Shamkir
Шамкир (озарбайжонча: Şəмкир), тарихан Анненфелд номи билан машҳур, Озарбайжоннинг ғарбидаги шаҳар ва Шамкир туманининг маъмурий маркази. Кичик Кавказнинг шимолий этакларида, Тбилиси-Евлах шоссеси бўйида Чагирчой соҳилида, Даллар темир йўл стансиясидан тахминан 4 километр (2.5 ми) масофада жойлашган. Бу Озарбайжондаги аҳоли сони бўйича саккизинчи йирик шаҳардир.
Шамкир озарбайжонча: Şəмкир | |
|---|---|
| Шаҳар | |
|
| |
| 40°49′47″Н 46°01′08″Э / 40.82972°Н 46.01889°Э | |
| Мамлакат | Озарбайжон |
| Туман | Шамкир |
| Ҳукумат | |
| Асос солинган | 1944 |
| Маркази баландлиги | 450 м |
| Расмий тил(лар)и | озарбайжон тили |
| Аҳолиси (2010) |
67,200[1] |
| Вақт минтақаси | УТC+4:00 |
| Телефон коди | +994 241 |
|
| |
Этимологияси
Бир назарияга кўра, бу ном озарбайжонча шам сўзидан олинган бўлиб, яшил билан қопланган жой маъносини билдиради[2][3].
Аҳолиси

2021-йил 1-октябр ҳолатига кўра, ҳудуд аҳолиси 221 372 кишини ташкил қилади[4].
Тарихи

Антик даврда ҳозирги Шамкир ҳудуди милодий 387-йилгача Арманистон қироллиги таркибидаги Утик вилоятига кирган. Милоддан аввалги 2-асрдан милодий 4-асргача бўлган юнон-рим тарихчилари Утик Арманистоннинг вилояти бўлиб, Арманистон ва Кавказ Албаниясини Кўра дарёси ажратиб туради, деб ҳисоблаган[5][6][7].
Тарихий Шамкур (Шамхор ва Шамкир номлари билан ҳам танилган[2]) 5-асрдан бери Форснинг савдогар ва ҳунармандчилик маркази сифатида танилган[3]. 652-йилда шаҳарни араблар босиб олган[8]. 737-йилда араб қўмондони Марвоннинг Волга бўйига юришидан сўнг хазарлар Шамкирга жойлашдилар[8]. 752-йилда шаҳар яқин атрофда яшаб, арабларга қарши исён кўтарган савирлар томонидан вайрон қилинган[8]. 854-йилда мусулмон хазарлар Шамкирга паноҳ топдилар[8]. Кейинчалик шаҳар курдлар сулоласидан бўлган шаддодийлар сулоласидан бўлган Ганжа амирлари ҳукмронлигида бўлган[8]. 12-аср ва 13-аср бошларида Шамкир грузинлар ҳукмронлиги остида эди[8]. 1195-йилда Грузия қироличаси Тамаранинг қўмондонлари салжуқийларнинг элдегизийлар сулоласидан бўлган Озарбайжон Отабеги Абу Бакр қўшинларини йўқ қилди[8]. 1235-йилда Шамкир мўғуллар томонидан вайрон қилинган[8]. 16-асрнинг биринчи чорагидан 19-аср бошларигача Шамкирда Шамсаддинли-Зулгадар деган туркий қабила ҳукмдорлари ҳукмронлик қилган[8]. 1803-йилда Қожар Эронининг Ганжа хонлигига қарши ҳарбий ҳаракатлар пайтида Шамкир рус қўшинлари томонидан босиб олиниб, Россияга қўшиб олинди[8].
1817-1818-йилларда Шамкир ўрнида Анненфелд номи билан Вюртембергдан кўчирилган немислар колонияси ташкил этилган[2]. Озарбайжонда мустамлака билан алоқадорлардан ташқари бошқа немислар ҳам бор эди. 1826-йил 3-сентябрда рус-форс уруши чоғида Анненфелд яқинида шоҳнинг 10000 аскардан иборат гвардияси йўқ қилинди[8]. 1915-йилда бу ерга Туркия ва Эрондан оссурийлар кўчирилди ва 1930-йилларда ҳам шу ерда яшаб келаётган эди[9].

Биринчи жаҳон урушидан кейин Анненфелдга русча Аннино (русча: Аннино) номи берилди[2]. 1938-йилда унга шаҳар типидаги аҳоли пункти мақоми берилди ва яқин атрофдаги темир йўл вокзали ва тарихий Шамкир номи билан Шамхор (Шамхор) деб қайта номланди[2][3]. 1944-йилда немис аҳолиси Совет Иттифоқида аҳолини кўчириш доирасида депортация қилинганидан икки йил ўтгач, унга шаҳар мақоми берилди[3]. 1991-йилда бу ном Шамкир деб ўзгартирилди[2].

Иқтисодиёти
Шаҳарда коняк ва вино заводлари, шунингдек, маҳаллий саноат заводи ишлаб турибди.
Транспорти
Жамоат транспорти
Шамкир йирик жамоат транспорт тизимига эга, асосан Транспорт вазирлиги томонидан бошқарилади.
Спорти
Шаҳарда битта профессионал футбол жамоаси, „Шамкир“, бор. У ҳозирда Озарбайжон футболининг иккинчи тоифаси, Озарбайжон Биринчи дивизионида қатнашмоқда. Клуб икки карра Озарбайжон лигаси чемпиони.
2014-йил ҳолатига кўра, Шамкирда 22-тоифадаги мусобақа ва барча даврларнинг энг юқори рейтингли турнирларидан бири ўтказилади[10].
Машҳур кишилари
Шаҳарнинг нуфузли аҳолиси орасида шоирлар Мулла Вали Видодий ва Аҳмад Жавод, футболчи Жовид Имомвердиев ва камончи Зинят Валиева бор.
-
Аҳмад Жавод Озарбайжон Республикасининг мадҳияси сўзлари муаллифи сифатида машҳур
-
Жовид Имомвердиев, футболчи.
-
Мубориз Гурбанли, Озарбайжон Республикаси Диний бирлашмалар бўйича давлат қўмитаси раиси
Манбалар
- ↑ „Тҳе стате статистиcал cоммиттеэ оф тҳе Азербаижан Републиc“.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Поспелов, пп. 27–28
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Котляков, энтрй он "Шамкир"
- ↑ „Əҳалиси | Азəрбайcан Республикасı Şəмкир Раён İcра Ҳакимиййəти“. шамкир-иҳ.гов.аз. Қаралди: 2022-йил 28-июл.
- ↑ Страбо, Геограпҳй, 11.14.4, ҳттп://www.персеус.туфц.эду/cги-бин/птехт?доc=Персеус:техт:1999.01.0198&лоc=11.14.1 (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-12-12 санасида архивланган)
- ↑ Плинй тҳе Элдер, "Тҳе Натурал ҳисторй ", 6.39: "..тҳе трибе оф Албанианс сеттлед он тҳе Cауcасиан моунтаинс, реачес ... тҳе ривер Кир макинг бордер оф Армениа анд Ибериа"
- ↑ Cлаудиус Птолемй, "Геограпҳй" 5.12: "Армениа ис лоcатед фром тҳе нортҳ то а парт оф Cолчида, Ибериа анд Албаниа алонг тҳе лине, wҳич гоэс тҳроугҳ тҳе ривер Кир (Кура)"
- ↑ 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 Совиэт Ҳисториcал Энcйcлопедиа, энтрй он "Шамкҳор" (русча)
- ↑ Краткая история появления в России ассирийских поселений (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-10-03 санасида архивланган). ҲОЛЙ АПОСТОЛИC CАТҲОЛИC АССЙРИАН CҲУРCҲ ОФ ТҲЕ ЭАСТ.
- ↑ „Cарлсен беац Накамура фор перфеcт 2/2 старт ин тҳе Гашимов Мемориал“. www.тҳеwеэкинчесс.cом. Қаралди: 2014-йил 24-апрел.
Адабиётлар
- Е. М. Поспелов (Е. М. Поспелов). "Имена городов: вчера и сегодня (1917–1992). Топонимический словарь." (Cитй Намес: Естердай анд Тодай (1917–1992). Топонймиc Диcтионарй.) Москва, "Русские словари", 1993.
- "Словарь современных географических названий" (Диcтионарй оф Модерн Геограпҳиc Намес). Под. ред. В. М. Котлякова (эд. В. М. Котляков), 2006.
- "Советская историческая энциклопедия" (Совиэт Ҳисториcал Энcйcлопедиа). Под ред. Е. М. Жукова (эд. Е. М. Зҳуков), 1973–1982.