Shohiy

Шоҳий (тахаллуси; асл номи Султон Масъуд Мирзо Шоҳий) (1475 — Ғазна — 1507) — шоир, темурий шаҳзодалардан бири. Отаси Султон Маҳмуд Мирзо соҳибқирон Амир Темурга 5бўғин авлоддир. Онаси Хонзодабегим Мир Бузург Термизийнинг қизи. Ш. бошқа темурийзодалар каби ёшлигидан илмга, адабиётга ҳавасманд бўлган. Отаси унга Ҳисор ҳокимлигини топширган ва у отасининг вафотига қадар (1495) бу ерни бошқариб турган. Самарқандни олиш учун қилган юриши муваффақияцизликка учраб, Ҳисор қам қўлидан кетгач, Ҳусайн Бойқаро саройидан паноҳ топган ва яна салтанат илинжида Мовароуннаҳрга қайтган. Вазир Хусравшоҳ шаҳрини асир олиб, кўзига мил тортган. Яна Ҳусайн Бойқаронинг рухсати билан Хуросонга қайтган ва унинг қизларидан бири — Бегим Султонга уйланган. У кейинги ҳаётини ижодга бағишлаган ва Ҳирот адабий ҳаётида фаол қатнашган. 1507-йилда Шайбонийхоннинг Хуросонга юришлари вақтида ўлдирилган ва Ғазнада дафн этилган.

СҲ. ҳақида Алишер Навоий ўзининг "Мажолис уннафоис" тазкирасининг 7мажлисида шундай таъриф беради: "Султон Масъуд Мирзо — равшан зеҳнлик ва мустаҳсан таъблиқ ва покиза ҳисол ва маҳмуд фаол йигитдур. Вафо ва дилжўйлиқ анинг шиори, сахо ва дарвешхўйлиқ унинг атвори". Амакиваччаси ва қайниси Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳам "Бобурнома"нит бир неча жойларида уни яхши хотиралар билан эслайди. Тазкиранавис — Фахри Ҳиротий (ХВИ аср) "Латойифнома" асарида (Алишер Навоий "Мажолис уннафоис" тазкирасининг форсчага эркин, ижодий таржимаси) таъкидлашича, у туркий шеърларида "Шоҳий", форсий шеърларида эса "Орифий" тахаллусларини қўллаган ва бу икки тилда алоҳидаалоҳида девон тузган.

шаҳрининг туркий "Девон"и 1140 байтни ташкил қилиб, ундаги шеърлар ғазал, рубоий, фард ва таржеъбанд жанрларидадир. Ш. шеъриятида Навоий анъаналарини давом эттирган. Навоий ва Ҳусайний ғазалларига тахмислар, татаббуълар боғлаган.

СҲ. туркий "Девон"ининг 2 қўлёзмаси маълум бўлиб, улар (1745; 1776) Ҳиндистонда кўчирилган. Бу қўлёзмалар Лондондаги "Индиа Офис" кутубхонасида сақланади.

Проф. А. Абдуғафуров Ш. "Девон"ини фотонусха асосида мукаммал сўзбоши билан нашр эттирган (2001).

Отабек Жўрабоев.