Ziyosfera

Sharanta (daryo)

Шаранта (франсузча: ЧарентеШарента — Франсиянинг жануби-ғарбида жойлашган дарё ҳисобланади. Унинг манбаи Марказий массивнинг ғарбий қисмида жойлашиб; Гаронн пасттекислигининг шимолий чеккаси бўйлаб , Юқори Венна, Венна, Шаранта ва Денгиз орти Шаранта орқали оқиб ўтади. У Атлантика океанининг Бискай кўрфазига (Рошфор денгиз порти яқинида) оқиб ўтганда, узунлиги тахминан 15 км бўлган эстуарийни ҳосил қилад[1]. Энг йирик ирмоқлари Ом (франсузча: АумеАуме), Сон-Соннет (франсузча: Сон-СоннеттеСон- Сонетта), Тардуард (франсузча: ТардоиреТардоире), Тувр (франсузча: ТоувреТоувре), Не (франсузча: НéНé), Сён (франсузча: СеугнеСеугне), Антан (франсузча: АнтеннеАнтенна), Бутон (франсузча: БоутоннеБоутонне), Арну (франсузча: АрноултАрноулт).

Шаранта
фр/Чаренте
Тавсиф
Узунлиги 381
Майдони 9 855 км²
Ҳавзаси Атлантика океани
Сув оқими
Бошланиши
 · Бошланиш жойи Шероннак Рошшоир шаҳар яқинида юқори Виэнне
 · Баландлиги 295 м
Давлат

Гидрология

Шероннакдаги Чаренте манбаи

Дарёнинг узунлиги — 381 км, сув ҳавзаси — 9855 км²[2]. Қиш ва баҳорда — декабр-февралга қараганда кўпроқ оқади : яъни сув оқими 800 м³/с дан ортиқгача ўзгаради (Сент-Савинен туманида); ХХИ асрнинг биринчи ўн йиллиги ўрталарида эстуарияда ўртача сув оқими 65 м³/с ни ташкил этди.

Манбаининг баландлиги — 260 м денгиз сатҳидан, ҳозирги баландликдан 200 м дан кам. У Рюффекдан бошлаб Шарантагача бўлган текис дарё ҳисобланади. Ангулема шимолида, Амберак ва Вендел ўртасида, баландлиги бўйича деярли фарқи йўқлиги туфайли, дарё кенг тошиб, кўплаб шохлари ва сувлари турли ўлчамдаги юзлаб оролларни ҳосил қилади. Ангулемадан сўнг, Шаранта шимоли-ғарбий томонда Сентга қараб йўл олганида, унинг канали кенг ва барқарор бўлиб, навигация учун имкониятларни очади. Қуйи оқимида, Не дарёси билан қўшилганда, Шаранта дарёси пасттекисликдаги ўтлоқлардан оқиб ўтиб, Кариллон коммунаси яқинидан эстуарийларни ҳосил қила бошлайди[3].

Демография ва хўжалик роли

Шаранта ҳавзаси демографик жиҳатдан аниқ қишлоқ ҳудудини ташкил этади: аҳолининг ўртача зичлиги 61 киши / км² (1999-йил маълумотларига кўра), аҳолининг ярми 2000 кишидан кўп бўлмаган жамоа бўлиб истиқомат қилишади, у ерда ягона ўрта шаҳар — Ангулем [4] бўлади. Шарантадаги бошқа шаҳарлар:

Шарента ва унинг асосий ирмоқлари харитаси

Шаранта ва унинг ирмоқлари ундан унчалик узоқ бўлмаган Сёдр [4] денгизига қуйилиб, 170 миллион гектаргача ёки Шарент ҳавзаси қишлоқ хўжалиги майдонининг 11-12 фоизи ва 30 фоизгача суғорилишини таъминлайди. Шаранта ҳавзасида 50 дан ортиқ балиқ овлаш уюшмалари ва 45 минг балиқчи рўйхатга олинган бўлиб, мазкур минтақа балиқчилик туризми учун ҳам таллуқли. У ердаги балиқларнинг энг машҳур турлари форел, шука, судак, дарё окуни, сазан [4].

Шаранта галло-рим давридан буён муҳим транспорт йўли бўлиб келган, илк портлар айнан унда пайдо бўлган. ХИХ асрга қадар дарё Атлантика қирғоғи ва мамлакатнинг марказий ҳудудлари ўртасида — ҳеч бўлмаганда Тувра унга оқиб ўтувчи жойгача юкларни ташишнинг асосий йўли бўлиб қолди. Темир йўл тармоғининг ривожланиши билан бу рол йўқолди ва Шаранта бўйлаб юк ташиш 1926-йилдан Коняк устида, 1957-йилдан эса бутун узунлиги бўйлаб тўхтади. Бироқ, 1970-йиллардан бошлаб, навигацияни тиклаш бўйича ишлар ҳам олиб борилиб, ХХИ асрнинг бошларига келиб, у Ангоулемегача 170 км масофага қадар тикланди; Дарёнинг ушбу қисмида 21 та қулф ишлайди. Шаранта ва унинг ирмоқлари умумий узунлигининг 535 км и байдаркада эшкак эшиш ва каноэ учун очиқ ҳисобланади [4].

Эслатмалар

  1. ↑ Шаранта // Чаган — Экс-ле-Бен. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1978. — (Болшая совецкая энсиклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 29).
  2. ↑ Шаранта (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган)(франс.) в базе данних Сандре
  3. ↑ {{{заглавие}}}.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Брй & Ҳофлаcк 2004.

Адабиётлар

  • Шаранта // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi