Shen ko

Шен Куа

Ҳаёти

дастлабки йиллар Шен Конинг онасининг катта акаси Сю Донг (хитойча савдо. лíнгйì, собиқ лìйì, тахминан 976 — тахминан 1016), ҳарбий ишлар бўйича мутахассис, „Ху цзян жин“ („Ҳарбий раҳбарлар учун рисола“) муаллифи. . Шен Ко машҳур амакини ҳеч қачон кўрмаган, лекин унинг уйида қолиш йигит учун жуда фойдали бўлиб чиқди, чунки у кун бўйи Сю Донгнинг қўлёзмалари сақланадиган Сю оиласининг энг бой кутубхонасида ўтказди. Аъло таълим олган Шен Конинг онаси ўғлини ўқитиш ва тарбиялаш билан астойдил шуғулланган.

Кўнинг отаси Шен Чжоу (жáн 978-1051) вилоят амалдори эди. 1040 йилдан бери Шен Чжоу замонавий Хитойда лавозимларни эгаллаган. Сичуан, кейин эса Макаога кўчиб ўтади. Бутун оила у билан бирга ҳаракат қилади ва ҳоказо. Шен Ко болалигиданоқ ҳаёт ва табиатнинг турли соҳаларини кузатиш имкониятини олади. Соғлиғининг ёмонлиги боланинг фармацевтикага эрта таъсирига олиб келади; Жанубий Хитойнинг турли ландшафтлари билан танишиш унга топография ҳақида тасаввур беради — фаннинг барча соҳалари унинг катта қизиқишини уйғотади. Отаси ва унинг иши билан яқинлик Шен Кога турли минтақаларнинг ижтимоий воқеликлари ва муаммолари билан танишиш имконини берди.

Карера

Шен Ко Отасининг ўлими учун тегишли (Конфуций ахлоқига кўра) уч йиллик мотамдан сўнг, Шен Куо кичик провинсия лавозимларида хизмат қила бошлайди: Шен Чжоунинг мартаба ўғлини қуйи даражадаги имтиҳонлардан ўтишдан қутқарди. Шен Куонинг биринчи қобилияти бир неча минг гектар ботқоқли тупроқдан қишлоқ хўжалигида фойдаланишга имкон берадиган қирғоқ дренаж тизимини яратишга раҳбарлик қилиш эди. Шунга ўхшаш яна бир нечта лойиҳалар унинг гидромелиорация бўйича мутахассиси сифатидаги обрўсини мустаҳкамлади. Улардан энг муҳими 1061 йилда Нинггуо округи ҳукмдори акаси Шен Пи (мíнгí) билан биргаликда амалга оширилди: унда 14 минг киши қатнашди. Корхонанинг муваффақияти Шен Конинг картографик тадқиқотлари ва муҳандислик режалаштириши билан биргаликда императорнинг эътирофига сазовор бўлди.

1063 йилда Шен энг юқори илмий даража учун пойтахт имтиҳонини аъло баҳолар билан топширди ва Янгзҳоуда хизмат қилиш учун йўлланма олди, у ерда фискал интендант (губернаторга тенглаштирилган лавозим) Чжан Чу (кáнг Чу; 1015) ҳақида ижобий таассурот қолдирди. 1080) ва пойтахтнинг молиявий бошқаруви бўйича ўз тавсиясини олди. Чжаннинг қизи Шен Конинг иккинчи хотинига айланади.

Пойтахт пости Шен Кўдан кўп бўш вақт қолдирди ва ёш олим, афтидан, уни астрономияга бағишлаган. 1072 йилда у асосий лавозимидан ташқари, астрономик бўлимнинг бошлиғи бўлди. Вей Пу (лíнгì) билан ҳамкорликда ва ҳаваскор олимлар кўмагида бутун мамлакат бўйлаб тўпланган ёзма манбалардан фойдаланган ҳолда тақвимни тубдан ислоҳ қилади. Шен Куонинг илғор асбоблардан фойдаланган ҳолда беш йиллик кундалик астрономик кузатишлар дастурига бошқа бўлим ходимлари тўсқинлик қилди.

Ван Аншининг янги сиёсий йўналиши бўлган „хин фа“ (мíнжи)га содиқлик Шен Куони сарой консерваторлари томонидан энг ёмон кўрадиган шахслардан бирига айлантирди: олим Вангнинг 18 нафар энг яқин ҳамкорлари қаторига кирди. 1072 йил охирида Шен ўз дастурини қўллаб-қувватлаш учун Катта каналнинг пойтахт қисмини тозалашнинг ўзига хос усулини ишлаб чиқди ва тозаланган лойдан ўғит сифатида фойдаланиш мақсадга мувофиқлигини исботлади. 1075 йил ўрталаригача у муҳандислик йўриқномаси, фуқаролик ва ҳарбий об’эктларни текшириш, шунингдек, Ван Анши сиёсатини тарғиб қилиш мақсадида кенг саёҳат қилди. (Ҳали ҳам ёш провинсия амалдори бўлган Ванг Шен Куонинг отасининг ўлими ҳақида эпитафия ёзган ва ўшандан бери унинг авлодларининг ажойиб қобилиятларидан хабардор).

1073 йилга келиб Шен Куо ўша пайтда Ханчжоу губернатори Су Ши билан учрашди. Сонг даврининг яна бир таниқли зиёлиси — Су Ши (Су Донгпо) бир вақтнинг ўзида ҳаётий ислоҳотларнинг мухолифи эди ва Шен фурсатдан фойдаланиб, ўзининг баъзи асарларидан нусха кўчирди ва уларни ҳомийси бўлган император Шензонгга юборди. , фитнага мисол сифатида.

1075 йилда Шен Ко Лиао қироллигининг янги ерларга бўлган даъволарига қаршилик кўрсатиш учун Хитан монархининг саройига дипломатик миссияни бошқарган. Ўз режасига эришиб, у ўзи билан биологик топилмалар тўпламини ва ўзи ўтган ҳудудларнинг хариталарини олиб, Хитойга қайтади. Ва кейин у дарё ҳудудидаги йирик гидромелиорация лойиҳасини текширишга боради. Янгтзе.

Фаолиятнинг тарихий маълумотлари, сиёсий асослари

Бундай турдаги умуминсоний шахснинг пайдо бўлишининг тарихий замини Танг империясининг феодал ер эгалиги ва ҳарбий хизматга қаратилган иқтисодий тизимидан Сонг империясининг янги иқтисодий тизимига тубдан бурилиш бўлиб, унда марказий ўринни эгаллайди. пул тизими, савдо-сотиқ билан банд эди ва шунга мос равишда бошқа турдаги ижтимоий тузилма мавжуд эди. : хусусий тадқиқотлар, шунингдек, хусусий бизнес давлат хизматига муқобил бўлди. Шен Куо Ван Анши ислоҳотлари номи билан машҳур бўлган янги сиёсий йўналиш бўлмиш „син фа“ (мíнì)нинг асосий тарафдорларидан бири эди. Ислоҳотларнинг асосий мақсади қишлоқ хўжалигини рационализация қилиш билан чамбарчас боғлиқ бўлган солиқ тизими томонидан таъминланган мамлакатнинг молиявий хавфсизлигини таъминлаш эди. Бошқа томондан, шимолдан келаётган ҳарбий таҳдид технологик тадқиқотлар, картография ва истеҳкомни ривожлантириш, стратегик назариялар, ҳарбий ишлар ва ҳоказоларни долзарблаштирди. Шен Коо ислоҳотлардан зарар кўрган деярли барча соҳаларда ҳам фуқаролик, ҳам ижтимоий соҳада ўз ҳиссасини қўшди. ҳарбий атамалар.

Фандаги аҳамияти

Эски Пекин расадхонасида Шен Куо бюсти Шен Ко қиёфаси Ломоносов (Ху Даожинг, лíнгíн) ва Лейбниц билан таққосланади. Шен Ко табиацҳунослик ва иқтисод билан бир қаторда метафизика, нумерология ва фолбинлик амалиётига ҳам катта эътибор берганлигини ҳисобга олсак, иккинчиси айниқса оқланади.

Бутун сонлар ва мусиқий интерваллар ўртасидаги боғлиқликни ўрганаётган пифагорчилар сингари, Шен Куо ҳам ўз тадқиқотларини хитой таълимотининг ўхшаш йўналиши бўйича давом эттирди (кáнгҳì, лü лü, милоддан аввалги 200-йилларда пайдо бўлган). У ўзидан олдингиларнинг асарларини шарҳлаш ва таҳрирлашга, шу жумладан ушбу ҳодисанинг умумий тамойилларини тушунтиришга ва қадимги матнларнинг маъносизлигига олиб келган котибларнинг сон хатоларини тузатишга эга.

Шен Ко Ёқубнинг таёғини ихтиро қилди.

Шен Куонинг эфемер ҳисоблар тизими Тйчо Браҳе замонавий даврнинг астрономик ҳисоблаш усулларини кашф этгунга қадар энг илғор бўлиб қолди.

У биринчи бўлиб Го ўйинидаги мумкин бўлган позициялар сонини 10172 деб аниқ баҳолаган эди, бу натижа унинг Дреам Поол Эссай (дҳíнгìíííííн／мíнгìíííí) асарида берилган.

Хотира

1979-йил 1-июлда Шен Ко шарафига 1964-йил 9-ноябрда Зижиншан расадхонасида, Нанкин, Хитойда топилган астероид 2027 Шен Гуодеб номланди.