Shedde
Шедде[1], (озарбайжонча: Şəддə) — озарбайжон гиламларининг тукчаларсиз турига мансуб гилам[2] бўлиб, Қорабоғ туридаги Қорабоғ гуруҳига киради[3]. Бу гиламлар асосан Нахчивон, Оғжабади[4], Оғдам, Қубадли ва Жабрайил туманларида тўқилган.
Бадиий хусусиятлари
Шедде гиламлари мураккаб ўраш усулида тайёрланади. Бу гиламларнинг бадиий композицияси, шунингдек унинг таркибий қисмлари ва элементлари мураккаб шаклга эга. ХХ аср бошларида энг ёши катта гиламтўқувчилар ва гиламшунослар бу турдаги гиламларни „шадра“ ёки „чодир“ деб аташган. Шедде сўзи шатранж ёки шадворд сўзларининг бузилган шаклидир. Шедде гилам композициясининг икки тури мавжуд[1].
Биринчи тур
Биринчи турда гилам композицияси турли сюжетлардан иборат бўлади. Асосий сюжет бир қаторда саф тортган туя ва от карвонларини тасвирлайди. Шедде сюжетининг характерли элементи — туя ва от карвонлари олдида кетаётган юк ташувчилар ва туя ҳайдовчилари тасвиридир. Отларда ўтирган чавандозларнинг чап қўлида ов қуши — лочин, ўнг қўлида эса овчи кучуғининг бўйнидаги бўйинбоғига уланган арқон тасвирланади. Бу — ов манзарасидир. Ўрта майдондаги барча одамлар тўлиқ рўбарўдан, ҳайвонлар эса ён томондан тасвирланади. Камдан-кам ҳолларда, сюжетли нақшга эга Шедде гиламлари махсус буюртма асосида тўқилади. Жабройил туманида баъзан шундай ипак Шедде гиламлари учраб турган[1].
Иккинчи тур
Иккинчи турдаги Шедде гиламлар орнаментал нақшли гиламлардан иборат. Бу нақшлар қисқа масофали раппортлар асосида тузилади. Ушбу нақшларнинг умумий элементи — тўлиқ рўбарўдан тасвирланган учаётган ҳудхуд қушининг тасвиридир. Бундай композициялар Қорабоғ зили гиламларида ҳам учрайди. Яқин вақтгача, ўрта майдони шахмат тахтасидаги доналарга ўхшаш квадратлардан тузилган Шедде гиламлари ҳам тўқилган[1].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Каримов, Латиф. Азербайджанский ковёр. Баку: Гəнcлик, 1983.
- ↑ Қарабаğ халçаларı: каталоқ. Баку: Зия, 2013 — 10-бет (2021-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Мустафаев, Ариф. Традиционное ковроделие Карабаха. Баку: ирс-аз.cом, 2006 — 35-бет (2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Азəрбайcан халçаларı: Қарабаğ қрупу. Баку: Элм, 2011 — 21-бет. ИСБН 978-9952-453-04-1 (2021-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган).