Серпент (франсузча: серпент — илон) — қадимий пуфлаб чалинадиган мусиқа асбоби, бир нечта замонавий пуфлаб чалинадиган асбоблар аждоди. ХВИ-асрдан бери маълум. У ўз номини илонсимон эгри шакли туфайли олган.

Серпент

Асбобнинг ихтирочиси каноник Эдме Гилям ҳисобланади. Ва 1743-йилда Жан Лебел ўз мемуарларида унинг ихтиро қилиниш тарихини эълон қилди[1].

Турли-туман материаллар: ёғоч, мис, рух ёки кумушдан тайёрланган. Замонавий мис пуфланма асбобларнинг мундштукларига жуда ўхшаш фил суяги ёки ҳайвонларнинг суягидан тайёрланган чуқур косачали мундштукка эга бўлган. Корпусида дастлаб олтита тешиги бўлган. Кейинги моделлари бир нечта клапанга эга бўлган. Черков мусиқасида, хусусан черков хорида Басларни қўллаб-қувватлаш учун фойдаланилган. Товуши анча кучли, дағал, интонасиялари барқарор эмас. Кўплаб оркестрлар таркибига кирган.

Серпентда мусиқа чалиш учун оҳангларни яхши эшитиш ва фарқлаш қобилияти талаб этилган, чунки унда мусиқани соф чалиш каттагина қийинчиликлар билан боғлиқ бўлган. Клапанларнинг пайдо бўлиши бу муаммони фақат янада чуқурлаштирди. ХВИИИ асрнинг мусиқа танқидчиси Чарлз Бёрни маҳорациз одам қўлларидаги Серпент товушини „жуда оч бўлган, ҳатто ўта ғазабланган эссек бузоғининг ўкириши“га ўхшатган.

Асбоб 6 та тешикка эга бўлиб, улар 3 тадан 2 гуруҳга бирлаштирилган. Илк моделларда клапанларда бармоқлар учун тешиклар бўлмаган[1]. Кейинроқ чиқарилган моделларида кларнетдаги каби клапанлар бўлган, лекин улар фақат янги тешиклар учун қилинган, чунки эскилари одатдагидек бўлиб қолаверган[1].

Шуниси қизиқки, бу асбобдан Джерри Голдсмит ва Бернард Герман „Бегона“, „Ер марказига саёҳат“, „Доктор оқ алвасти“ каби Голливуд филмларига саундтреклар ёзишда фойдаланганлар[1].

Серпентдан 1826-йилда Джоакомо Россининг „Коринф қамали“ операсида, 1842-йилда Рихард Вагнернинг „Риэнци“ операсида фойдаланилган[2].

Кўплаб композиторлар, шу жумладан Менделсон ҳам серпентдан ўз партитураларида фойдаланганлар, лекин 19-асрнинг иккинчи ярмида бу ноодатий асбоб истеъмолдан чиқди. Унинг асосида офиклеид конструксия қилинди[2].

Манбалар

Адабиётлар

  • „Серпент“, Музыкальная энциклопедия. М.: Советская энциклопедия, 1978 — 951-бет.