Shashqol

Шашқол ёки ўйин тоши (баъзан зардак ва кубик деб ҳам аталади) — бу одатда кичик, тенг томонли, куб шаклидаги предмет бўлиб, у қимор ўйинларида, ўйинларда ва айрим ҳолларда тасодифий сонларни аниқлашда ишлатилади. Энг кенг тарқалган кўриниши – ҳар бир томонида 1 дан 6 гача нуқталар (ёки рақамлар) туширилган куб шаклидаги ўйин қутисидир.

Тавсифи

Шашқол одатда пластмасса, ёғоч, металл ёки суякдан тайёрланади. Ҳар бир қутининг томонлари бир хил ва ҳар бир юзида 1 дан 6 гача нуқта бўлади. Бундай шашқолларда нуқталарнинг жойлашуви ҳар икки қарама-қарши юзалар йиғиндиси 7 га тенг бўлиши учун тузилади (масалан, 1 ва 6, 2 ва 5, 3 ва 4).

Тарихи

Ўйин қутисининг тарихи минг йилликларни ўз ичига олади. Археологик топилмалар шуни кўрсатадики, қадимги Миср, Ҳиндистон, Хитой ва Римда ҳам ўйин қутиси ишлатилган. Энг қадимги ўйин қутиси милоддан аввалги тахминан 3000-йилларга тегишли бўлиб, қадимги Месопотамияда топилган.

Ишлатилиши

Шашқол кўплаб ўйинларда, хусусан, тавла, наршилар, крапс, Лудо ва бошқаларда кенг қўлланилади. Қимор ўйинларида эса у тасодифий натижани таъминлаш учун муҳим элемент ҳисобланади. Кўп ҳолларда бир нечта қути бир вақтнинг ўзида ташланади.

Турли шакллари

Шашқолнинг классик шакли куб (олти томонли) бўлса-да, бошқа кўплаб кўринишлари ҳам мавжуд: тетраэдр (тўрт томонли), октаэдр (саккиз томонли), додекаэдр (ўн икки томонли) ва икосаэдр (йигирма томонли) ва ҳоказо. Бундай кўпёқлилар одатда стол усти ролли ўйинларида қўлланилади.

Қизиқарли фактлар

• Қадимги Римда зардак билан ўйнаш қонун билан тартибга солинган.
• Баъзи ўйинларда ўйин қутиси махсус қутига ёки найчага солиниб ташланади.
• Бугунги кунда ўйин қутиси кўплаб ўйинчоқ ишлаб чиқарувчилар томонидан ишлаб чиқарилади.

Манбалар

• Шашқол – Ўзбекча луғат (Wиктионарй)