Sifat

Сифат (тилшуносликда) — предмет белгисини билдирувчи сўзлар туркуми. Грамматикада белги сўзи кенг тушунчали бўлиб, у белгини ранг-тус, ҳажм, шаклкўриниш, хусусият ва шу кабиларга кўра билдиради: қизил, кенг, ёқимли ва бошқа Шу хусусиятларига кўра, сифатлар маъносига қараб бир неча турга бўлинади: ранг-тус билдирувчи сифатлар — оқ, сариқ, қизил, нимранг каби; мазатаъм билдирувчи сифатлар — ширин, нордон, аччиқ, бемаза каби; хусусият билдирувчи сифатлар — меҳрибон, содда, муғомбир, ювош каби; шаклкўриниш билдирувчи сифатлар — гавдали, новча, узунчоқ, ясси каби; ҳажмўлчов билдирувчи сифатлар — кенг, тор, катта, оғир, енгил каби ва бошқа

Сифат туркуми ўзига хос сўз ясалиши ва морфологик тизимига эга. Ўзбек тилида ясама сифатлар, асосан, сифат ясовчи аффикслар ёрдамида хреил қилинади: ақлли (ақл+ли), ҳосилдор (ҳосил+дор), серқирра (серқирра) ва шу кабилар Сифатнинг морфологик белгиси — даража категориясига эгалигидир. Сифат билдирадиган белги даража нуқтаи назаридан 3 хил бўлиши мумкин: меъёрий, меъёрдан ортиқ (юқори) ва меъёрдан оз (кучсиз, паст). Шунга кўра, сифатнинг 3 хил даража категорияси фарқланади: оддий даража —махсус кўрсаткичи йўқ ва у белгининг меъёрий (ортиқ — камлик, кучли — кучсиз ва шу кабиларга бефарқ) ҳолатини билдиради: яхши, катта, ширин, хунук каби; орттирма даража — бу даражанинг ҳам махсус морфологик кўрсаткичи йўқ. Белгининг ортиклиги маъноси ўзбек тилида бир неча усул билан ифодаланади. Мас, фонетик усул: сапсариқ, кўмкўк, баланд (унлини чўзиқ талаффуз этиш); лексик усул (махсус сўзлар ёрдамида): жуда кучли, ниҳоятда гўзал каби; аналитик усул: шириндан ширин, қўполдан қўпол каби; озайтирма даража шакли роқ аффикси ёрдамида ясалади: яхшироқ, баландроқ, шўрроқ каби. Сифатлар отлашуви мумкин (қаранг Отлашув): Яхши топиб гапирар, ёмон қопиб гапирар. Қозонга яқин юрсанг, қораси юқар; ёмонга яқин юрсанг, балоси юқар.