Shihuh
Шихух[1] (арабча: شحوح) — Бирлашган Араб Амирликлари ва Уммонда яшовчи араб қабиласи. Улар ўзларининг араб лаҳжаларида, Шиҳхи тилида гаплашадилар.
Шихуҳ қабиласи вакиллари Арабистон ярим оролининг жануби-шарқида — асосан Мусандам ярим оролининг алоҳида тоғларида ярим кўчманчи турмуш тарзини олиб борадилар. Бу минтақа Арабистоннинг энг кам ўрганилган ва аҳоли кам яшайдиган бурчакларидан биридир, гарчи у муҳим денгиз йўли — Ҳормуз бўғози бўйлаб жойлашган бўлса ҳам. ХХ-асрда нефт конлари топилгандан ва бундан кейин бошланган чегаралар ўрнатилиши билан ерларнинг қайта тақсимланишидан сўнг, илгари ўз устидан ҳеч қандай ҳокимиятни тан олмаган Шихуҳ қабиласи[2] Уммон султонига бай’ат қилди. Қўшни қабилалар Ал-Қосимий уруғидан бўлган Рас ал-Хайма ҳукмдорларини ўзларининг ҳукмдорлари деб тан олишди. Шундай қилиб, Шихухлар ерлари ярим эксклавга айланди, у Уммоннинг қолган қисмидан 70 км амирлик ерлари билан ажралиб туради[3].
Шихухларнинг келиб чиқиши ноаниқлигича қолмоқда. Қадимги ривоятларга кўра, шихухлар шухийлар[4] (савҳеянлар) — Шуаҳ авлодлари тингланг Кетура шаҳридан Библиядаги пайғамбар Иброҳимнинг ўғли. Қўшни араб қабилаларидан фарқ қиладиган маданияти ва шевасига кўра, улар бу ерга кўчиб келган яман арабларининг босқинчилиги туфайли, пушциз тоғлар ҳудуднинг асл аҳолисидан бири бўлиши мумкин[3]. Улар бу ерга милодий ИИ-асрда кўчиб келган деган тахминлар мавжуд. Ямандан ва балужлар билан аралашган, ёки ҳатто Балоч келиб чиқишига эга[5]. Шихухларнинг эроний келиб чиқиши ҳақида ҳам фикрлар билдирилган[6]. Шихухларнинг бир қисми қумзорийлар эроний тилида кумзорий[7][8] тилида сўзлашади. Араб тилининг шихух шевасига форс тили[9][10] таъсирида бўлган.
Шихулар Мусандам ярим оролида яшовчи уч қабила ичида энг каттаси ҳисобланади[3]. Аксарият уммонликлардан фарқли ўлароқ, улар ибодийлар бўлиб, улар сунний исломга амал қилишади. Шихухлар иккита катта уруғга бўлинган — Бани Ҳадияҳ ва Бани Шатаир[4]. Ёмғирли қишда шихухлар тоғларда яшайди, ёзда эса қирғоққа яқин қишлоқларга тушиб, боғдорчилик ва майда савдо билан шуғулланадилар[3]. Улар, шунингдек, эчки боқишади ва тўғонланган вақтинчалик оқимлар (водийлар) яқинида кичик далаларни етиштиришадилар. Улар тош кулбаларда яшайдилар[11].
Дипломат ва тадқиқотчи Бертрам Тҳомас (1892-1950) Британия империясининг минтақадаги манфаатларини кўзлаган ва 1930-йилларнинг бошида Шихуҳларга қарши кампанияни бошқарган, ўзининг "Тҳе Мусандам Пенинсула анд Иц Пеопле тҳе Шиҳуҳ" номли асарида уларни тасвирлаб берган. „Уммоннинг энг ибтидоий қабиласи“ сифатида нафрат билан, улар билан „дўстона муносабатларни ривожлантириш жуда қийин“. Бу инглиз интервенциясига қаршилик кўрсатган қабилалар ва халқларга нисбатан ўша даврнинг император риторикаси руҳига тўлиқ мос эди[12].
Манбалар
- ↑ В русскоязичной литературе встречаэця вариант шиху — транскрипсия названия племени на английском язике (Шиҳуҳ).
- ↑ Пироуз Можтаҳед-Задеҳ. Сеcуритй анд Территориалитй ин тҳе Персиан Гулф: А Маритиме Политиcал Геограпҳй. Роутледге, 2013 — 70-бет. ИСБН 9781136817243.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Диана Дарке, Сандра Шиэлдс. Оман. Бакингемшир: Брадт Травел Гуидес, 2006 — 147-бет. ИСБН 9781841621685.
- ↑ 4,0 4,1 Исаев, В. А.. Султанат Оман: Очерк общественно-политического и социально-экономического развития. Институт изучения Израиля и Ближнего Востока, 2001 — 26-бет. ИСБН 9785893940541.
- ↑ Жоҳн А. Шоуп. Этҳниc Гроупс оф Африcа анд тҳе Миддле Эаст: Ан Энcйcлопедиа, Этҳниc Гроупс оф тҳе Wорлд. АБC-CЛИО, 2011 — 39, 273-бет. ИСБН 9781598843620.
- ↑ В. Л. Бодянский. Восточная Аравия. История, география, население, экономика. Наука, 1986 — 208-бет.
- ↑ Жоҳн Гордон Лоример. Газеттеэр оф тҳе Персиан Гулф. Геограпҳиcал анд Статистиcал. Суперинтендент Говернмент Принтинг, 1970 — 1809-бет.
- ↑ Доналд Ҳаwлей. Тҳе Труcиал Статес. Ардент Медиа, 1970 — 294-бет. ИСБН 9780049530058.
- ↑ Алексеев, Б. А.. Вся Азия: географический справочник. АСТ, 2003. ИСБН 9785897371518.
- ↑ „Арабиc, Шиҳҳи Спокен“ (эн). Этҳнологуэ. Қаралди: 2015-йил 24-август.
- ↑ Институт научной информации (АН СССР). Реферативный журнал: География. Всероссийский институт научной и технической информации РАН, 1973 — 43-бет.
- ↑ Ҳилал ал-Ҳажри. Бритиш Травел-wритинг он Оман: Ориэнталисм Реаппраисед. Берн: Петер Ланг, 2006 — 189-бет. ИСБН 9783039105359.
Адабиётлар
- Бертрам Тҳомас. Тҳе Мусандам Пенинсула анд Иц Пеопле тҳе Шиҳуҳ. Cентрал Асиан Соcиэтй, 1928.
- Фенелон, К. Г.. Тҳе Унитед Араб Эмиратес: Ан Эcономиc анд Соcиал Сурвей, 2-е изд., иллюст., Лонгман, 1976 — 15, 27, 116—117-бет. ИСБН 9780582780668.