Semyon Dimanshteyn
| Семён Диманштейн | |
|---|---|
русча: Семён Маркович Диманштейн | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1886-йил 21-март Себеж, Витебск губернияси, Россия империяси |
| Вафоти |
1938-йил 25-август Москва, СССР |
| Фуқаролиги |
Россия империяси |
| Миллати | яҳудий |
| Сиёсий партияси | ВКБ (б) |
Семён (Шимен) Маркович Диманштейн (21-март 1886-йил (ҳозирги Псков вилояти) — 1938-йил 25-август, Коммунарка) — рус инқилобчиси; совет партия раҳбари.
Таржимаи ҳоли
Лубавитчер Ешивада ўқиган; 18 ёшида раввин унвонини олган.
1904-йилда Вилнада болшевиклар сафига қўшилган Россия Социал-демократик Меҳнат партиясига қўшилган. Бунд билан жанг қилган.
1908-йил Сибирга сургун қилинган, сургундан кейин 1913-йил Парижга кетган.
1917-йил феврал инқилобидан кейин Россияга қайтиб келади, Ригада ҳарбий ташкилотда ишлаб, „Тренч Правда“ газетасига муҳаррирлик қилган[1]. Октябр инқилобидан кейин Меҳнат Халқ Комиссарлиги коллегиясига қўшилган. 1918-йил январ ойида Миллатлар халқ комиссарлиги қошида янги ташкил этилган яҳудий комиссарлигининг бошлиғи этиб тайинланган[2], кейинчалик ташкилотга Иосиф Сталин бошчилик қилган. Миллатлар Халқ Комиссарлиги (НКН) коллегияси аъзоси (аъзолари: Наримон Нариманов, М. Павлович, О. Карклин, Григорий Бройдо, Мирзо Довуд Ҳусейнов А. Каменский, С. Пестковский).
Яҳудий тилида газета чиқартирган. Кўп ўтмай (1918) Евсексияга раҳбарлик қилган ва яҳудий жамоалари ва ташкилотларини тугатиб, уларнинг ўрнига социалистик бирлашмаларни ташкил қилган.
1920-йилда Диманштейн Бухоро Халқ Совет Республикасига юборилиб, бу ерда совет институтларини ва маҳаллий партия томонидан маъқулланган элитани ташкил этишни қўллаб-қувватлаган. Тошкентда ҳам ишлаган ва 1920-йилнинг июлидаёқ Диманштейн „Туркбюро“ марказий қўмитаси аъзосига айланган.
Литва ва Белоруссияда Коммунистик партияни бошқарган. 1930-йилгача Миллатлар институтида директор лавозимида ишлаган. Яҳудийлар масаласи бўйича бир нечта мақолалар чоп эттирган. Шунингдек, 1920-йилларнинг охирларида Шарқшуносларнинг Бутуниттифоқ илмий уюшмасини бошқарган.
1920-йилларнинг охиридан бошлаб Яҳудий ишчиларининг ерни бошқариш жамияти марказий бошқарувининг раиси бўлган, Яҳудийлар мухтор вилоятини ташкил этишда иштирок этган.
1930-йилларда „Революция и националности“ журналининг муҳаррири бўлган.
Бокуда бўлиб ўтган Биринчи Бутуниттифоқ Туркологик Қурултойидан сўнг дарҳол ташкил этилган „Янги алифбо“ Бутуниттифоқ Марказий Қўмитаси ташкил этилганидан унинг Марказий Қўмитасига аъзо бўлган ва Президиум аъзолигига сайланган. 1937-йилгача академик И. Мешанинов, Д, Коркмасов, И. Нуҳрат ва А. Самойловичлар билан биргаликда Бутуниттифоқ „Янги алифбо“ Марказий қўмитаси журнали таҳририятида ишлаган.
Бутунроссия Марказий Ижроия Қўмитаси ва СССР Марказий Ижроия Қўмитаси аъзоси. 1929-йилдан 1931-йил охиригача СССР Марказий Ижроия Қўмитаси Президиуми ҳузуридаги Миллатлар Кенгашининг котиби ўринбосари.
Миллатлар Кенгаши котибининг ўринбосари сифатида 1931-йил 14—15-январдаги тарихий йиғилишда — Доғистон Республикаси ҳукуматининг 10 йиллиги муносабати билан бўлиб ўтган „Республика иқтисодий ва маданий тараққиёти тўғрисида“ ги ҳисоботини тинглашда иштирок этган. Маъруза муҳокамасида сўзга чиқиб, республика фаолияти натижалари ва улкан ютуқларга жуда юқори баҳо берган, бу эса, ўзи таъкидлаганидек, „асосан, республиканинг мустақил ривожланиши натижаси бўлган“.
Партиянинг расмий йўналиши бўлган коллективлаштиришга қарши мақолалар чоп этгани, шунингдек, маҳаллий тилларни ривожлантириш ва республикаларнинг кейинги суверенитети масалалари бўйича тутган позицияси учун барча лавозимлардан четлатилган. СССРдаги Троцкий мухолифатига мансубликда ҳам айбланган.
1938-йил 21-февралда Диманштейн ҳибсга олинган. 1938-йил 20-августда ўлим ҳукм қилинган ва аксилинқилобий террорчи ташкилотга аъзоликда айбланиб қатл этилди[3]. Ўлимдан кейин оқланган.
Адабиётлар
- Костырченко Г. В. Тайная политика Сталина. Власть и антисемитизм. — М.: 2001.
- Евреи в Советской России (1917—1967). — Иер.: Библиотека-Алия, 1975.
- Идн ин ФССР (евреи в СССР, на идише, редактор Шимен Диманштейн). — Андоза:М., 1935.
- Зви Гителман. Жеwиш Натионалитй анд Совиэт Политиcс: Тҳе Жеwиш Сеcтионс оф тҳе CПСУ. — Принcетон, 1972.
Манбалар
- ↑ Брендан МcГеэвер. Антисемитисм анд тҳе Руссиан Револутион. — Cамбридге Университй Пресс, 2019. — п.п. 247.
- ↑ Еремин, Виктор. Крымские «армагеддоны» Иосифа Сталина (ру). Литрес, 2022-01-29. ИСБН 978-5-04-014283-5.
- ↑ Недошивин, Вячеслав. Литературная Москва. Домовая книга русской словесности, или 8000 адресов прозаиков, поэтов и критиков (ХВИИИ—ХХИ вв.). Том ИИ (ру). Литрес, 2022-09-07. ИСБН 978-5-04-463205-9.