Sharqiy Yevropa tipratikan sahifasining manbasini koʻrish

{{Avtomatik taksonquti
| range_map = Range Erinaceus concolor and Erinaceus roumanicus.png
| range_map_caption = '''Xavfsizlik holati'''
| nomi = Sharqiy Yevropa tipratikani
| tasvir = 2008 Hedgehog 1020932.jpg
| olam = [[Eukariotlar]]
| tip = [[Xordalilar]]
| sinf = [[Sut emizuvchilar]]
| oila = [[tipratikan]]
| urugʻ = [[Evrosiyo tipratikanlari]]
| sarlavha = Xalqaro ilmiy nomi
| sarlavha_matn = [[Martin, Uilyam|Martin]], [[1838]]
}}
'''Sharqiy Yevropa tipratikan'''<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Соколов В. Е]. Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE) Русский язык], 1984. — С. 32. — 352 с. — 10 000 экз.</ref>, yoki '''oq qorinli tipratikan<ref name="ACT 1999">Млекопитающие. Большой энциклопедический словарь / науч. ред. д. б. н. [[:ru:Павлинов, Игорь Яковлевич|И. Я. Павлинов]]. — М.: ACT, 1999. — С. 77. — 416 с. — ISBN 5-237-03132-3.</ref>, oq qorinli tipratikan'''<ref name="ACT 1999"/>, [[tipratikanlar]] oilasiga mansub Yevroosiyo tipratikanlarining sutemizuvchisi. Bu janubiy tipratikan eng yaqin qarindoshi (singlisi takson). <nowiki>XX</nowiki> asr oxirigacha Sharqiy Yevropaning kenja turi hisoblangan<ref>{{статья|ссылка=http://vertebrata.bio.msu.ru/SINEs_RJG2002Russ.pdf|автор=Банникова А. А., Матвеев В. А., Крамеров Д. А.|заглавие=Опыт использования интер-SINE-ПЦР в изучении филогенеза млекопитающих|год=2002|издание=Генетика|том=38|номер=6|страницы=853—864|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181126040034/http://vertebrata.bio.msu.ru/SINEs_RJG2002Russ.pdf|archivedate=2018-11-26}}</ref>.

== Tashqi koʻrinish ==
Sharqiy Yevropa tipratikani oddiy tipratikanga oʻxshaydi, ammo uning boshi va yon tomonlari toʻq jigarrang, tomoq va qorindan sezilarli darajada toʻqroq. Orqa va yon tomonlar, ogʻiz va panjalardan tashqari, ignalar bilan qoplangan. Ignalari tagi va uchi oq, oʻrtada qora va jigarrang chiziqlar bilan qoplangan; ularning uzunligi 2,5-3,5 sm. Qornidagi moʻyna jigarrang, qattiq, junli. Koʻkrakda har doim xira oq nuqta bor. Quloqlar qisqa (3,5 sm dan kam), yumaloq, moʻyna tufayli deyarli koʻrinmaydi. Tana uzunligi 35 sm gacha, dumi 20–39&nbsp;mm. Ogʻirligi mavsumga qarab — 240-1232 g.

== Yashash joyi ==
Sharqiy Yevropa tipratikani [[Armaniston]], [[Ozarbayjon]], [[Gruziya]], [[Eron]], [[Isroil]], [[Livan]], [[Rossiya]] ([[Dogʻiston]]da), [[Suriya]] va [[Turkiya]] hududlarida yashaydi<ref>[https://www.iucnredlist.org/species/40605/197506348 Erinaceus concolor] (англ.). [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0#%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0_%D0%9C%D0%A1%D0%9E%D0%9F The IUCN Red List of Threatened Species]. Дата обращения: 14 мая 2021 г..</ref>.

Doimiy baland oʻrmonlardan qochadi. U bargli oʻrmonlarning chekkalarini, kanal qirgʻoqlarini va daryo vodiylarini, oʻrmon kamarlarini, dalalarning yon tomonlarini, shuningdek, barchaekin maydonlarini —qishloqlar, er uchastkalari, maydonlar va bogʻlarni afzal koʻradi. Kechasi faol. Dam olish uchun erkaklar tabiiy boshpanalardan foydalanadilar; barglar, mox, pichan va novdalar, uya faqat qishlash uchun qurilgan. Qish uyqusining davomiyligi iqlim sharoitiga, hayvonning yoshiga va yog 'zaxiralari miqdoriga bogʻliq; oʻrtacha noyabrdan mart oyining oxirigacha davom etadi. Qish uyqusida oq qorinli tipratikan oʻz vaznining 35 % gacha yoʻqotadi, shuning uchun qishlash uchun tipratikan kamida 600 g vaznga ega boʻlishi kerak, aks holda u qishki uyqu paytida oʻladi.

== Ozuqasi ==
Sharqiy Yevropa tipratikanlarining ozuqasi asosan hasharotlar ([[qoʻngʻizlar]], [[Toʻgʻriqanotlilar|ortopteralar]], tutqichili qungʻizlar, [[qurt]]lart); yer qoʻngʻizlarining har xil turlarini afzal koʻradi. Koʻpincha u shilimshiqlar, salyangozlar, [[Eshakqurtlar|yogʻoch bitlari]], [[Yomgʻir chuvalchanglari|yomgʻir qurtlari]], shuningdek rezavorlar ([[qulupnay]], qulupnay, malina, [[tut]]), mox, boshoq, [[Bugʻdoydoshlar|don]] va [[kungaboqar]] urugʻlari, qoʻziqorinlarni isteʼmol qiladi. Oʻlik goʻshtni mensimaydi. Shimolda umurtqali hayvonlarning ratsiondagi ulushi ortadi — [[Suvda va quruqlikda yashovchilar|amfibiyalar]], [[kaltakesaklar]], mayda kemiruvchilar.

== Yirtqichlar, tipratikan uchun xavfli ==
Sharqiy Yevropa tipratikanlarini yirtqich qushlar ([[Yapaloqqushlar|boyqushlar]]), [[boʻrsiq]]lar, paromlar va boshqa [[Suvsarlar|mustelidlar]] oʻlja qiladi.

Oq koʻkrakli tipratikan har xil tashqi va ichki parazitlarning ([[burgalar]], [[Kanalar|shomillar]], yumaloq chuvalchanglar va [[Tasmasimon chuvalchanglar|tasmalar]]) mezbonidir.

== Koʻpayishi ==
Koʻpaytirish mavsumi butun issiq mavsumda uzaytiriladi. Urgʻochilari 20-30 sm uzunlikdagi, eni 15-20 sm gacha boʻlgan quruq barglar, oʻt va novdalardan nasl uchun uyalar quradilar. Uyalar butazorlarda, tup va toshlar ostida, hatto oʻrmonda ham joylashadi. Yil davomida urgʻochi 3-8 tagacha bolalaydi.

== Manbalar ==
<references responsive="1"></references>

== Havolalar ==

* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals/1.html Rossiyaning umurtqali hayvonlari: Oq koʻkrakli tipratikan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200804231234/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Mammals%2F1.html |date=4-avgust 2020-yil }}