Чинни сервиз билан тузалган стол, Зенфтенберг қалъаси, Бранденбург
Дербидаги инглиз фабрикасининг 85 қисмли чинни сервизи, Гамилтон 8-герсоги учун тайёрланган, 1780-йиллар

Сервиз (франсузча: сервиcе — „хизмат қилиш“, таом тайёрлаш ва бериш, лотинча: сервире — хизмат кўрсатиш, ёрдам бериш) — маълум миқдордаги одамлар учун зарурий турларни ўз ичига олган овқат, чой ёки қаҳва идишлари[1]. Санъат ва ҳунармандчиликда, утилитар ва бадиий жиҳатдан композицияни ташкил этувчи стол буюмлари тўплами. Функсиясига кўра, тўпламлар овқатланиш, ширинлик, чой, қаҳва учун бўлади. Идишлари сони бўйича — катта, тантанали (масалан, рус чиннисининг машҳур „Орден сервизи“), кўпчилик учун мўлжалланган ва кичик бўлади. Кичик чой ёки кофе сервизлари „деженé“ деб аталади (фр. дéжеунер — нонушта). Икки кишилик идишлар — „тете-а-тете“ (тêте-à-тêте — юзма-юз) дейилади. Бир кишилик сервиз „эгоист“, гоҳида „солитёр“ деб аталади (фр. Солитаире — ёлғиз, алоҳида). Бир кишига столда овқатланиш учун тақдим этиладиган буюмларнинг тўлиқ тўплами (идишлар, ошхона анжомлари, аксессуарлар) куверт деб аталади (франсузча: cоуверт).

ХВИИИ-ХИХ асрлардаги чинни, биллур ва кумушдан ясалган тантанали (сарой) сервизларда амалий буюмлардан ташқари турли хил стол безаклари мавжуд эди: идиш жавончалари, хушбўйлаштиргичлар, кўкатдонлар, кўпқаватли тарелкалар, кабарелар ва пладеменажлар. Бундай буюмлар столнинг ўртасига (фр. суртоут де табле) ёки бирга қўйилган столлар ўқи бўйлаб бир чизиққа ўрнатилган (филлет; фр. файл — ип, қатор). Личик хизмат столчалари — десерт, геридон ёки дам-вейтерлар тантанали стол буюмларига кирган. Столнинг композицион маркази, кўпинча, чиннидан ясалган, баъзан мураккаб, кўп фигурали, рамзий маънога эга бўлган ҳайкалтарошлик композицияси бўлиши мумкин эди: „Десерт-Триумф“ ёки „Стол ўртасида идиш“ (инг. Табле Cентрепиэcе)[2][3].

Сервиз турлари

Фойдаланиш бўйича
  • Ошхона сервизи — тўлиқ овқатланиш учун идишлар тўплами;
  • Чой сервизи — чой ичиш учун мўлжалланган идишлар тўплами;
  • Кофе сервизи — қаҳва ичиш учун мўлжалланган идишлар тўплами;
  • Ликёр (шароб) сервизи — спиртли ичимликлар ичиш учун мўлжалланган идишлар тўплами.
Тайёрланган материали бўйича

Манбалар

  1. ↑ ГОСТ Р 54868—2011 Посуда керамическая. Термини и определения
  2. ↑ Власов В. Г.. Сервиз, сервировка // Власов В. Г. Новий энсиклопедический словар изобразителного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. ВИИИ, 2008. — С. 720—721
  3. ↑ Сиповская Н.В. Настолниэ декорации в России ХВИИИ века // Искусствознаниэ. Журнал по истории и теории искусства. — М.: Гос. ин-т искусствознания, № 3-4. — С. 335—357

Адабиётлар

  • {{{заглавие}}}.
  • Сервизи // Товарний словар / И. А. Пугачёв (главний редактор). — М.: Государственноэ издателство торговой литератури, 1960. — Т. ВИИИ. — Стб. 128—131