Ziyosfera

Shimr

Абу ас-Сабиға Шамир ибн Зил-Жавшан (арабча: أبو السابغة شمر بن ذي الجوشن‎‎), асосан, Шамир ёки Шимар номи билан танилган куфалик араб ҳарбий қўмондони, 680-йилда Карбало жангида ислом пайғамбари Муҳаммаднинг невараси Ҳусайн ибн Алини ўлдирган[1].

Ҳаёти

Шимир Шураҳбил (ёки Авс) Дҳий ал-Жавшан ибн Қурт ал-Аъвар ибн Амрнинг ўғли эди[1][2][3]. у ислом пайғамбари Муҳаммаднинг саҳобаси бўлиб, мусулмонларнинг Ироқни забт этишидан кейин Куфага жойлашган[1]. У Бану Килабнинг Муъовия ад-Дибоб уруғидан, Бану Амирнинг Ҳавозиний Қайсий қабиласи тармоғидан эди[4][5]. Шимир 4-Рошидун халифалиги халифаси Али (ҳ. 656–661) нинг иттифоқчиси бўлган ва Сиффин жангида Муъовияга — Шом (Сурия) волийиси ва кейинчалик Умавийлар халифалиги асосчисига — қарши жанг қилган; бу жангда у бошидан яраланган[1]. Кейинчалик у Умавийлар томонига ўтиб кетди. 671-йилда Зиёд ибн Абиҳий Али тарафдори Ҳужр ибн Адийни хиёнат айби билан ҳибсга олганида, Шимир Ҳужрга қарши гувоҳлик берганлар орасида эди[1].

680-йилда Муҳаммаднинг набираси ва халифа Алининг ўғли Ҳусайн ибн Али умавийларни ағдаришга чақирган Али тарафдорларининг мурожаатларига жавобан амакиваччаси Муслим ибн Ақилни Куфага юборди. Шимир, бошқа турли қабила зодагонлари билан бирга, волий Убайд Аллоҳ ибн Зиёдга қўзғолонни бостиришда ёрдам берди. Орадан кўп ўтмай, Ҳусайн Ироққа етиб келди ва Куфадан ташқаридаги Карбало саҳросида йўлини тўсиб қолишди. Ибн Зиёд Ҳусайннинг сулҳ таклифига рози бўлганидан кейин, хабарларга кўра, Шимир бу таклифга қарши чиқиб, Ибн Зиёдни Ҳусайнни куч билан бўйсундиришга кўндирди. Шундан сўнг Шимир Карбалога Ҳусайнни бўйсунишга мажбурлаш ёки рад эца уни ўлдириш буйруғи билан юборилди. Жангдан бир кун олдин Шимир Ҳусайннинг отаси томондан уч ака-укасига, жумладан онаси Умм ал-Банин Шимир қабиласидан бўлган Аббос ибн Алига омонлик кафолати таклиф қилди. Таклиф рад этилди, чунки Ҳусайннинг ўзига ҳеч қандай омонлик кафолати берилмаган эди. Жанг куни (10-октябр) Шимир Умавийлар қўшинининг чап қанотига қўмондонлик қилди. Қўшин қўмондони Умар ибн Саъд буйруғи билан Шимир Ҳусайн тарафдорларининг чодирларига ўт қўйди ва ҳамроҳлари тўхтатиб қолмаганда Ҳусайннинг шахсий чодирини ҳам ёқиб юборишга бел боғлаган эди[1].

Бир кунлик тўқнашувдан сўнг Ҳусайн томони жуда кўп талафот кўрди, бироқ Умавий аскарлари Ҳусайнни ўлдиришга иккиланиб туришди. Шимир уларни уни ўлдиришга ундади: „Уялинглар! Нега бу одамни кутяпсизлар? Уни ўлдиринг, оналарингиз сизлардан айрилиб қолсин!“[6]. Шундан сўнг Шимир якуний ҳужумга бошчилик қилди[7]. Айрим ривоятларда Ҳусайнни охир-оқибат айнан у ўлдириб, бошини танасидан айиргани айтилади, бошқаларида эса бу иш Синан ибн Анас номи билан келтирилади. Сўнг Шимир Ҳусайннинг тирик қолган ўғли Зайн ал-Абидинни ўлдиришга уринди, бироқ Ибн Саъд бунга йўл қўймади. Кейин Шимир ўликларнинг бошларини Куфага олиб кетаётган кузатув гуруҳига бошчилик қилди. Кейинчалик у асирларни Сурия (Шом)га ҳамроҳлик қилиб олиб борди. У умрининг охирларида қилган ишларидан пушаймон бўлгани ривоят қилинади[1].

Мухтор ас-Сақафий ҳукмронлиги даврида (у 685-йил октябрида Куфани эгаллаган), Шимир Мухторни ағдаришга уринган фитначилар орасида эди. Қўзғолон бостирилгач, Шимир Куфа билан Басра орасидаги Садама деган жойга қочди. Ўша пайтда Басрада Мусъаб ибн аз-Зубайр ҳоким эди ва Шимир ундан ёрдам сўраб хат ёзди. Хатни Мухторнинг Абу Амра Кайсан бошчилигидаги аскарлари тутиб олди. Жойлашуви ошкор бўлгач, Шимир топилиб ўлдирилди. Бошқа ривоятларга кўра, у яраланган ҳолда Мухтор ҳузурига юборилган ва Мухтор уни ўлдирган[8].

Авлодлари

Шимир ўлдирилгач, унинг ўғиллари Куфани тарк этиб Жазирага кетишди[9]. Шимирнинг набираси ас-Сумайл ибн Ҳотим 742-йилда Шимолий Африкадаги Берберлар қўзғолонига қарши юборилган Балж ибн Бишрнинг Умавийлар қўшинида қўмондон бўлган ва шундан кейин ал-Андалусга жойлашган Калб қўшинларининг етакчисига айланган[10].

Тасвир

Шимр Ашуро куни муносабати билан шиаларнинг мотам маросимлари доирасида намойиш этиладиган таъзия томошаларида одатда қизил либосда, бошига узун патлар билан безатилган қалпоқ кийган ҳолда тасвирланади[11].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Коҳлберг 2004, с. 722.
  2. ↑ Cаскел 1966, сс. 14, 216.
  3. ↑ Роwсон 1989, с. 192, ноте 703.
  4. ↑ Ҳаwтинг 1996, с. 52 н. 214.
  5. ↑ Cаскел 1966, сс. 13–14.
  6. ↑ Ҳоwард 1990, с. 160.
  7. ↑ Ваглиэри 1971, с. 611.
  8. ↑ Коҳлберг 2004, с. 723.
  9. ↑ Жамес 2012, с. 78.
  10. ↑ Таҳа 2016, с. 143.
  11. ↑ Бурке & Ягҳоубиан 2006, с. 243. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi