Serge

Гесера лагеридаги (Стоянка Гэсэра) Серге, Селенга дарёси яқинида

Серге (бурятча: сэргэ; сўзма-сўз таржимаси — „тетҳер алоқаси“) — бурятлар ва якутлар орасида қўлланиладиган боғловчи устун, мулк белгиси ва маросим устуни^[1].

Мулк белгиси

Серге ўрганилинаётган жойнинг эгаси борлигини билдириш учун қўйилади. Масалан, уйнинг кираверишида ёки дарвозаси олдида серге ўрнатилган бўлса, бу ерда бир оила яшашини англатади. Анъанага кўра, сергени йўқ қилиш мумкин эмас, яроқсиз ҳолга келганда ёки олиб ташланганда бўлакларга бўлиб юборилади.

Диний фойдаланилиши

Серге отга сиғиниш билан боғлиқ белги ҳисобланади, чунки мезбонлар ҳам, меҳмонлар ҳам отларини унга боғлашади. Бу, шунингдек, уч дунёни бирлаштирган дунё дарахтининг рамзи ҳамдир: устунда учта горизонтал ўйиқ шакллар мавжуд. Тепа қисми юқори дунёнинг самовий аҳолиси отларини боғлаши учун, ўртаси эса оддий одамлар отлари учун, пастки қисмидагиси ер ости дунёсининг отлари учун мўлжалланган.

Шаманнинг ташаббуси билан қайин дарахтларидан (тўлалигича илдизлари билан қазиб олинадиган) учта серге тайёрланган. Бирига ленталар боғланган, ленталарнинг ранглари шаманнинг қора ёки сариқ шаман бўлишини ёки яхшилик ва ёмонликка хизмат қилишини кўрсатади. Бошқа бирига қурбонлик сифатида қўнғироқ ва от боғланган. Учинчисининг юқори қисмига эса янги шаман чиққан^[2]. Қора шаманлар орасида бу маросим шанар деб аталади; сариқ шаманлар учун, шандру (ёки алтан серге, „олтин боғлиқлик“) номи билан машҳур^[3].

Шаманларнинг қабристонларида худолар ва руҳларни бирлаштириш учун жуда баланд серге қўйилган. Бу қабристонларга тош обелиск (кийик тошлари) кўринишидаги серге ҳам ўрнатилган. Ушбу тошларнинг энг машҳури Бурят қишлоғидаги Гусиное Озеро Тамчинский дацанида жойлашган Алтан Серге („олтин хода“) ҳисобланади.

Бугунги кунда

2007-йил сентябр ойида Москва Коломенское музей-қўриқхонасида Якутиянинг Россия давлати тасарруфига ўтишининг 375 йиллиги шарафига серге кўринишидаги белги ўрнатилган.

2009-йил октябр ойида Франсияда якут диаспораси Шампан водийсида серге ўрнатган.

2019-йилда Литва халқ ҳаёти музейида литваликларнинг Арктикага депортацияси хотирасига атаб серге ўрнатилган.