Sharkishla
Саркисла — Сивас вилоятига қарашли туман. Шимолда Юлдузели, шарқда Сивас маркази ва Олтиняйла, жанубда Кайсерининг Пıнарбош тумани, жануби-г'арбда Гемерек ва г'арбда Ёзгатнинг Акдаг'мадени туманлари жойлашган. 2021 йилги статистик маълумотларга ко'ра жами аҳолиси 37,708 бўлган Шаркишла, Сиваснинг марказдан ташқаридаги энг гавжум туманидир.
ИИИ асрга оид "Антонин маршрути" номи билан машҳур бўлган Рим империяси ё'л қо'лланмасида "Маландара" ёки "Марандара" номларига дуч келган маълумотларга ко'ра.[1] Маълумки, Византия даврида “Тенос” (Тонус) деб аталган Саркисла ҳудуди турклар Анадолуга келганидан кейин “Гедук” деб аталган. Тонус номи ҳозирги Олтиняйла тумани номи сифатида узоқ вақт ишлатила бошланди. Туркия Республикаси Шаҳар Вазирлиги маълумотларига кўра, “Шеҳр-и Кışла” (казарма шаҳри)дан фойдаланишга Усмонлилар даврида ҳам дуч келган ва туманнинг номи ХВИИИ асрда “Шеҳиркишла” бўлган. Бу сўзнинг ёзилишидаги талаффуз вақт ўтиши билан ўзгариб, Шаркишла бўлиб, шу тарзда қайд этилган. Саркисла исмининг келиб чиқиши ҳақида турли миш-мишлар мавжуд. Бир миш-мишларга ко'ра, Темур Анадо'лини босиб олган даврда Йилдирим Беязит бу ҳудудни о'з аскарлари учун казарма сифатида ишлатган, бошқа бир миш-миш ИВ. Бу ҳудуд ХВИИ асрда Муроднинг Эронга қилган юришларида ҳарбий казарма сифатида фойдаланилган, деб ишонилади. Қадимги туркий тилда “шаҳар” маъносини англатувчи форсча “шар” сўзи билан “казарма” сўзининг бирикмасидан келиб чиққан деб тахмин қилинади. Яна бир эҳтимол, у “шарқ” (шарқ) ва “казарма” сўзларининг бирикмасидан иборат. Бу ўринда “шарқий казарма” маъносида кўринади.
Туман атрофида олиб борилган археологик тадқиқотларда Эти, Рим, Салжуқий ва Усмонли давлатларининг излари топилган. Маълумки, Шаркишла шаҳри милоддан аввалги 3000 йилдан бери аҳоли пункти бўлган. 5 шаҳар марказига Тахминан 5 км узоқликдаги До'ллук қишлог'ининг туман чегаралари яқинида 1940 йилда топилган ва милоддан аввалги 2000 йилларга оид саналган ҳайкалнинг мавжудлиги бу санани тасдиқлайди. Ҳайкал бронзадан ясалган ва 12 та см баландликда. Бугунги кунда у Анқара археология ва этнография музейида сақланмоқда.[2] Қолаверса, Саркисла вилоятидан олинган “Хитт маросим болтаси” ҳам муҳим тарихий асар сифатида адабиётда қайд этилган.[3] Бронзадан [4] ишланган бу асар милоддан аввалги 1400-1100 йилларга тегишли.
У мос равишда Хеттилар, Хеттлар, Этилерлар, Форслар ва Рим подшоҳлиги ҳукмронлиги остида қолди. Милоддан аввалги 700 йилдан бошлаб Кавказдан келган киммерийлар бу ҳудудни (Кападокия ҳудудини ҳам) талон-торож қилиб, вайрон қилганлар. Кейинчалик скифлар ҳужумига ҳам дучор бўлган ҳудуд кейинчалик Мидия томонидан босиб олинади. Мед давлатини вайрон қилган форслар Сивас ва унинг атрофини Кападокия сатрапи билан бог'ладилар. Форсларни маг'луб этган Македониялик Искандар билан Македония ҳукмронлиги бошланди. Саркисла ХИ аср бошида Данишмендлар , ХИИ асрнинг иккинчи ярмида Анадолу салжуқийлари томонидан босиб олинган.
Салжуқийлар даври
1294 йилда Анадолу салжуқийлари даврида мавжуд бўлгани маълум. ХИВ аср ўрталарида Эретна Князлиги Кади Бурҳонеддин давлати тасарруфига ўтди.
- ↑ Кıзıлıрмак ве Фıрат Ҳавзаларıнı Бирбирине Баğлаян Эски Керван Ёлларı, Доç.Др. А. Туба ÖКСЕ, Ҳаcеттепе Üниверситеси Эдебият Факüлтеси Аркеоложи Бöлüмü
- ↑ Şаркışла İлçэси - Çэвре İнcелеме Рапору Wебархив андозасида хато:
|урл=қийматини текширинг. Бўш., Şаркışла Каймакамлığı, Мücаҳит Каракуş,05 Аğустос 2019, Сайфа: 4 - ↑ Ан Эхампле оф Ҳиттите Моунтаин Cултуре Тодай: Висит то Семе Моунтаин”, Др. Ҳüля Кая Ҳасдемир, Эрcиес Üниверситеси Сосял Билимлер Энститüсü Дергиси ХЛВИИИ, 2020/1, 324-345, Яйıн Тариҳи 30.06.2020
- ↑ Дарга, М. (1992). Ҳитит санатı. Акбанк Кüлтüр ве Санат Яйıнларı