Севги тарихи
„Севги тарихи“ - америкалик ёзувчи '''Никол Краус''' томонидан 2005-йилда ёзилган асар. 2006-йилда бадиий адабиёт бўйича „Оранге“ мукофотининг финалчиси бўлган. 2008-йилда эса бадиий адабиёт йўналиши бўйича „Уилям Сароян“ номидаги халқаро мукофотни қўлга киритган.[1]
|
Файл:Ҳистофлове.жпг Китоб муқоваси, қаттиқ жилд | |
| Муаллиф(лар) | Никол Краус |
|---|---|
| Мамлакат | АҚСҲ |
| Тил | инглизча |
| Жанр(лар)и | Роман |
| Нашриёт | W.W. Нортон & Cомпанй |
| Саҳифалар сони | 252 саҳифа (қаттиқ жилд) |
| ИСБН | 0-393-06034-9 |
| ОCЛC | 57452397 |
Романдан парча 2004-йилда "Зе Ню Ёркер „ журналида “Ердаги сўнгги сўзлар" номи билан чоп этилган. [2]
Сюжет
Тахминан 70 йил олдин Полшада Леополд Гурский исмли 10 ёшли поляк-яҳудий бола қўшниси Алма Мереминскийни севиб қолади. Кейинги ўн йил ичида уларнинг муносабатлари чуқурлашади ва Лео ўз севгиси ва садоқатининг рамзи сифатида Алма учун учта китоб ёзади. Леополд бутун умр фақат Алмани севишга ваъда беради.
Алманинг отаси фашистлар Германиясидаги ҳолатдан қўрқиб уни Қўшма Штатларга юборганида, у аллақачон Леонинг фарзандига ҳомиладор бўлади. Бундан бехабар Лео Алма билан бирга бўлиш учун Америкага боришни орзу қилади. Бироқ, немислар Полшага бостириб киради, натижада, Лео ўрмонда яширинишга ва жуда оз озиқ-овқат билан омон қолишга мажбур бўлади. Уч ярим йилдан сўнг, у ниҳоят Алмани топиш учун Америкага йўл олади.
У Алмани топади. Бироқ Алма унинг урушда ҳалок бўлганига ишонгани ва завод бошлиғининг ўғлига турмушга чиққанини билган Лео ҳайратда қолади. Алма эри билан фарзандли бўлганини билиб, хафа бўлади. Ғамгин бўлишига қарамай, Лео Алмадан у билан бирга кетишини сўрайди, лекин Алма буни рад этади ва унга Исак исмли беш ёшли ўғли борлигини айтади. Юраги синган Лео амакиваччасининг ёрдамида чилангар бўлиб иш топиб, кетиб қолади. Узоқдан у Исакни мунтазам кузатиб туради, ҳаётининг бир қисми бўлишни хоҳлайди, лекин у билан гаплашишдан жуда қўрқади.
Эндиги вақтда Лео ёлғиз ҳаёт кечирадиган ва ўз ўлимини кутаётган кекса одам. У ёлғизлигини баҳам кўрадиган болаликдаги дўсти Бруно билан учрашади. Алма, Леонинг ўтмишдаги севгиси, беш йил олдин вафот этади. Лео ҳали ҳам улғайган ўғли, машҳур ёзувчига айланган Ис’ҳоқни кузатиб боради. Лео Исакнинг ёзувчилик қобилиятини мерос қилиб олганига ишонишдан завқланади.
Бироқ, Лео газетада ўғлининг 60 ёшида вафот этганини билиб қолгач, тушкунлик янада чуқурлашади. Бу хабар Леода Ис’ҳоқ дунёсида ўз ўрнини топишга бўлган қаттиқ иштиёқни уйғотади. Унинг ўғли билан боғланиш истаги уни Исакнинг уйига боришга ундайди. Исакга яқинда ёзиб жўнатган ўз ҳаёти ҳақидаги „Ҳар бир нарсанинг тили“ китобини ўқиганми ёки йўқлигини билишга умид қилади.
Зви Литвиноффнинг нуқтаи назари тақдим этилади. Илгари Лео ўзининг эски дўсти Звига хат ёзиб, "Севги тарихи" қўлёзмасини унга қайтариб беришни сўрайди. Лео Звига қўёзмани улар ажралишдан олдин, йиллар олдин берган эди. Бироқ, унинг рафиқаси Роза эри "Севги тарихи" ни ёзмаганлигини яшириб, китоб сув тошқинида йўқ бўлганини айтади. Зви, шунингдек, Лео Полшада оғир касал бўлиб қолгани ва ўз касаллик даврини тасвирлайди.
Лео билмагани ҳолда, „Севги тарихи“ Зви Литвинофф номи билан икки минг нусхада кичик нашрда нашр этилган. Леонинг Полшада ўлдирилганига ишонган Зви, марҳум дўстининг китобни кўчиришни тўғри деб билишига қарамй, Леонинг китобидан нусха кўчиргани учун ўзини айбдор ҳис қилган. Зви нашр этилган асарнинг сўнгги боби сифатида Леонинг ўғирланган некрологини киритади. У нашриётга китобнинг сюжетига тўғри келмаса ҳам, некрологни киритиш китобни чоп этишнинг шарти эканлигини таъкидлайди.
Афсуски, Зви дунёга „Севги тарихи“нинг ҳақиқий муаллифи ҳақидаги ҳақиқатни ошкор этмай оламдан ўтади. Натижада, китоб Зви Литвиноффга тегишли бўлиб, Лео ўз асари бошқа ном билан нашр этилганидан бехабар қолади.
Параллел ҳикоя Алма Сингер исмли 15 ёшли қиз ҳақида боради. Унга ота-онасининг севимли китоби „Севги тарихи“даги Алма қаҳрамони шарафига бу исм қўйилади. Алма саратон касаллигидан вафот этган отасининг ҳалокатли йўқотилишидан изтироб чекади. Отасининг ўлимидан сўнг, Алманинг онаси ҳиссий жиҳатдан ундан узоқ бўлиб қолади ва кўпинча китобларни таржима қилиш ишига шўнғийди. Алманинг укаси Бирд (инлизча, Қуш) ўз лақабини икки қаватли бинодан уча олиш умидида сакраши туфайли олади. У ўзини Худо танлаган шахслардан бири деб ҳисоблаб, ҳақиқатдан узоқлашади ва динда тасалли топади.
Оиласидаги нотинчликлар пайтида, Алма марҳум отасининг севимли машғулотларидан бири – чўлда ёлғиз қолиш қобилиятида таскин топади. Бу унга қочиш ва тасалли топиш йўлини беради. Шу билан бирга, Алма яқинда Ню-Ёркка кўчиб келган россиялик қаламдоши Мишани яхши кўради. Улар оила қуришади, лекин Алма уларнинг муносабатларига ишончсизлиги туфайли ажралишади.
Бир куни Алманинг онаси Жейкоб Маркус исмли сирли одамдан хат олади. Мактубда у „Севги тарихи“ни испан тилидан инглиз тилига таржима қилишни сўрайди ва унга иш учун 100 000 доллар миқдорида катта пул таклиф қилади. Тўлов 25 000 АҚШ доллари миқдорида босқичма-босқич амалга оширилади. Алманинг онаси бунча катта пулни шубҳали деб ҳисобласа-да, Жейкоб Маркуснинг айтишига қараганда, онаси унга болалигида китоб ўқиб берган ва бу унинг учун муҳим ҳиссий аҳамиятга эга.
Онасига руҳий тушкунлик ва молиявий қийинчиликлардан халос бўлишга ёрдам бериш имкониятини кўриб, Алма ҳамма нарсани ўз қўлига олади. У онасининг Жейкоб Маркусга ёзган тўғридан-тўғри ва расмий хатларини ўзгартириб, уларни янада романтик ва жозибали версияларга айлантира бошлайди. Унинг онаси ва сирли мижоз ўртасида алоқа ва ҳаяжон туйғусини яратиш, таржиманинг ривожланишини яхшилашидан умид қилади.
Бироқ, Алманинг онаси китоб таржимасини тугатмасданоқ, хатлар бирдан тўхтайди. Қизиқувчанлик ва қатъият билан тўлган Алма мижознинг ғойиб бўлиши ортидаги ҳақиқатни ва „Севги тарихи“ билан боғланиш сабабини очиш учун сирли мижоз Жейкоб Маркусни топишга қарор қилади.
Алма Жейкоб Маркусни қидиришни ва у ҳақида билган ҳамма нарсани кундалигида ҳужжатлаштиришдан бошлайди. У „Севги тарихи“ қиссасини чуқурроқ ўрганар экан, китобда тилга олинган Алманинг ҳақиқий шахс эканига амин бўлади. Бу эътиқоддан келиб чиқиб, у Алмани топишга қарор қилади.
Унинг Алма Мереминскини қидириши қийин бўлса-да, Алма охир-оқибат Алма турмушга чиққан ва исмини ўзгартирган бўлиши мумкинлигини тушунади. Ўзининг тинимсиз саъй-ҳаракатлари билан у Моритз номи билан Алмани кашф этишга муваффақ бўлади. Бироқ, Алма сўнгги беш йил ичида вафот этганини билиб, унинг ҳафсаласи пир бўлди.
Бу муваффақияцизликка қарамай, Алма яна бир ҳайратланарли сирни очади. У Алманинг ўғли Исаак Морицнинг таниқли ёзувчи ва „Севги тарихи“да тилга олинган биринчи фарзанд эканлигини билиб олади. Ҳақиқатни очишга интилган Алма Исак томонидан ёзилган энг кўп сотилган китобни олиб, бош қаҳрамон Жейкоб Маркус исмли шахс эканлигини билиб олади. Бу уни Исак китобни таржима қилиш учун онасини ёллаган, деган фикрга олиб келади.
Бироқ, Алма Исак Морицнинг ҳам оламдан ўтганини англаб, уларнинг ёзишмаларида тўсатдан тўхтаб қолганини тушунтириб, ҳақиқат янада ачинарли бўлганини тахмин қилади. Шубҳалар билан тўлиб-тошган Алма Исакнинг эшигига ёзув қолдиради ва роман муаллифининг ҳақиқий кимлигини шубҳа остига қўяди.
Бу орада Бирд Алманинг кундалигини топиб олади ва Алма Меремински ва Алма Мориц исмларини синглисининг ҳақиқий исмлари сифатида нотўғри талқин қилади. Вазиятни нотўғри тушуниб, у Алманинг турли оталари борлигига ишона бошлайди. Бу нотўғри фикр Бирдни безовта қилади ва у Алманинг ҳақиқий ота-онасидан шубҳаланади. Исакнинг акаси Алмага унинг эслатмасига жавобан қўнғироқ қилиб, „Севги тарихи“нинг асл муаллифи Леополд Гурский эканлигини ошкор қилганда, чалкашлик янада кучаяди. Бироқ, телефонга айнан Бирд жавоб беради, бу эса уни Леополд Гурский Алманинг биологик отаси бўлиши мумкинлигига шубҳа уйғотади.
Қуш Алма ва Гурский ўртасида учрашув уюштиришга қарор қилади. У буни Худонинг ўзидан ташқари бошқаларга ошкор этилмаган фидокорона ҳаракат деб билади. Унинг фикрича, бу ҳаракат у учун яхшилик бўлиб хизмат қилади.
Учрашув ҳақидаги мактубни олгач, Алма ҳам, Лео ҳам ўзларини ҳайратда қолдириб, саросимага тушиб қолишади. Алма сирни очишга, жумбоқни ҳал қилишга уринади.
Бошқа томондан, Лео севгилиси Алма ўлган бўлишига қарамай, унга эслатмани у юборганига амин бўлади. Бу уни ҳам ҳайратга, ҳам саросимага солади. Лео Алма қандайдир тарзда унга қабрнинг нариги томонидан чиқиб бориши мумкин, деган фикр билан курашиб, воқелик ва ғайритабиийлик чегараларини шубҳа остига қўяди.
Иккаласи вазиятни тушунишга ҳаракат қилар экан, уларнинг йўллари бир-бирига боғланиб, уларни ноаниқликка тўла саёҳатга чорлайди.
Лео паркдаги скамейкага жойлашиб, сабр билан Алманинг пайдо бўлишини кутмади. У кутар экан, ўз ҳаёти ҳақида чуқур мулоҳаза юритади, ўтмишдаги муҳим лаҳзаларни, севгисини эслайди ва инсон бўлиш моҳияти ҳақида фикр юритади. Ўлим ва ўз ҳаётининг яқинлашиб келаётган охири – бу унинг фикрларида доимо мавжуд бўлган ташвишлар эди. Тасаввурида у ўша ерда скамейкада ўлиши мумкинлигини тасаввур қилади.
Алма ниҳоят келганида, Лео ҳам, у ҳам ҳайратда ва ўзларини йўқотиб қўйишади. Аввалига Лео, Алма шунчаки ўз тасаввурининг маҳсулоти, ўзининг ўтмишдаги Алмага бўлган интилишини оқибати деб ҳисоблайди. Бироқ, у ўзининг Алмасига ўхшамаслигини пайқагач, Леонинг идроки ўзгаради. У Алма билан қисқача суҳбат қуриб, Бруно ва Исакни қисқача эслатиб ўтади, Алма эса Леонинг кимлиги ҳақидаги сирли жумбоқни бирлаштира бошлайди.
Алма Леодан Алма Меремински исмли қизни севганми ёки йўқми, деб сўраганида, чолни чуқур туйғуси қамраб олади. Ниҳоят, узоқ вақтдан сўнг эсланган Лео ҳиссиётларга берилиб кетади. У сўзлар билан жавоб бериш ўрнига, Алманинг бармоқларига икки марта тегиб, унга бўлган ҳис-туйғуларини ифодалайди. Бунга жавобан Алма бошини Леонинг елкасига қўяди, уни маҳкам қучоқлайди.
Ушбу даҳшатли дақиқада Лео ҳам, Алма ҳам тасалли ва чуқур алоқани топиб, ҳақиқатан ҳам кўриш ва тан олиш кучини ҳис қилишади. Уларнинг учрашуви чуқур транссенденсия ва ўзаро тушуниш моментига айланади.
(Дарҳақиқат, романнинг охири талқин қилиш учун ўқувчига қолдиради ва улар Лео билан Алма билан учрашгандан кейин нима содир бўлиши ҳақида турли хил қарашларга эга бўлиши мумкин. Баъзи ўқувчиларнинг фикрича, Лео юрак хуружига дучор бўлиши ва шу нуқтада вафот этиши мумкин. Бу фаразни Леонинг ўлим ҳақида олдиндан ўйлаши ва паркда скамейкада кутиш пайтида ўлимни орзу қилганлиги билан изоҳлашади.)
Ҳар икки китобнинг сўнггида ўз-ўзидан ёзилган некрологнинг қўшилиши сўз кимнингдир хотирасини сақлаб қолиш ва қалбимизда сақлаб қолишнинг кучли рамзи бўлиб хизмат қилади. Роман давомида Краус кўринмаслик ва унутилиш қўрқуви мавзусини ўрганади. Ҳолокостдан омон қолган Лео ўзининг ўтмишдаги юкини кўтарган ва ўзини дунёдан аста-секин йўқ бўлиб кетаётгандек ҳис қилади.
Леонинг дўсти ва „Севги тарихи“ муаллифи Зви Литвинофф Леонинг некрологининг муҳимлигини тан олади ва уни Леонинг яқинлашиб келаётган ўлимига қарши ҳимоя белгиси сифатида ўзи билан олиб юради. Литвинофф сўзлар кимнингдир хотирасини сақлаб қолиш ва уни унутиб қўйишнинг олдини олиш қудратига эга эканлигини тушунади.
Литвинофф ўз китобининг охирида Леонинг некрологини қўшишни талаб қилганда, у Леонинг ҳикоясини ўқувчилар билан баҳам кўришини таъминлайди ва унга уларнинг қалбида яшашни давом эттиришга имкон беради
Никол Краус ўз романи охирида худди шу некрологни қўшиб, Лео хотирасини сақлаб қолиш муҳимлигини яна бир бор таъкидлайди.
Умуман олганда, ҳар икки китобнинг охирида ўз-ўзидан ёзилган некрологнинг қўшилиши сўзнинг қудрати ва кимнингдир хотирасини сақлаб қолиш ва қалбларимизда барҳаёт қилишда қандай таъсир кўрсатиши ҳақида ўткир эслатма бўлиб хизмат қилади.
Филм
Варнер Брос китобга 2005-йилда ҳуқуқларни қўлга киритди ва дастлаб Алфонсо Куаронни филмга режиссиор қилишни режалаштирган.[3][4] Бироқ, филмни яратиш 2015-йилгача Монреалда бошланмади ва Раду Миҳаилеану режиссёр ролини ўз зиммасига олди. Филм охир-оқибат 2016-йилда чиқарилди.[5]
Манбалар
- ↑ „Ниcоле Краусс: Тҳе Ҳисторй оф Лове“. Wиллиам Сароян Интернатионал Призе фор Wритинг 2008 фиcтион wиннер. Станфорд Университй Либрариэс (2008). Қаралди: 2021-йил 30-июн.
- ↑ Краусс, Ниcоле. „Тҳе Ласт Wордс он Эартҳ“. Тҳе Неw Ёркер (2004-йил 9-феврал). Қаралди: 2015-йил 30-май.
- ↑ Кноwлес, Сам. Тҳе Ҳисторй оф Лове. Энcйcлопедиа оф Cонтемпорарй Wритерс анд Тҳеир Wоркс. Фаcц Он Филе Инc. (2010), с. 182.
- ↑ Дунклей, Cатҳй; Флеминг, Мичаэл. „WБ буйс боок оф 'Лове'“. Вариэтй (2005-йил 20-январ). Қаралди: 2007-йил 26-апрел.
- ↑ Кеннедй, Жоҳн Р.. „Дерек Жаcоби реплаcес аилинг Жоҳн Ҳурт ин Монтреал-шот 'Тҳе Ҳисторй оф Лове'“ (2015-йил 22-июн). Қаралди: 2015-йил 15-июл.
Ташқи ҳаволалар
- Кейинги Гарде: Никол Краусс Краусс ўзининг ижодий жараёнини муҳокама қилмоқда, ЁуТубе, 2008-йил, 30-апрел.