш учун қасам ичишга мажбур бўлган Зевс унинг олдида момақалдироқ оловида пайдо бўлди; аёл самовий оловга чидай олмади ва ёниб кетди (ёки даҳшатдан вафот этди[4]). Зевс она қорнида эрта туғилган ҳомилани ўлимдан қутқариб, уни сонига қўйди ва вақти келганда Дионисни дунёга келтирди. Эврипид томонидан ўзининг „Бакхай“ трагедиясида сақланиб қолган эски таҳлилга кўра, аллақачон ҳаётга қодир бўлган Дионис оловдан зарарсиз чиқиб кетган; қироллик оромгоҳининг устунлари салқин соябон остида болани сақлаб қолган печакнинг яшил шохларини чиқарди.
Кейинчалик, Фиваҳда Семела жойлашган хонага кириш тақиқланган. Осмондан чақмоқ чақиши билан ёғоч тушди. Полйдор бу ёғочга мис билан ишлов берди ва унга Дионис Кадмус[5] деб ном берди.
Семеланинг ўғли, кўплаб жасоратлардан сўнг, самовий бўлганида, у Геркулес сингари ер ости дунёсига тушди ва дўзах кучлари устидан ғалаба қозониб, Семелани у ердан олиб чиқди ва ўша вақтдан бери Фиона (Тҳёне)[6] номи билан Олймпусда худолар даврасида жой олган. Дионис уни дастлаб Троэзен ибодатхонасига олиб келди[7]. Ҳадесдан Семеле тақдимоти Делфидаги Героидлар фестивалида тасвирланган[8]. У худди маэналардан бири сингари, муқаддас маросимларда ҳам, ер юзидаги қувноқ тантанали саёҳатларда ҳам, илоҳий ўғилнинг доимий ҳамроҳи эди.
Урф
Санъатда
Боэотиялик шоирлар — Гесиод ва Пиндар аллақачон Семелани самовий деб тилга олишган. ХЛИВ орфик мадҳияси унга бағишланган. Эсхилнинг " Семеле ёки сув ташувчилар " (фр. 168 Радт) трагедиясининг қаҳрамони, Кичик Каркиннинг „Семела“, Диогеннинг „Семела“ трагедияси, Спинфарнинг „Момақалдироқ урган Семела“ трагедияси, бир қатор комедиялар ва Тимўтийнинг дифирамби.
1866-йилда кашф этилган астероид (86) Семела ва 2013-йилда тасвирланган капалак Ҳйпатопа семела Семела номи билан аталган.
Манбалар
- ↑ Мифи народов мира. М., 1991-92. В 2-х т. Т. 2. Стр. 425
- ↑ Нонн. Деяния Диониса В 203
- ↑ Гомер. Илиада ХИВ 325
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИИ 4, 2-4
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ИХ 12, 4
- ↑ Гимни Гомера ХХХИВ 21; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИИ 5, 3
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ИИ 31, 2
- ↑ Плутарх. Греческиэ вопроси, 12
Адабиётлар
- Ярхо В. Н. „Семела“, . Мифы народов мира, Андоза:М..
- Жессен. Семеле // Аусфüҳрличес Лехикон дер гриэчисчен унд рöмисчен Мйтҳологиэ : [нем.] / Росчер Wилҳелм Ҳеинрич. — Леипзиг: Б. Г. Теубнер, 1909—1915. — Бд. ИВ. — Кол. 662—676.
Ҳаволалар
- Ф. Г. Мищэнко. Семела // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.