Shahzoda Mehmed Sayfiddin
| Shahzoda Mehmed Sayfiddin | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||||
| Tugʻilishi |
22-sentyabr 1874-yil Çırağan saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Istanbul, Turkiya) | ||||||||||
| Vafoti |
19-oktyabr 1927-yil (53 yoshda) Nice, Fransiya | ||||||||||
| Turmush oʻrtogʻi |
| ||||||||||
| Farzandlari | |||||||||||
| |||||||||||
| Sulola | Usmoniylar | ||||||||||
| Otasi | Abdulaziz | ||||||||||
| Onasi | Gevheri Kadın | ||||||||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||||||||
| |||||||||||
Shahzoda Mehmed Sayfiddin afandi (usmonli turkcha: شهزاده محمد سیف الدین; 1874-yil 22-sentyabr — 1927-yil 19-oktyabr) — Usmoniylar shahzodasi, sulton Abdulaziz va Gevheri Kadınning oʻgʻli.
Yoshligi
Shahzoda Mehmed Sayfiddin 1874-yil 22-sentyabrda[1][2][3] Çırağan saroyida tugʻilgan[4]. Uning otasi sulton Mahmud II va Pertevniyal Sultonning oʻgʻli sulton Abdulaziz, onasi esa Gevheri Kadın boʻlgan[5]. Shahzoda Mehmed sulton Abdulazizning eng kichik oʻgʻli, Gevkeri Kadınning esa ikkinchi farzandi edi. Esma Sulton uning tugʻishgan opasi boʻlgan[6].
Sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda taxtdan agʻdarildi va uning oʻrniga jiyani Murod V oʻtirdi. Biroq Abdulazizning yaqinlari Dolmabahçe saroyini tark etishni istamadi. Biroq Abdulaziz ertasiga Feriye saroyiga koʻchirildi. 1876-yil 4-iyunda[7] u sirli tarzda vafot etdi[8].
Shahzoda Sayfiddin 1879-yilda Ilhamur saroyida opasi Esma Sulton, Shahzoda Mehmed Shavkat hamda sulton Abdulhamid II ning farzandlari Shahzoda Mehmed Salim va Zekiye Sulton bilan birga taʼlim olishni boshladi[9]. Uning bolaligi va yoshlik davrlari opasi va onasi bilan birga Feriye saroyida oʻtdi. Sayfiddin yoshligidan sanʼat, rasm chizish boʻyicha saboq oldi va isteʼdodli bastakor sifatida tanildi[10]. Uning musiqa ustozlari Tanburi Jamil bey va Santuri Adham afandi edi. Musiqadan tashqari u yaxshi rasm chizishi, sheʼriyati bilan ham tanilgan[10].
Shaxsiy hayoti
Shahzoda Mehmed Sayfiddin uchun Feriye saroyida xonalar ajratilgan edi, shuningdek, uning Saudiya hududida ham villasi bor edi. U yozni Saudiya villasida, qishni esa Feriye saroyida oʻtkazardi[10]. Bundan tashqari, Sayfiddinning Camlıçada ham bir hashamatli uyi boʻlgan. Bu uy ilgari Davlat kengashining sobiq aʼzosi Vahit beyning otasi Necip Mollaga (1890-yilda vafot etgan) tegishli edi. Sayfiddin avval ushbu uyni ijaraga olgan, 1894-yilda esa sotib olgan[11].
Nikohlari
Sayfiddinning birinchi xotini Neşefelek xonim[12] boʻlib, u Necmifelek nomi bilan ham tanilgan[11]. U 1880-yil 5-yanvarda tugʻilgan. Juftlik 1899-yil 4-dekabrda turmush qurgan. 1901-yil 26-sentyabrda ularning farzandi Shahzoda Mehmed Abdulaziz dunyoga kelgan. Neşefelek xonim 1930-yilda Fransiyaning Nice shahrida vafot etgan[13].
Uning ikkinchi xotini Nervaliter xonim edi[11][12]. Nervaliter xonim 1885-yil 27-martda Rossiya imperiyasining Kavkaz noibligi tarkibida boʻlgan Gruziyaning Poti shahrida tugʻilgan. Ular 1902-yil 23-fevralda turmush qurgan. 1903-yil 30-iyulda juftlikning birinchi farzandi Shahzoda Mahmud Shavkat dunyoga kelgan. Undan soʻng 1904-yil 2-dekabrda egizak farzandlari Shahzoda Ahmad Tavhid va Fotima Gavhari Sulton dunyoga kelgan. Usmoniylar oilasi surgun qilinganidan soʻng Nervaliter xonim Fransiyada yashagan va 1935-yilda Nice shahrida vafot etgan[13].
Shahzoda Mehmed Sayfiddinning uchinchi umr yoʻldoshi Makbule xonim boʻlgan. Biroq ularning farzandi boʻlmagan[14][15].
Sayfiddinning toʻrtinchi xotini Muruvverid xonim edi. Ular ham farzand koʻrmagan[14][15].
Shaxsiy qiziqishlari
Sayfiddin mohir bastakor boʻlib, Callisto Guatellining shogirdi boʻlgan. U pianino, skripka, baraban chalar, ularga mos ohanglarda asarlar yaratardi. 1914-yilda u Chapelle St. Louisdan organ sotib olib, uni Istanbulga olib keltirgan. Uning oʻgʻillari Mehmed Abdulaziz, Mahmud Shavkat va Ahmad Tavhid mohir barabanchilar edi[10]. Qizi Gavhari Sulton ham koʻplab kuylar bastalagan mohir skripkachi va barabanchi boʻlgan. Sayfiddin unga turli cholgʻu asboblarida musiqa bastalashni oʻrgatgan, bular qatoriga ud, tanbur va lavta kirgan[16]. Shahzoda Sayfiddin mumtoz diniy va dunyoviy klassik qoʻshiqlar bastalagan[10]. Bugungi kunda uning faqat ikkita asari: „Xuzzam“ va „Bayati“ maqomlari hamda yana bir necha asarlari maʼlum xolos[17].
Musiqadan tashqari, Mehmed Sayfiddin Ramazon oyida Istanbul masjidlari minoralariga mahya chiroqlarini ham oʻrnatgan. U minoralarning oʻlchamlarini shaxsan oʻlchagan[17]. Sayfiddin rassomchilik va haykaltaroshlikka ham qiziqqan[1], organ chalgan[18].
Harbiy faoliyati
Mehmed Sayfiddin amakivachchasi sulton Mehmed V hukmronligi davrida Usmoniylar dengiz flotiga qabul qilingan. Unga 1916-yil 7-fevralda faxriy kapitan unvoni berilgan. Ikki yildan soʻng 1918-yil 28-iyulda u kontr-admiral unvoniga koʻtarilgan[19], keyinroq esa vitse-admiral unvonini olgan[20].
1918-yil oktyabr oyida Mudros sulhi tuzilgach, Onadoʻlida tartibsizliklar va bosqinlar yuzaga keldi. Hukumat shahzodalar boshchiligida maslahat qoʻmitalarini Onadoʻliga yuborib, xalqni tinchlikka chaqirdi. Shu maqsadda shahzodalar rahbarligida ikki delegatsiya tashkil etildi. Ulardan biri Onadoʻliga, ikkinchisi Frakiyaga yuborildi. 1919-yil aprelida Sayfiddin delegatsiyalardan biriga boshchilik qilib, Frakiyaga joʻnadi. Delegatsiya tarkibida sobiq harbiy vazir Ferik Cevad posho, Bosh shtab boshligʻi Ferik Fevzi posho va ikki leytenant bor edi. Tashqi ishlar tarjima idorasidan vakil sifatida olim Ziyoudin afandi ham delegatsiya tarkibiga kiritilgan[21].
Birinchi Jahon urushi davrida Harbiy-dengiz floti jamiyati olib borgan kampaniya doirasida Usmoniylar flotini yaxshilash maqsadida Sayfiddin jamiyatga 60 000 kuruş ehson qilgan[20]. Dengizchilik va kemasozlikka qiziqqan Sayfiddin 1918-yilda davolanish uchun Vena va Karsbald issiq buloqlariga borgan[20].
Surgun va vafoti
1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Sayfiddin va uning oilasi Fransiyaning Nice shahridagi Cimiez mahallasiga koʻchib oʻtdi. Ular uning amakivachchasi Seniha Sultonga tegishli boʻlgan Carabacel villasi yaqinidan villa sotib oldi[22]. Shahzoda Mehmed Sayfiddin 1927-yil 19-oktyabrda 53 yoshida vafot etdi va Suriyaning Damashq shahridagi Sulaymoniya takyasi qabristoniga dafn etildi[13][10].
Unvon va mukofotlari
- Usmoniylar mukofotlari
- Usmoniylar uyi ordeni[23][24]
- Iftixor ordeni[24]
- 1-darajali Usmoniya ordeni, 1884-yil 27-iyul[25][23][24].
- Majidiya ordeni[23][24]
- Liyoqat urushi oltin medali[24]
- Hijoz temiryoʻli oltin medali[24]
- Usmoniylar urush medali[24]
- Xalqaro mukofotlari
Avstriya-Vengriya: Buyuk xoch Leopold ordeni, 1918-yil 6-iyun[26]
Harbiy lavozimlari
- Faxriy harbiy lavozimlari
- Usmoniylar dengiz floti kapitani, 1916-yil 7-fevral
- Usmoniylar dengiz floti kontr-admirali, 1918-yil 28-iyul
- Usmoniylar dengiz floti vitse-admirali
Farzandlari
| Ismi | Tavalludi | Vafoti | Izohlar |
|---|---|---|---|
| Neşefelek xonim bilan nikohidan (1899-yil 4-dekabrda turmush qurgan) | |||
| Shahzoda Mehmed Abdulaziz | 1901-yil 26-sentyabr | 1977-yil 19-yanvar | Feriye saroyida tugʻilgan. Bir marta uylangan, bir qizi bi’lgan. Fransiyaning Nice shahrida vafot etgan va oʻsha yerda dafn etilgan. |
| Nervaliter xonim bilan nikohidan (1902-yil 23-fevralda turmush qurgan) | |||
| Shahzoda Mahmud Shavkat | 1903-yil 30-iyul | 1973-yil 31-yanvar | Suadiya villasida tugʻilgan. 1922-yilda Naime Sultonning qizi Adile Xonimsulton bilan turmush qurgan, biroq 1928-yilda u bilan ajrashgan, ularning bir qizi boʻlgan. Surgunda Fransiyaning Gard shahri Bagnols-sur-Cèze mahallasida vafot etgan va oʻsha yerda dafn etilgan. |
| Shahzoda Ahmad Tavhid | 1904-yil 2-dekabr | 1966-yil 24-aprel | Üsküdardagi Kichik Çamlıca villasida tugʻilgan, Gavhari Sultonning egizak ukasi. oilasiz. Livanning Bayrut shahrida surgunda vafot etgan. |
| Fotima Gavhari Sulton | 1904-yil 2-dekabr | 1980-yil 10-dekabr | Üsküdardagi Kichik Çamlıca villasida tugʻilgan, Ahmad Tavhidning egizak opasi. Oilasiz. Istanbulning Taksim maydonida vafot etgan va Sulton Mahmud II maqbarasiga dafn etilgan. |
Nasabi
| Shahzoda Mehmed Sayfiddin | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 „Murat Bardakçı yazdı“. Habertürk (2009-yil 6-iyun). Qaraldi: 2020-yil 26-may.
- ↑ Bey, Mehmet Sürreya. Osmanlı devletinde kim kimdi, Volume 1. Küğ Yayını, 1969 — 269-bet.
- ↑ Bardakçı 2017, s. 116.
- ↑ Uçan, Lâle. Dolmabahçe Sarayı'nda Çocuk Olmak: Sultan Abdülaziz'in Şehzâdelerinin ve Sultanefendilerinin Çocukluk Yaşantılarından Kesitler. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2019 — 233-bet.
- ↑ Brookes 2010, s. 281.
- ↑ Uluçay 2011, s. 233.
- ↑ Davison, Roderic H.. Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876. Princeton University Press, December 8, 2015 — 341-bet. ISBN 978-1-400-87876-5.
- ↑ Brookes 2010, s. 43.
- ↑ Uru, Cevriye. Sultan Abdülhamid'in kızı Zekiye Sultan'in Hayati (1872-1950), 2010 — 6-bet.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 „SEYFEDDİN EFENDİ, Şehzade (1874-1927) Hânende ve bestekâr.“. İslam Ansiklopedisi. Qaraldi: 2020-yil 26-may.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Haskan, Mehmet Nermi. Yüzyıllar boyunca Üsküdar - Volume 3. Üsküdar Belediyesi, 2001 — 1426-bet. ISBN 978-9-759-76063-2.
- ↑ 12,0 12,1 Vâsıb, Ali; Osmanoğlu, Osman Selaheddin. Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim. YKY, 2004 — 168-bet. ISBN 978-9-750-80878-4.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 17-bet.
- ↑ 14,0 14,1 Aytepe, Oğuz (2002-09-01). "Yeni Belgelerin Işığında Halifeliğin Kaldırılması ve Hanedan Üyelerinin Yurtdışına Çıkarılmaları" (tr). Atatürk Yolu Dergisi 8 (29): 15–29. doi:10.1501/Tite_0000000275. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ankuayd/issue/1854/22587. Qaraldi: 2022-01-15.Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]
- ↑ 15,0 15,1 Bardakçı, M.. Son Osmanlılar: Osmanlı hanedanı'nın sürgün ve miras öyküsü. İnkılâp, 2008 — 262-bet. ISBN 978-975-10-2616-3.
- ↑ „Osmanoglu, Gevher (1904—)“. Encyclopedia.com. Qaraldi: 2020-yil 26-may.
- ↑ 17,0 17,1 „Osmanoğulları'nın en önemli bestekárı Seyfeddin Efendi'nin kayıp besteleri bendedir“. Hürriyet (2006-yil 2-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 12-iyul.
- ↑ Brookes, Douglas S.. On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912. Indiana University Press, February 4, 2020 — 245-bet. ISBN 978-0-253-04553-9.
- ↑ Korkmaz 2019, s. 52.
- ↑ 20,0 20,1 20,2 Korkmaz 2019, s. 53.
- ↑ Korkmaz 2019, ss. 52–53.
- ↑ Bardakçı 2017, s. 117.
- ↑ 23,0 23,1 23,2 Yılmaz Öztuna. Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi. Ötüken Yayınevi, 1978 — 164-bet.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 24,6 Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene. Hilal Matbaası, 1918 — 64–65-bet.
- ↑ Korkmaz 2019, s. 52 n. 40.
- ↑ Uçan, Lâle (2019). Son Halife Abdülmecid Efendi'nin Hayatı - Şehzâlik, Veliahtlık ve halifelik Yılları (PDF) (PhD Thesis). Istanbul University Institute of Social Sciences. 59-bet.
Adabiyotlar
- Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017. ISBN 978-9-774-16837-6.
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Korkmaz, Mehmet (2019-12-30). "Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri" (tr). Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi 1 (1): 42–65. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.